Azərbaycanın TDT də birləşdirici mövqeyi yüksəlir

“Odlar yurdu” və Anadolu coğrafiyası vahid təhlükəsizlik məkanına çevrilib

Son bir neçə gün ərzində Türk Dövlətləri Təşkilatına üzv dövlətlərin dini liderlərinin, ardınca isə TDT Təhlükəsizlik Şuralarının katiblərinin Bakıda toplaşması Azərbaycanın bu müstəvidə münasibətlərinin yüksək səviyyədə, sistemli və çoxşaxəli olduğunu ortaya qoydu. Qısa müddət ərzində həm dini, həm də təhlükəsizlik sahəsində yüksək səviyyəli tədbirlərin eyni məkanda keçirilməsi Azərbaycanın TDT çərçivəsində etibarlı və mərkəzi platforma kimi qəbul olunduğunun, beynəlxalq əhəmiyyətli məsələlərin müzakirəsi üçün əlverişli və etibarlı məkan kimi tanındığının əyani göstəricisidir.

Beynəlxalq təşkilatlar arasında güc balansının dəyişdiyi, yeni regional birliklərin dünya siyasətinə təsir imkanlarının artdığı yeni siyasi mənzərədə TDT özünün tarixi, mədəni və geosiyasi potensialına söykənərək çağdaş dünyanın çoxqütblü modelində önəmli regional aktor kimi formalaşmaqdadır. Ümumiyyətlə, TDT-nin son illərdə qazandığı dinamik inkişaf onu yalnız türkdilli xalqların əməkdaşlıq platforması deyil, eyni zamanda, qlobal münasibətlər sisteminin yeni mərkəzlərindən biri olduğunu nümayiş etdirir. Reallıq həm də ondan ibarətdir ki, TDT üzv dövlətlər arasında siyasi, iqtisadi, enerji və humanitar sahələrdə qarşılıqlı inteqrasiyanı daha da möhkəmləndirməklə yanaşı, Avrasiya arealında sabitlik, təhlükəsizlik və dayanıqlı inkişafın təminatçısı rolunu da öz üzərinə götürüb.

Prezident İlham Əliyevin TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərini qəbul edərkən dediyi bu sözlər mövcud reallığı, eləcə də perspektivi əks etdirir: “Birgə səylərimizlə TDT-ni aparıcı beynəlxalq təşkilatlardan birinə çevirməyə çalışmalıyıq. Bu gün isə mahiyyət etibarilə problemlərin böyük hissəsini, – problemlər deyərkən qarşımızda duran qlobal problemləri nəzərdə tuturam, – arxada qoymuşuq”.

Dövlət başçımız çıxışında bəzi beynəlxalq mərkəzlərdən TDT üzvü olan ölkələrin milli maraqlarının sarsıdılmasına yönəlmiş fəaliyyət prinsiplərinin dəyişməz olaraq qaldığını vurğulamaqla bədxahlarımızın ünvanına ciddi xəbərdarlıq mesaji da göndərmiş oldu. “Bizim birgə fəaliyyətimiz bölgəmizdə və dünyada sabitliyi daha da gücləndirir, xüsusilə indiki çətin bir geosiyasi vəziyyətdə” – mesajını verən dövlət başçımız bu zaman həmin qüvvələrin yalan və saxta informasiya üzərindən apardıqları zərərli fəaliyyətlərini daha çox gənclərin üzərinə yönəltmələrinə xüsusi diqqət verilməsinin vacibliyini önə çəkdi. İlham Əliyev onların əsas səylərini hələ formalaşmamış, formalaşma mərhələsində olan və manipulyasiya etməyin daha asan olduğu gənc nəslə yönəltdiklərini vurğuladı: “Məhz buna görə deyirəm, bilirəm ki, ölkələrimizin hər birində fəal gənclər siyasəti həyata keçirilir. Lakin hesab edirəm ki, TDT çərçivəsində məhz gənclər təşkilatlarımızın qarşılıqlı fəaliyyətinə daha çox diqqət yetirməliyik”.

* * *

Onu da qeyd etməliyik ki, TDT formatında həm NATO, həm də KTMT üzvü olan dövlətlər, Azərbaycanın timsalında Qoşulmama Hərəkatına uğurla liderlik etmiş ölkə təmsil olunur. Amma, bu, birgə əməkdaşlığa və təşkilatın inkişafına mane olacaq amil sayılmamalıdır. Xatırlatmaq yerinə düşər ki, təşkilatın mülki müdafiə sahəsində əməkdaşlıq perspektivləri ilə bağlı aktiv müzakirələr davamlı şəkildə aparılır. Bu müzakirələr qarşıdakı dövr üçün yeni inteqrasiya sahələrini aktuallaşdırmaq imkanı deməkdir. Həm də ortada bir nümunə mövcuddur: Azərbaycan ilə Türkiyə arasında imzalanan “Şuşa Bəyannaməsi”. Bu sənəd yeni dövr üçün TDT-nin hərbi əməkdaşlıq doktrinası rolunda çıxış edə bilər. Şuşa Bəyannaməsinin təşkilat daxilində ortaq Türk hərbi əməkdaşlığının əsas istinad nöqtəsi seçilməsi əsaslı və arqumentlidir. Bu müqavilə iki dövlət arasında imzalansa da, əslində, orada əksini tapan məsələlər önəminə və yeni çağırışlar nöqteyi-nəzərdən kollektiv müdafiə mexanizminin yaradılmasında da istifadə oluna bilər.

Prezidentin çıxışında bu konteksti xüsusi olaraq önə çəkməsi heç də təsadüfi deyildi: “TDT-nin uğurlu inkişafının digər mühüm amili isə ondan ibarətdir ki, bu gün, necə deyərlər, xaotik dünyada ölkələrimizin ərazilərində sabitlik, sülh və təhlükəsizlik hökm sürür. Bugünkü siyasi və xarici siyasi reallıqlarda bu, inkişafın mühüm amilidir. Çünki məlumdur ki, sabitlik və təhlükəsizlik olmadan heç bir ölkənin inkişafı mümkün deyil. Bu və ya digər ölkədə sabit vəziyyət, siyasi və iqtisadi sabitlik yoxdursa, heç bir ölkəyə nə investisiyalar, nə texnologiyalar, nə də innovasiyalar gələcək. Yəni bu da bu gün ölkələrimizi yerləşdiyimiz regionlardakı digər ölkələrdən fərqləndirən mühüm amildir”.

Çıxışında Azərbaycanda xain, antimilli, satqın strukturların, mahiyyət etibarilə son dərəcə marjinal xarakter daşıdığını da qeyd edən İlham Əliyev onların xalqımızın mütləq əksəriyyəti tərəfindən ittiham olunduğunu deyərkən bunun səbəbini Azərbaycanda mənəvi dəyərlərə, ənənələrə, həyat tərzinə sadiqliyin əsas istiqamət, başlıca tendensiya kimi qalmasını göstərdi. Bu zaman dövlətimizin başçısı onu da vurğuladı ki, bu tendensiyaya zərər vurmağa çalışan hər şey cəmiyyətimiz tərəfindən son dərəcə mənfi qarşılanır.

Prezident İlham Əliyevin təkcə TDT məkanına deyil, beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanladığı “Bu gün dünya üçün mühüm əhəmiyyət daşıyan bütün məsələlər bizim coğrafiyamızda baş verir” siyasi ismarışı xüsusi önəm kəsb edir. Dövlətimizin başçısı vurğulayıb ki, buna görə də təşkilatın nüfuzunu, onun beynəlxalq proseslərə təsir etmək imkanlarını artırmaq üçün bu potensialdan maksimum istifadə etmək, o cümlədən haqqında danışdığımız kimi beynəlxalq hüquq müstəvisindən təsir göstərmək, beynəlxalq hüququn üstünlüyünü qorumaq və beynəlxalq hüququn uzun illər ərzində pozulmasına imkan verməmək lazımdır.

* * *

Həqiqətən də, bu gün TDT artıq, sadəcə, etnik və tarixi bağlılıqların simvolu deyil, yeni beynəlxalq düzənin vacib sütunlarından biri, xalqlar arasında əməkdaşlığı, təhlükəsizliyi və sülhün möhkəmləndirilməsi istiqamətlərini real mexanizmlərə çevirən beynəlxalq gücdür. Onun fəaliyyəti qlobal sistemin yenidən formalaşdığı indiki məqamda türk dövlətlərinin vahid siyasi iradə ilə çıxış edə bilməsinin mümkünlüyünü nümayiş etdirir. Bəli, TDT müasir siyasi proseslərin önünə çıxmağı bacardığını artıq sübuta yetirib.

Hələ 2023-cü ildə Astanada baş tutmuş TDT-nin Zirvə görüşündə Prezident İlham Əliyev çıxışında təhlükəsizlik, müdafiə kimi strateji sahələrdə əməkdaşlığın daha da artırılmasına ehtiyacın olduğunu qeyd etmişdi. Əməkdaşlığın məhz bu istiqaməti son 3 ildə TDT üçün vacib yol xəritəsinə çevrildi.

Azərbaycan Prezidenti TDT-yə üzv ölkələrin təhlükəsizlik üzrə rəhbər şəxslərlə görüşdə məhz bu xəritənin yeni marşrutunu müəyyənləşdirmiş oldu: “Qarşıda isə birgə iş, qarşılıqlı fəaliyyətin möhkəmləndirilməsi, ölkələrimiz və xalqlarımız arasında daha sıx əlaqələrin qurulması, Türk Dövlətləri Təşkilatının beynəlxalq arenadakı rolunun gücləndirilməsi dayanır. Biz birgə səylərimizlə TDT-ni aparıcı beynəlxalq institutlardan, aparıcı beynəlxalq təşkilatlardan birinə çevirməyə çalışmalıyıq”.

İ.HƏSƏNQALA
XQ