Bakı Qazax İcəvan dəmir yolu ilə açıla bilər ŞƏRH

Prezident İlham Əliyevin Qazaxıstan səfəri zamanı Ermənistana yük daşımalarına olan məhdudiyyətin aradan qaldırılması ilə bağlı qərarı açılmasından sonra Ermənistana Azərbaycandan keçməklə taxıl ixracı başlayıb. Eyni zamanda Azərbaycandan Ermənistana neft və neft məhsullarının ixracı məsələsi bu yaxınlarda (28 noyabr) Qəbələdə Azərbaycan Baş nazirinin müavini Şahin Mustafayevlə Ermənistan baş nazirinin müavini Mher Qriqoriyan arasında keçirilən görüşdə müzakirə olunub.

Ekspertlər düşünürlər ki, məhz Qazax-İcəvan yolu Ermənistana taxıl və neft daşıması üçün ən yaxşı yoldur və bərpa edilməlidir.

Modern.az-a açqılamasında Milli Məclisin deputatı Azər Allahverənov bildirib ki, Azərbaycanla Ermənistan arasında kommunikasiyaların açılması 44 günlük Vətən Müharibəsinin nəticəsi olaraq bir çox təmaslar üzərindən gündəlikdə saxlanılan vacib məsələlərdən biridir:

“Bəllidir ki, bu nəqliyyat və iqtisadi kommunikasiyaların açılması sülh müqaviləsi imzalandıqdan sonra daha real görünən, mümkün olan prosesidr. Sülh müqaviləsinin imzalanması bölgə üçün əhəmiyyətli olan inteqrasiya layihələrinin reallaşdırılmasına əlverişli şərait yaradır. İndiki dövrdə dərhal bu kommunikasiyaların açılıb, istifadəyə verilməsi iqtisadi cəhətdən mümkün ola bilər. Lakin siyasi və Ermənistan cəmiyyətində mövcud olan revanşizm əhval-ruhiyyəsinə görə bu, mümkünsüz görünür. İqtisadi cəhətdən ona görə mümündür ki, vəsait ayrıldı və bir qədər çətin olsa belə, dağılmış dəmir yolları bərpa edildi və ya yenisi çəkildi. Bu iqtisadi cəhətdən çox rahat realizə olunacaq layihədir. Mən ona görə xüsusilə Ermənistanın üzərində dayanıram, çünki Azərbaycanın belə bir problemi yoxdur. Azərbaycanın Qazaxa qədər davam edən dəmir yolu mövcuddur. Bu gün də həmin dəmir yolu üzərindən yüklər çox rahat daşınır. Azərbaycan Dəmir yolları tam yenilənib. Ağbəndə qədər çəkilən dəmir yolunun da 75%-i, bəlkə də daha artıq hissəsində işlər başa çatdırılıb. Gələn ilin ortasına qədər bu işlərin tamamlanması nəzərdə tutulur. Azərbaycanın dəmir yolu çəkmək kimi problemi yoxdur. Söhbət Ermənistandan gedir. Ermənistan nə qədər o layihənin reallaşmasına hazırdır, bu məsələ iqtisadi müstəvidə həllini tapsa da, əhalinin ona münasibəti, bu proseslərə qarşı olan qüvvələrin hazır olub-olmasması kimi nüanslar var”.

Deputatın sözlərinə görə, müqavilə imzalanandan sonra çox rahat şəkildə iki ölkənin xalqları arasında sülh quruculuğu prosesi intensiv realizə olunmağa başlayacaq:

“Etimad körpüsü tam işlək vəziyyətə gətirildikdən sonra bu tipli layihələrinin reallaşması erməni cəmiyyətinin özü tərəfindən kəskin qarşılanmaz. Bu gün Zəngəzur dəhlizi məsələsi var. TRIPP layihəsi ətrafında hətta erməni siyasi elitası nə qədər bunu dəstəkləsə də, parlamentdə müəyyən siyasi dairələr onun əleyhinə çıxır, buna müxtəlif donlar da geyindirməyə çalışırlar, daha çox ərazi bütövlüyünə və suverenliyə təhdid kimi dəyərləndirilir. Bu tipli layihələrlə bağlı münasibət birmənalı deyil. Siyasi qərarlar verildikdən, iqtisadi müstəvidə proses başladıqdan sonra bu sahələrdə də cəmiyyətlə iş aparmaq lazımdır. Sülh müqaviləsinin bağlanması isə bəllidir ki, erməni konstitusiyasına dəyişiklikdən sonra mümkün olacaq”.

Deputat qeyd edib ki, Ermənistanda keçiriləcək parlament seçkisinə qədər bu məsələdə müəyyən hazırlıq işlərinin başlaması üçün zəmin yaradıla bilər:

“Azərbaycan üzərindən Rusiya və Qazaxıstan taxılının Ermənistana ixracı baş verib. Sadəcə olaraq bu tranzitin Gürcüstan üzərindən həyata keçməsi iqtisadi cəhətdən vaxt itkisi və səmərsiz ola bilər. Bakı-Qazax-İcevan dəmiryolu üzərindən tranzit başladıqda, bu, iqtisadi cəhətdən də sərfəlidir. Eyni zamanda bu, iki ölkə arasında etimad quruculuğu prosesinə müsbət təsir edəcək haldır. Bir çox suallar Ermənistan tərəfindən cavablandırılmalıdır. Dəmir yolunun inşası məsələsi elə də qısa vaxt və az məsrəflə reallaşacaq layihə deyil. Real olaraq Ermənistan siyasi qərar verirsə, bunun üçün də kifayət qədər vəsait ayırıb, prosesi hərəkətə gətirməlidir. Digər tərəfdən Ermənistanın dəmir yolları Rusiya Federasiyasının dəmir yollarının tabeliyindədir. Və bu da Rusiyadan asılılğı göstərən digər bir haldır. Bu, dəmir yolu Rusiyanın maraqlarına cavab verərdi ki, Azərbaycan üzərindən qısa müddət ərzində yük daşımaları mümkündür. Azərbaycanın burada faydası tranzitdən əldə edəcəyi vəsaitdir ki, indiki Gürcüstanla bağlı məsələlərdə tranzit yük daşımaları üçün məbləğlərin çoxalması və digər məsələlər istər-istıməz mövzunu aktuallaşdırmış olur. İstənilən halda sırf iqtisadi layihə deyil, iqtisadi, siyasi, təhlükəsiz və digər səpkilərdə də işlərin görülməsinə ehtiyac var, burada iki və üçtərəfli işlər görülməlidir. İkitərəfli dedikdə, Azərbaycan-Ermənistan, üçtərəfli dedikdə, Azərbaycan-Rusiya-Ermənistan, digər ikitərəfli işlər isə Ermənistan-Rusiya müstəvisində müzakirələr olunmalıdır. Təxmin etmək olar ki, Qəbələdə keçirilən görüşdə sadaladığım bu mövzular ətrafında da danışıqlar aparılıb. Yekun qərarın nədən ibarət olacağı məlum deyil. Gələn ilin iyununda Ermənistanda keçiriləcək seçkilərə qədər düşünürəm, dəqiq nəsə bildirilməsə də, müəyyən hazırlıq işlərinin başlaması üçün zəmin yaradıla bilər. Parlament seçkilərindən sonra proses intensivləşə bilər".