Azərbaycan toyuna toy tutanlar KÜNCDƏN BAXIŞ

Elçin Bayramlı

Xəbər verildiyi kimi, Milli Məclisin dünən keçirilən plenar iclasında çıxışı zamanı deputat Aqil Abbas müasir toylardakı vəziyyəti tənqid edib. Deputat deyib: “Mən də istəmərəm toylarda səs-küy olsun. Ona görə toya gedəndə musiqi çalınanda çıxıb foyedə otururam”.

Hazırkı toylarda yeganə problem normadan dəfələrlə artıq gücdə olan səs terroru deyil, çox sayda problemlər var.

Çox təəssüf ki, Azərbaycan toyu tamamilə öz kontekstindən çıxarılıb, milli sifətini itirib və yerinə əcaib bir mərasim gəlib. İsrafçılıqla, dəbdəbəylə keçirilən, şouya çevrilmiş bir mərasim. Bu mərasim bütün tərəfləri ilə biabırçılıqdır. Süfrələrdə israfçılıq, çoxsaylı hoqqabazlıqlar, musiqinin hədsiz yüksək səslə qoyulması və sair. Sonda insanlar toydan dəhşətli bir beyin yorğunluğu ilə çıxırlar. Ona görə də bir çoxları, o cümlədən mən də musiqi çalınan vaxtlarda salonda oturmamağa çalışıram.

Toylarımız insanların bəhsə-bəhs yerinə, öz imkanlarını başqalarına nümayiş etdirmə məkanına çevrilib. Süfrələrin üstündə lap nağıllarda deyildiyi kimi quş südü, can dərmanı- hər şey var. Məşhur filmdə deyildiyi kimi, süfrəni elə doldururlar ki, barmaq basmağa yer qalmır...

Hər kəs bir-birinin bəhsinə girib daha “ağır” stol açmaq istəyir. Masalarda planetimizin Antraktida istisna olmaqla bütün materiklərindən gətirilmiş saysız-hesabsız nemətlər düzülür. Bununla fəxr edən toy sahibi heç düşünmür ki, bu həngaməni öz gücünə yox, qonaqların puluna həyata keçirir.

Əksər restoranlarda 10-15 çeşiddə yemək, 30-40 çeşiddə çərəz, şirniyyat və salat,10-15 növ içki təklif olunur. Burada bir neçə paket olur- toy sahibinin paketlərdəki yeməkləri dəyişdirmək, menyudan çıxarmaq hüququ yoxdur, lap çıxartsa da pulunu ödəməlidir. Həm də minimum menyu və yer sayı var ki, ondan aşağı olmaz.

İş o yerə gəlib ki, indi toya çağrılan adamın qanı qaralır. Orta statistik vətəndaşımız ayda 2-3 toya gedərsə aylıq maaşının azı yarısından keçməlidir. Bəs yarım ay necə dolanacaq? Özü də bu işgəncə kiminsə lovğalanması üçün baş verir.

Toya gələn qonaqların siyahıya yazdırdığı məbləğ, əslində, yeni evlənənlərə çatmalıdır. Bu pulla yeni ailə quranlar heç olmasa öz evləri üçün çatışmayan nələrisə ala bilər. Amma bu pullar şadlıq sarayının sahibinə və digər təminatçılara çatır.

Hətta bəzən, heç toya yazılmış pullar şadlıq sarayının xərcini ödəməyə belə çatmır. Və toy sahini borca düşür. Hətta elə hallar olub ki, şadlıq sarayının pulunu ödəyə bilmədiyi üçün bəy girov saхlanılıb.

Uzun illərdir deputatlar, sosioloqlar, jurnalistlər bu haqda yazır, danışır, bu sahədə vəziyyətin biaırçı hala gəldiyini qeyd edir və tənzimləməyə çağırırlar. Lakin hələlik bu sahədə heç bir müsbət dəyişiklik baş verməyib, əksinə ildən ilə vəziyyət pisləşir. Aparılan təbliğatlar, maarifləndirmələr, dünya ölkələrindən göstərilən nümunələr heç bir nəticə verməyib. Əlac inzibati metodlara qalıb.

Əlbəttə, inzibati yollarla da bunu tənzimləmək bir qədər çətindir. Çünki bu bir növ el mərasimidir. Amma yenə də dünyanın bir çox ölkələrində bununla bağlı müəyyən normativlər, standartlar qoydular və insanları buna əməl etməyə məcbur edirlər. Bizdə də başqa yol qalmayıb. Çünki maarifləndirmə də heç bir effekt vermir. İldən ilə getdikcə hər şey əndazədən çıxır. Təsəvvür edin ki, Azərbaycan toylarında milli mahnılarımıza belə az rast gəlinir. Xarici mahnılar, diskoteka mahnıları daha çox çalınır. Bütün bəzək-düzəklər hamısı qeyri-millidir. Çox təəssüf ki, getdikcə bu məsələlərdə biz öz milliliyimizi, qədim zəngin toy ənənələrimizi itiririk, yerini müasir, ruhsuz, duyğusuz standart şoular əvəz edir. Bununla bağlı bir formada mexanizm tapılmalıdır. Mütləq şəkildə inzibati yollarla məsələ həll olunmalıdır.

Eyni məsələ əndazəsindən çıxmış yas mərasimlərinə də aiddir. Burda da çox biabırçılıqlar var. Bununla bağlı inzibati formada qaydalar, standartlar qoyulmalı və mütləq şəkildə bu cür həyata keçirilməlidir. Başqa cür əmələ gəlmir, çünki maarifləndirmə işləri də heç bir nəticə vermir. Biz getdikcə milli dəyərlərimizi, adət-ənənələrimizi itiririk. Bunun qarşısının yeganə alınması yolu xüsusi bir qərar və ya qanun formasında inzibati tənzimləmə metodudur.