Balıq və dəniz məhsulları yetişdirilməsi məhsul hasilatını üstələyir Tədqiqat

Bakı, 11 iyun, AZƏRTAC

Balıq və dəniz məhsulları yetişdirilməsi (akvakultura) istehsal həcminə görə balıq ovçuluq təsərrüfatlarını tədricən üstələyir. Bu, bir neçə amillə bağlıdır: resurslardan daha səmərəli istifadə, sabit təchizat və təbii şəraitdən daha az asılılıq.

AZƏRTAC BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) hesabatına istinadla xəbər verir ki, balıqçılıq və akvakultura istehsalının dünya həcmi 223,2 milyon ton, o cümlədən 185,4 milyon ton su heyvanları və 37,8 milyon ton yosunlar olmaqla yeni rekord səviyyəyə çatmışdır.

Dünya akvakultura istehsalının həcmi 130,9 milyon ton, dünya sənaye balıqçılıq məhsullarının həcmi isə 92,3 milyon tondur.

Qeyd olunur ki, dünya okeanının ehtiyatları tükənməz görünür, lakin bu, belə deyil. Akvakultura istehsal həcminə görə tədricən balıqçılıq sənayesini qabaqlayır. Bununla belə, bəzi balıq növlərini süni su anbarlarında yetişdirmək sərfəli deyil – alimlər bunun səbəblərini açıqlayıblar.

İstehsal olunan balıq və dəniz məhsullarının miqdarı vəhşi təbiətdə ovlanan dəniz məhsulları ilə müqayisədə hər il artır. Bu da akvakulturanı bir çox pəhrizlər üçün getdikcə daha vacib bir mənbə və həddindən artıq balıq ovu üçün həll yolu edir.

BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının məlumatına görə, 2023-cü ildə dünyada təxminən 99 milyon ton su heyvanı (balıq, istiridyə və midi kimi mollyuskalar və krevet kimi xərçəngkimilər) yetişdirilib, bu isə 30 il əvvələ nisbətən beş dəfə çoxdur. 2022-ci ildən bəri akvakultura dünya miqyasında balıqçılığı davamlı olaraq geridə qoyub, lakin növlər arasında böyük dəyişikliklər var.

Fransa Milli Okeanologiya və Texnologiya İnstitutunun (IFREMER) tədqiqatçısı Tyeri Lojye “Frans-Press” agentliyindən olan jurnalistlərə bildirib ki, akvakultura yetişdiriciləri tez böyüyən və həyat dövrünə nəzarət etmək asan olan sadə növləri seçirlər.

Asiya ölkələri hazırda “mədəni” balıqların ən böyük istehsalçılarıdır, həm heyvan, həm də bitki mənşəli 136 milyon ton fermer dəniz məhsulunun 92 faizi onların payına düşür.

Hələ ki, Qərbdə az tanınan dəniz yosunu qlobal akvakultura istehsalının demək olar ki, üçdə birini təşkil edir. Demək olar ki, yalnız Asiyada istehsal olunan dəniz yosunu istehsalı iki onillikdə təxminən 200 faiz artaraq ildə 38 milyon tona çatıb.

“Ekoloji nöqteyi-nəzərdən dəniz yosunu yetişdirmək qızıl balıqla müqayisədə daha yaxşıdır", - deyə Dünya Okeanı resursları üzrə tədqiqatçı Tyeri Lojye qeyd edir.

FAO-nun “Dünya Balıqçılıq və Akvakulturanın Vəziyyəti” (SOFIA) hesabatında balıqçılıq və akvakulturanın inkişafı ilə bağlı proqnozlarına əsasən, sektorun istehsalı və aşkar istehlakı 2032-ci ilə qədər artacaq.

2032-ci ilə qədər su heyvanları istehsalının 10 faiz artaraq 205 milyon tona çatacağı gözlənilir. Bu cür artım akvakulturanın genişləndirilməsi və sənaye balıqçılığının bərpası hesabına baş verəcək.

Bu məhsulların görünən istehlakı 12 faiz artaraq 2032-ci ildə adambaşına orta hesabla 21,3 kq təşkil edəcək. Bu dinamikanın əsas səbəbləri artan gəlirlər və urbanizasiya, məhsul hasilatından sonrakı emalı və distribusiyaya yanaşmaların modernləşdirilməsi və qidalanma modellərinin dəyişdirilməsi olacaq.

Bununla belə, Afrikada adambaşına istehlakda azalma tendensiyası davam edəcək, çünki istehsal həcmi əhalinin sayından daha yavaş artacaq. Cənubi Səhra Afrikasında vəziyyət xüsusilə narahatlıq doğurur, çünki regionun bir çox ölkələri öz qida ehtiyaclarını, xüsusən də heyvani mənşəli zülal və mikroelementlərə olan ehtiyaclarını məhz su qida məhsulları sayəsində ödəyirlər.

Hesabatda həmçinin əhali sayının dinamikasının 2050-ci ilə qədər su heyvanları üçün yem təklifinə potensial təsirini göstərən ssenari də təqdim olunur. Qlobal əhali artmaqdadır və su heyvanı məhsullarının açıq şəkildə istehlakının 2050-ci ilə qədər (adambaşına təxminən 20,7 kq) səviyyəsində qalması üçün ümumi tədarükün 36 milyon ton, yəni 22 faiz artması lazımdır. Bu məlumatlar su bioresurslarından olan qidaların aclıq, qida çatışmazlığı və yoxsulluğun aradan qaldırılmasında daha böyük rol oynadığı bir dünyaya nail olmaq üçün “Mavi transformasiya” çərçivəsində prioritet tədbirlərin həyata keçirilməsinin sürətləndirilməsi zərurətini vurğulayır.