Azərbaycan İran: pozitiv gündəlik perspektiv üçün böyük təminatdır

Əməkdaşlıq diapazonunun zənginliyi münasibətlərin dərinləşəcəyinə inam yaradır

İlk üç ayını yola saldığımız 2025-ci ili Azərbaycan-İran münasibətlərinin intensivliyi baxımından əlamətdar saymaq olar. Bu, nikbinlik yaradır. Artıq əminliklə söyləyə bilərik ki, ölkələr arasındakı münasibətlərin soyuqluq fazası tam şəkildə aradan qalxıb. Buna görə nikbinliyimizdə sevinc payı da var. Sevincimizi şərtləndirən isə qarşılıqlı əlaqələrin geniş diapazona malik olması və daha da zənginləşməsinə bəslədiyimiz dərin inam hissidir.

Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi – Prezident Administrasiyasının Xarici siyasət məsələləri şöbəsinin müdiri Hikmət Hacıyev dünən İran İslam Respublikası Prezidentinin siyasi məsələlər üzrə müşaviri Mehdi Sənayi ilə görüşüb. Bu barədə cənab Hacıyev “X” sosial şəbəkə hesabında paylaşım edib.Prezidentin köməkçisi bildirib: “Görüş zamanı iki ölkənin dövlət başçılarının qoyduqları tapşırıqlara uyğun olaraq Azərbaycan və İran arasında ikitərəfli siyasi münasibətlərə dair geniş fikir mübadiləsi apardıq. Həmçinin 2025-ci ilin fevralında İrana səfər zamanı aparılmış danışıqların davamı olaraq qarşılıqlı maraq doğuran beynəlxalq və regional məsələlər müzakirə edildi”.

Yada salaq ki, H.Hacıyev İrana xatırladığı səfəri zamanı da cənab Sənayi ilə görüşmüş, təmas zamanı Bakı–Tehran ikitərəfli əlaqələri və regional əməkdaşlıq məsələlərinə dair fikir mübadiləsi aparılmışdı. Görüşdə ölkəmizin H.Hacıyev tərəfindən səsləndirilmiş mövqeyi bu olmuşdu ki, Azərbaycan İranla heç bir məhdudiyyət olmadan və qarşılıqlı fayda əsasında mehriban qonşuluq şəraitində siyasi, iqtisadi və mədəni əlaqələri inkişaf etdirməkdə maraqlıdır. Münasibətlərdə əsas məqam isə etimadın gücləndirilməsi və anlaşılmazlıqların aradan qaldırılmasıdır. Hesab edirik ki, bu mənada H.Hacıyevin “Azərbaycan tərəfdən İrana heç bir təhdid olmayacaq” fikri böyük təminatdır.

Daha bir təminat isə cənab Sənayi dilə gətirmişdi. O demişdi ki, Azərbaycan İran üçün təkcə mühüm və dəyərli qonşu deyil, iki ölkənin xalqları bir-birinə qohum və dostdurlar. Onun fikrincə, Azərbaycan–İran münasibətlərinin səviyyəsi sırf diplomatik formatdan kənara çıxmalı, digər dövlət və özəl sahələrə də yayılmalıdır: “İnsanlar arasında təmasların dərinləşməsi əməkdaşlığın inkişafına böyük təsir göstərəcək. İranın öz qonşuları, o cümlədən Azərbaycan ilə münasibətlərdə əsas məqsədi strateji əlaqələr qurmaq, istənilən gərginlikdən uzaq olmaqdır”.

Qeyd edək ki, H.Hacıyev İrana bu ilin fevralındakı səfəri zamanı ölkənin Prezidenti Məsud Pezeşkian tərəfindən də qəbul edilmişdi. O, Prezident İlham Əliyevin səmimi salamlarını və ölkəmizə səfərə dəvətini İranın dövlət başçısına çatdırmışdı. Öz növbəsində cənab Pezeşkian salamlara və dəvətə görə təşəkkürünü bildirmiş və onun da səmimi salamlarını Azərbaycanın liderinə çatdırılmasını xahiş etmişdi.

Onu da bildirək ki, İran Prezidenti ölkəmizin baş naziri Əli Əsədovu da Tehranda qəbul etmişdi. Ölkəmizin hökumət rəhbərinin bu ilin fevralında İrana işgüzar səfəri çərçivəsində reallaşmış görüşdə Azərbaycan–İran əlaqələrinin dostluq və mehriban qonşuluq prinsipləri əsasında inkişaf etdirilməsi, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın yeni məzmunla zənginləşdirilməsi ilə bağlı məsələlər ətrafında fikir mübadiləsi aparılmış, nəqliyyat, energetika və neft-qaz sahələrində həyata keçirilən layihələrin icrası ilə bağlı məsələlər nəzərdən keçirilmişdi. Təmas zamanı Ə.Əsədovun Tehranda iştirakçısı olduğu Üçüncü Xəzər İqtisadi Forumunun əhəmiyyəti vurğulanaraq, Azərbaycanın Xəzər dənizinə sülh, dostluq və əməkdaşlıq dənizi kimi baxdığı bir daha diqqətə çatdırılmış, habelə regiondakı yeni reallıqlar nəzərə alınaraq aktual məsələlər müzakirə olunmuşdu.

Bir məqamı da vurğulayaq ki, bu ilin fevral ayı Azərbaycan-İran hərbi əməkdaşlığının müzakirəsi baxımından da əlamətdar olub. Belə ki, həmin ay Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələri komandanının birinci müavini - qərargah rəisi, birinci dərəcəli kapitan Teymur Mürşüdov Pakistanın Kəraçi şəhərində keçirilmiş “AMAN-25” çoxmillətli dəniz təlimi və “AMAN” Dialoqu çərçivəsində İranın Hərbi Dəniz Qüvvələrinin komandanı kontr-admiral Şəhram İrani ilə görüşmüşdü. Görüşdə hər iki ölkənin regional maraqlarını özündə birləşdirən Xəzər dənizinin təhlükəsizliyinin təmin edilməsi üçün hərbi dənizçilər arasında münasibətlərin inkişaf perspektivləri ətrafında geniş diskussiya aparılmış, eləcə də qarşılıqlı təcrübə mübadiləsi məqsədilə dəniz sularında birgə təlimlərin təşkilinin vacibliyi vurğulanmışdı.

Hərbi əməkdaşlıqdan söz düşmüşkən, deyək ki, ötən ilin noyabrında İranın Ərdəbil vilayətinin Aslanduz yaşayış məntəqəsi yaxınlığında Azərbaycan Ordusu Quru Qoşunlarının və İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (SEPAH) Quru Qoşunlarının xüsusi təyinatlıları ilə “Araz – 2024” birgə taktiki təlimi keçirilmişdi. Təlimdən əvvəl isə hər iki ölkənin nümayəndə heyətlərinin yüksək səviyyəli üzvlərinin qatıldıqları komanda-qərargah iclasında təlimin mərhələləri və epizodlarının icra olunması üzrə ardıcıllıq müəyyənləşdirilmiş, təhlükəsizlik qaydaları diqqətə çatdırılmışdı.

Xatırladaq ki, bu ilin yanvarında ölkəmizin baş nazirinin müavini Şahin Mustafayev Azərbaycanla İran arasında iqtisadi, ticarət və humanitar sahələrdə əməkdaşlıq üzrə Birgə Dövlətlərarası Komissiyasının 16-cı iclasında iştirak məqsədilə İranda səfərdə olmuşdu. Sözügedən komissiyanın Azərbaycan tərəfindən həmsədri olan Ş.Mustafayevin başçılıq etdiyi nümayəndə heyəti də İranın dövlət başçısı tərəfindən qəbul edilmişdi. Görüşdə Bakı–Tehran əlaqələrinin mövcud vəziyyəti və gələcək inkişaf pespektivləri müzakirə olunmuş, o cümlədən iqtisadiyyat, nəqliyyat, energetika, ticarət, investisiya və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın daha da genişləndirilməsi və həyata keçirilən birgə layihələrin önəmi vurğulanmışdı.

Ş.Mustafayev İrana səfəri gedişində ölkənin Milli Təhlükəsizlik üzrə Ali Şurasının katibi Əli Əkbər Əhmədian ilə də görüşmüşdü. Görüşdə vurğulanan başlıca məqam bu olmuşdu ki, iki qonşu ölkə arasında həyata keçirilən iqtisadi layihələr hər iki dövlətin milli maraqlarına uyğundur. Qarşılıqlı münasibətlərin inkişafı regionda sabitliyin, dayanıqlı inkişafın qarantı ola bilər və bu əlaqələrin inkişafı zəruridir. Təmas zamanı, həmçinin, İran ilə Azərbaycan arasında qarşılıqlı səfərlərin artırılması yollarına nəzər salınmış, eləcə də Qafqaz regionunda baş verən siyasi proseslər ətrafında fikir mübadiləsi aparılmışdı.

İlk üç ayını yola saldığımız 2025-ci il yalnız Azərbaycandan İrana yüksək səviyyəli səfərlər baxımından əlamətdar olmamışdı. İrandan da Azərbaycana səfər gerçəkləşmişdi. Bu baxımdabn İran İslam Şurası Məclisinin sədri Məhəmməd Baqer Qalibafın Asiya Parlament Assambleyasının 15-ci plenar iclasında iştirak məqsədilə ölkəmizdə olması vurğulanmalıdır. Səfər çərçivəsində cənab Qalibaf Azərbaycan Milli Məclisinin sədri Sahibə Qafarova tərəfindən qəbul edilmişdi. Yeri gəlmişkən, bu, İran İslam Şurası Məclisinin hazırkı sədrinin ölkəmizə ilk səfəri kimi də tarixə düşmüşdü.

Cənab Qalibaf S.Qafarova ilə görüş zamanı bildirmişdi ki, Azərbaycan və İran xalqları ortaq tarixi, dini və mədəni dəyərləri bölüşür, mövcud amil hazırkı münasibətlərin əsasını təşkil edir və təmasların daha da genişləndirilməsi üçün yaxşı təməldir. Xanım Qafarova Prezident İlham Əliyevin Azərbaycanın xarici siyasətinin prinsiplərinə, müasir beynəlxalq münasibətlər sisteminə dair fikirlərini xatırladaraq demişdi ki, ölkəmiz üçün dostluq, bir-birinin daxili işlərinə qarışmamaq, beynəlxalq öhdəliklərə riayət, qarşılıqlı hörmət nümayişi kimi prinsiplər son dərəcə vacibdir.

Görüşdə dövlətlərarası münasibətlərin mühüm istiqaməti olaraq parlamentlər arasında əlaqələrin genişləndirilməsi, beynəlxalq parlament təşkilatlarında əməkdaşlıq məsələləri nəzərdən keçirilmişdi. Söhbət zamanı, eyni zamanda, Cənubi Qafqazda yeni imkanlar və perspektivlər barədə də danışılmış, bu baxımdan Azərbaycanın təşəbbüsü ilə yaradılmış “3+3” əməkdaşlıq formatının əhəmiyyəti qeyd edilmişdi. Ən əsası isə bildirilmişdi ki, kənar xarici qüvvələrin regiona cəlb edilməsi yaxşı heç nə vəd etmir. M.B.Qalibaf da öz növbəsində İranın “3+3” platformasını tam dəstəklədiyini, bu formatın regionda sülhə və sabitliyə, siyasi-iqtisadi əməkdaşlığın inkişafına töhfə verəcəyinə əminliyini ifadə etmişdi.

Təmas zamanı müzakirəsi aparılmış başlıca mövzulardan biri də regiondakı nəqliyyat bağlantılarının, o cümlədən, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin və Şərqi Zəngəzuru Naxçıvanla birləşdirəcək yol bağlantısı olmuşdu. Yeri gəlmişkən, avtomobil və dəmir yolları bağlantılarının yaradılması, İran ərazisindən keçməklə, Şərqi Zəngəzur– Naxçıvan nəqliyyat infrastrukturunun tikintisi, Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin inkişaf etdirilməsi və digər birgə layihələrin icra vəziyyəti baş nazir Əli Əsədovun İrana haqqında söz açdığımız səfəri zamanı da gündəmdə olmuşdu. Cənab Əsədovun İranın Birinci vitse-prezidenti Məhəmməd Reza Areflə fevralın 17-də keçirdiyi görüşdə tərəflər, həmçinin Xəzərin ekoloji vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, dənizin çirkləndirilməsinin və dayazlaşmasının qarşısının alınması, habelə Xəzər hövzəsində əməkdaşlıqla bağlı bir sıra digər məsələlər barədə mühüm fikir mübadiləsi aparmışdılar.

Azərbaycan–İran münasibətləri ilə bağlı daha bir məqama diqqət yetirək. Məlumdur ki, hazırda iki ölkə arasında ticarət dövriyyəsinin həcmi çox kiçikdir. Bunu İran Prezidentinin müşaviri M.Sənayi Azərbaycan Prezidentinin köməkçisi H.Hacıyevlə haqqında bəhs etdiyimiz görüşündə də vurğulamışdı. O, eyni zamanda, bunları bildirmişdi: “Biz makroiqtisadi və ticarət layihələrini müəyyən etməklə, iş adamlarını mədəni-iqtisadi əlaqələrin inkişafı və genişləndirilməsinə cəlb etməyə çalışmalıyıq. İki ölkənin mənafeyi naminə iqtisadi əlaqələr və ticarət şəbəkəsi yaratmaq üçün lazımi imkanlar və vacib platformalar mövcuddur”.

Yuxarıda da vurğuladıqlarımızdan hasil olan qənaət bundan ibarətdir ki, Azərbaycanla İran arasında bir neçə il əvvəl nəzərə çarpmış soyuqluğun tamamilə aradan qalxması həm ümumən yeni əməkdaşlıq məsələlərini gündəmə gətirib, həm də Bakı və Tehran regional təhlükəsizlik strukturunda həmrəylik nümayişi ilə yaşadığımız tarixi coğrafiyanı xarici təhdid və təsirlərdən qorunmasında müştərək mövqeyə malikdirlər. Yazımızda diqqətə çatdırdığımız ayrı-ayrı məqamlardan isə ikitərəfli əməkdaşlığın mühüm perspektivinin nədən ibarət ola biləcəyini də təxmin etmək mümkündür. Söhbət Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizinin və Şərqi Zəngəzuru Naxçıvanla birləşdirəcək yol bağlantısının yüksək prioritetlik dərəcəsindən gedir. Hesab edirik ki, sözügedən bağlantı həm cənab Sənayinin diqqətə çatdırdığı geriliyi aradan qaldıracaq, həm gələcəkdə dövlətlərin qarşılıqlı münasibətlərini qlobal risklərdən sığortalayacaq, həm də hər iki ölkə xalqlarının sülh, rifah və əmin-amanlıq şəraitində yaşamalarını təmin edəcək

Sonda vurğulayaq ki, əsas olan xoş niyyət və məramdır. Fikrimizcə, hazırda Bakı–Tehran münasibətləri baxımından pozitiv gündəliyin ən başlıca cəhəti Azərbaycan və İran rəsmilərinin ölkələrimizin mehriban qonşuluq və əməkdaşlıqdan savayı seçiminin olmadığını dərk etmələri və buna adekvat fəaliyyətə üstünlük vermələridir.

R.ƏVƏZ

XQ