Azərbaycan Türkmənistan münasibətləri dinamik şəkildə inkişaf edir

Mansur Quliyev

YAP Ağdam rayon təşkilatının sədri

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi, nəqliyyat əlaqələrinin gücləndirilməsi və iqtisadi tərəfdaşlığın yeni imkanları baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın xarici siyasətində Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərin inkişafı xüsusi yer tutur. Tarixi köklər, ortaq mədəni dəyərlər, qarşılıqlı hörmət və iqtisadi maraqlar üzərində qurulan bu əlaqələr son illərdə yeni məzmun qazanaraq regional əməkdaşlığın genişlənməsinə şərait yaradır. Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə əlaqələrinin möhkəmləndirilməsi ölkəmizin beynəlxalq iqtisadi münasibətlər sistemində mövqeyinin güclənməsi, nəqliyyat və logistika imkanlarının genişlənməsi, eləcə də qarşılıqlı faydalı tərəfdaşlığın inkişafı baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir.

Oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində keçirilən Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşü bu əməkdaşlığın inkişafında diqqətəlayiq hadisələrdən biri oldu. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin görüşdəki çıxışı ölkəmizin regional əməkdaşlığa yanaşmasını, nəqliyyat və enerji sahələrində mövcud imkanları, həmçinin dövlətlər arasında əlaqələrin gələcək inkişaf istiqamətlərini əks etdirdi.

Prezident İlham Əliyev çıxışında Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə əməkdaşlığının əhəmiyyətini vurğulayaraq nəqliyyat sahəsinin əsas əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri olduğunu bildirdi. Dövlət başçısının səsləndirdiyi fikirlər göstərir ki, müasir dövrdə ölkələr arasında əlaqələrin inkişafı yalnız siyasi dialoqla məhdudlaşmır, eyni zamanda iqtisadi inteqrasiyanın, tranzit imkanlarının və beynəlxalq bazarlara çıxışın genişləndirilməsini də tələb edir.

Azərbaycan ilə Türkmənistan arasında münasibətlər ortaq tarixi və mədəni irsə, qarşılıqlı hörmətə və dostluq ənənələrinə əsaslanır. Xəzər dənizinin iki sahilində yerləşən bu ölkələr arasında siyasi dialoqun möhkəmləndirilməsi, iqtisadi-ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və nəqliyyat sahəsində əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün geniş imkanlar mövcuddur.

Son illərdə Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin müxtəlif istiqamətlərdə fəallaşması yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərdə, keçirilən görüşlərdə və birgə əməkdaşlıq təşəbbüslərində özünü göstərir. Oktyabrın 8-də Türkmənbaşı şəhərində Prezident İlham Əliyevin Türkmənistan Prezidenti Sərdar Berdiməhəmmədovla görüşündə də ikitərəfli əlaqələrin dinamik inkişafı məmnunluqla qeyd edilmiş, siyasi, iqtisadi, nəqliyyat, tranzit, logistika, mədəni və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələləri müzakirə olunmuşdur.

Bu münasibətlərin inkişafı hər iki ölkənin milli maraqlarına uyğun olaraq yeni iqtisadi imkanların yaradılmasına xidmət edir. Xüsusilə Xəzər dənizinin nəqliyyat və tranzit potensialından səmərəli istifadə edilməsi, yükdaşımaların həcminin artırılması və beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin imkanlarının genişləndirilməsi Azərbaycan-Türkmənistan tərəfdaşlığının mühüm istiqamətlərindəndir.

Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi, müasir nəqliyyat infrastrukturu və beynəlxalq yükdaşımalar sahəsində artan imkanları Türkmənistanın və bütövlükdə Mərkəzi Asiya regionunun dünya bazarlarına çıxışında ölkəmizin rolunu artırır. Eyni zamanda, Türkmənistanla əlaqələrin genişlənməsi Azərbaycanın Mərkəzi Asiya istiqamətində iqtisadi və logistika əməkdaşlığını daha da möhkəmləndirir.

Prezident İlham Əliyevin Türkmənbaşı görüşündəki çıxışında xüsusi diqqət yetirdiyi məsələlərdən biri nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq olmuşdur. Dövlət başçısı Xəzər dənizinin ölkələrimiz arasında nəqliyyat əlaqələrinin təmin edilməsində rolunun getdikcə artdığını vurğulamışdır.

Həqiqətən də, müasir dünyada nəqliyyat dəhlizləri yalnız malların bir məntəqədən digərinə çatdırılması vasitəsi deyil. Onlar ölkələr arasında iqtisadi əlaqələrin genişlənməsinə, ticarət dövriyyəsinin artmasına, yeni investisiya imkanlarının yaranmasına və regional iqtisadi inteqrasiyanın güclənməsinə təsir göstərir. Bu baxımdan Xəzər dənizi üzərindən həyata keçirilən daşımalar Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətləri üçün xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycan son illərdə dəniz limanlarının, dəmir yollarının, avtomobil yollarının və hava limanlarının inkişafına sərmayələr yatıraraq nəqliyyat imkanlarını genişləndirib. Bu infrastrukturun səmərəli fəaliyyəti Mərkəzi Asiya ölkələrindən gələn yüklərin Azərbaycan ərazisindən keçməklə digər beynəlxalq bazarlara çatdırılması üçün əlverişli şərait yaradır.

Prezident İlham Əliyev çıxışında ümumi məqsədin mövcud marşrutları daha səmərəli və rəqabətqabiliyyətli etmək olduğunu bildirib. Bu yanaşma nəqliyyat əməliyyatlarının sürətləndirilməsini, logistika xərclərinin optimallaşdırılmasını, sərhədkeçmə prosedurlarının təkmilləşdirilməsini və tranzit infrastrukturunun əlaqələndirilmiş şəkildə inkişafını gündəmə gətirir.

Azərbaycanın nəqliyyat sahəsindəki imkanları Orta Dəhlizin inkişafı baxımından da əhəmiyyətlidir. Bu marşrut Mərkəzi Asiya və Xəzər hövzəsini Azərbaycan vasitəsilə Cənubi Qafqaz və daha geniş beynəlxalq bazarlarla əlaqələndirir. Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin artması region ölkələri üçün ticarət əlaqələrinin şaxələndirilməsi və yükdaşımaların alternativ marşrutlar üzrə təşkili baxımından yeni imkanlar açır.

Dövlət başçısının çıxışında təqdim olunan rəqəmlər də bu istiqamətdəki dinamikanı göstərir. Prezidentin bildirdiyinə görə, ötən il Orta Dəhliz üzrə tranzit yükdaşımaların həcmi 10 faizdən çox artıb, 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında isə əlavə olaraq təxminən 20 faizlik artım qeydə alınıb. Bu göstəricilər marşrutun artan əhəmiyyətini nümayiş etdirməklə yanaşı, infrastrukturun genişləndirilməsi və daşımaların səmərəliliyinin artırılması zərurətini də ön plana çıxarır.

Məşvərət görüşündə diqqət çəkən digər istiqamətlərdən biri rəqəmsal bağlantıların və enerji əməkdaşlığının inkişafıdır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Xəzər dənizinin dibi ilə fiber-optik kabellərin çəkilməsini nəzərdə tutan “Digital Silk Way” layihəsinin həyata keçirildiyini qeyd etmişdir.

Rəqəmsal infrastrukturun inkişafı region ölkələri arasında informasiya mübadiləsinin sürətlənməsinə, müasir kommunikasiya imkanlarının genişlənməsinə və iqtisadi əlaqələrin daha səmərəli qurulmasına xidmət edə bilər. Belə layihələr nəqliyyat və logistika sistemlərinin rəqəmsallaşdırılması, məlumatların operativ ötürülməsi və regional iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.

Enerji sahəsində əməkdaşlıq da Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında əlaqələrin mühüm istiqamətlərindən biridir. Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın Mərkəzi Asiya enerji resurslarının beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında iştirakını vurğulamış, Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə daşındığını və bu daşımaların həcminin artdığını bildirmişdir.

Bununla yanaşı, Azərbaycan, Qazaxıstan və Özbəkistan arasında yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər regionun enerji əməkdaşlığının gələcək inkişafı üçün yeni perspektivlər formalaşdırır. Bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlıq enerji mənbələrinin şaxələndirilməsi və ölkələr arasında uzunmüddətli tərəfdaşlığın genişləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.

Beləliklə, nəqliyyat, rəqəmsal bağlantılar və enerji sahələrində həyata keçirilən təşəbbüslər bir-birini tamamlayaraq Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında çoxşaxəli əməkdaşlıq modelinin formalaşmasına töhfə verir.

Azərbaycanın Mərkəzi Asiya dövlət başçılarının Məşvərət görüşlərində tamhüquqlu iştirakçı kimi təmsil olunması regional əməkdaşlıq formatının genişlənməsinin mühüm göstəricisidir. Azərbaycan 2025-ci ilin noyabrında Daşkənddə keçirilən görüşdə qəbul edilmiş qərarla bu formata tamhüquqlu iştirakçı kimi qoşulub. Prezident İlham Əliyev Türkmənbaşı görüşündə bu qərara görə həmkarlarına təşəkkürünü bildirib və Türkmənistanın, xüsusilə Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun rolunu qeyd edib.

Oktyabrın 8-də keçirilən görüşün yekununda Azərbaycan və Mərkəzi Asiya dövlətlərinin başçıları Birgə Bəyanat imzalayıblar. Həmçinin Məşvərət görüşünün tənzimləyici sənədləri haqqında qərar qəbul edilib. Bu sənədlər əməkdaşlıq formatının təşkilati əsaslarının möhkəmləndirilməsi və gələcək fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Regional əməkdaşlığın davamlı inkişafı üçün nəqliyyat və iqtisadi layihələrlə yanaşı, sülhün, təhlükəsizliyin və siyasi sabitliyin qorunması da vacib şərtdir. Prezident İlham Əliyev çıxışında bu amillərin ölkələrin əldə etdiyi nailiyyətlərin əsasını təşkil etdiyini vurğulayıb. Sabit və proqnozlaşdırıla bilən mühit investisiyaların cəlb edilməsi, ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi və uzunmüddətli layihələrin reallaşdırılması üçün əlverişli zəmin yaradır.

Nəticə etibarilə, Türkmənbaşı şəhərində keçirilən 8-ci Məşvərət görüşü Azərbaycanla Mərkəzi Asiya dövlətləri arasında əməkdaşlığın mövcud vəziyyətini və gələcək inkişaf istiqamətlərini bir daha gündəmə gətirdi. Prezident İlham Əliyevin çıxışı Azərbaycanın regional nəqliyyat və logistika əlaqələrinin inkişafına, enerji və rəqəmsal əməkdaşlığın genişləndirilməsinə verdiyi əhəmiyyəti əks etdirdi.

Azərbaycan-Türkmənistan münasibətlərinin dinamik inkişafı, Xəzər dənizinin tranzit potensialından səmərəli istifadə olunması və Orta Dəhlizin imkanlarının genişləndirilməsi qarşılıqlı iqtisadi maraqların reallaşdırılması üçün mühüm perspektivlər yaradır. Bu istiqamətdə ardıcıl əməkdaşlıq region ölkələrinin beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinin genişlənməsinə, ticarət və tranzit imkanlarının artmasına, eləcə də Azərbaycanla Mərkəzi Asiya arasında tərəfdaşlığın daha da möhkəmlənməsinə xidmət edə bilər.