Azərbaycan və “İbrahim sazişləri”: bölgəni dəyişdirə biləcək addım

İsraillilərin Azərbaycan haqqında düşüncələri: vacib dost, yaxın tərəfdaş və...

Rusdilli israillilərin ictimai rəy təhlili göstərdi ki, bu auditoriya ölkədə ən siyasi cəhətdən aktiv və məlumatlı auditoriyalardan biri olaraq qalır. Rusdilli respondentlərin 63 faizi özünü sağçı, 89 faizi özünü İsrailin vətənpərvəri adlandırır və əksəriyyəti beynəlxalq gündəmi, regional hadisələri və dünya liderlərinin fəaliyyətini yaxından izləyir. Buna görə də İsrailin "dost ölkələri" və "tərəfdaş ölkələri" ilə bağlı suala verilən cavablar aşkardır - onlar təsadüfi emosiyaları deyil, şüurlu siyasi qavrayışı əks etdirir.

Azərbaycan: Rusdilli israillilərin nəzərində İsrailin ən vacib dostu

Tədqiqatın əsas məqamlarından biri rusdilli israillilərin hansı ölkələri İsrailin “ən yaxın dostları” hesab etməsi məsələsi idi. Nəticə diqqətəlayiqdir: respondentlərin 55%-i tərəfindən Azərbaycan birinci yeri tutdu.

Bu, Azərbaycanı hətta ənənəvi olaraq İsrailin strateji tərəfdaşı hesab edilən ABŞ-dan (52%) irəli qoyur. Almaniya, Argentina və Çexiya ardınca gəlir. Bu o deməkdir ki, rusdilli auditoriyanın qavrayışında Azərbaycan artıq sadəcə vacib regional tərəfdaş deyil - o İsrail ilə ardıcıl və etibarlı münasibətlər quran bir ölkə kimi qəbul edilir.

Bu mövqe Azərbaycanın enerji təhlükəsizliyi, hərbi əməkdaşlıq və həm tarixən, həm də bu gün yəhudi icmasına hörmət sahəsindəki rolunun tanınmasını əks etdirir.

İlham Əliyev İsrailin ikinci ən çox dostu olan dünya lideridir. Rusdilli israillilər tərəfindən İsrailin dostu hesab edilən dünya liderlərinin reytinqindən əldə edilən məlumatlar da eyni dərəcədə aşkardır. Gözlənildiyi kimi, ABŞ Prezidenti Donald Tramp siyahıda birinci yerdədir (77%). Lakin Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Almaniya kansleri Fridrix Merz və qlobal səhnədə formal olaraq daha nüfuzlu olan digər ölkələrin baş nazirləri və prezidentlərini qabaqlayaraq (49%) geridə qoyur.

İsrailin siyasi sosiologiyası üçün bu nəticə olduqca əhəmiyyətlidir. O rusdilli auditoriyanın İlham Əliyevi İsraillə əməkdaşlığı davamlı olaraq dəstəkləyən, proqnozlaşdırıla bilən, sabit xarici siyasət yürüdən və İsrailə və onun təhlükəsizliyinə hörmət nümayiş etdirən bir lider kimi qəbul etdiyini qeyd edir.

Niyə Azərbaycan?

Bir neçə amilin kombinasiyası sabit və müsbət münasibət yaradır:

ölkələr arasında nəqliyyat və enerjidən təhlükəsizliyə qədər real tərəfdaşlıq;

rusdilli diaspora yaxşı tanınan yəhudilər və azərbaycanlılar arasında tarixi birgəyaşayış modeli;

İsrailə qarşı obyektiv olaraq dost kimi qəbul edilən Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarda sabit mövqeyi;

informasiya açıqlığı sayəsində Azərbaycanın fəaliyyəti İsraildəki rusdilli mediada yaxşı işıqlandırılır və qəbul edilir.

Nəticə

Rusdilli israillilər Azərbaycanı İsrailin ən vacib və etibarlı tərəfdaşlarından biri kimi görürlər və buna görə də onu dost ölkələr arasında birinci yerdə tuturlar. Prezident İlham Əliyevin yüksək qiyməti Bakı ilə Qüds arasındakı qarşılıqlı əlaqənin dərin köklərə malik olduğunu və etimad səviyyəsinin ənənəvi diplomatik dairələrdə ümumi qəbul ediləndən xeyli yüksək olduğunu təsdiqləyir.

Xüsusilə diqqətəlayiqdir ki, bu qavrayış faktiki olaraq beynəlxalq beyin mərkəzlərinin qiymətləndirmələri ilə üst-üstə düşür. Britaniya beyin mərkəzi BISI-yə görə, Azərbaycan hazırda orta müddətli dövrdə “İbrahim sazişləri”nə qoşulmaq üçün ən real namizəd kimi görünür. Rusdilli israillilər üçün bu potensial addım məntiqi olaraq mövcud bir nümunəni izləyir: etibarlı dost hesab etdikləri bir ölkə təbii olaraq İsrail ilə əməkdaşlığını gücləndirir.

Bakı əsas, sistem baxımından vacib tərəfdaşa çevrilir

Əgər Azərbaycan Qazaxıstan kimi,  yaxın gələcəkdə “İbrahim sazişləri”nə qoşulmaq istəyini bildirərsə, bu, sadəcə diplomatik bir jestdən daha çox şey olacaq. Belə bir addım İsrailin Şərqdə davamlı, çoxqatlı tərəfdaşlıq kəməri yaratmaq strategiyasına ahəngdar şəkildə uyğunlaşacaq və regional əməkdaşlıq arxitekturasını gücləndirəcək.

Bakı üçün “İbrahim sazişləri” sisteminə qoşulmaq ölkəni yeni beynəlxalq təsir səviyyəsinə qaldıra biləcək struktur manevrinə çevrilə bilər. Bu, Azərbaycana Amerika vasitəçiliyinə əsaslanan iqtisadi və siyasi əlaqələrin qlobal arxitekturasına inteqrasiya etməyə, tərəfdaşlarının dairəsini genişləndirməyə, enerji diplomatiyasındakı mövqeyini gücləndirməyə və üç strateji ölçüdə təsirini əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa imkan verərdi: türk dünyasında, postsovet Avrasiya məkanında və Yaxın Şərq təhlükəsizlik sistemində.

Nəticədə, Azərbaycanın “İbrahim sazişləri”nə mümkün qoşulması təkcə İsrail ilə uzun müddətdir davam edən dialoqunun məntiqi davamı deyil, həm də yeni, daha sabit regional infrastrukturun formalaşmasında mühüm addım olardı.

Bakı əsas, sistem baxımından vacib tərəfdaşa çevrilir.

Müəllif: Yuri Boçarov - İsrailli hərbi-siyasi ekspert

Mənbə: Zerkalo.az

Tərcümə AYNA.AZ-a məxsusdur.