Beyin Anevrizması və Skrininqin əhəmiyyəti Azərbaycanda ilk addımların atılması mütləqdir

Beyin anevrizmaları, beyin damarlarının divarlarında zəifləmə nəticəsində yaranan balonşəkilli genişlənmələrdir. Bu anevrizmalar dünyada əhalinin təxminən 2-3%-də rast gəlinir və əksər hallarda simptomsuz qalır. Lakin bu anevrizmaların partlayıb qanaması zamanı təxminən 50% hallarda ölüm, 30% hallarda isə ciddi nevroloji fəsadlar baş verir. 

Almaniyada hər il təxminən 6-8 nəfərdən biri beyin anevrizması ilə qarşılaşır. Bu, təxminən 10.000-12.000 yeni hadisə deməkdir. Dünyada başı ağrıyan 5 nəfərdən birində beyin anevrizması var. 

Maraqlı statistikalardan biri də Azərbaycanla bağlıdır. Belə ki, Azərbaycanda beyin damarlarındakı patologiyadan, o cümlədən anevrizmadan da xəbərsiz insanların sayı təxminən 1 milyon nəfərdir. 

Anevrizmanın partlaması nəticəsində yaranan beyin qanaxma hallarında yuxarıda da qeyd etdiyimiz kimi, xəstələrin təxminən 50%-i həyatını itirir. Lakin vaxtında diaqnoz və müalicə ilə, xüsusilə neyroradioloji endovaskulyar və ya cərrahi müdaxilələrlə, xilas olmaq mümkündür. Müalicə olunan xəstələrin təxminən 70-80%-i uğurlu nəticələr əldə edir və ciddi nevroloji fəsadlar olmadan həyatlarına davam edə bilirlər.

Yeni tədqiqat nəyi göstərir?

Finlandiyada Helsinki Universitet Xəstəxanasında aparılan və mənim də rəy verdiyim son araşdırmaya əsasən, 50-60 yaş arasında siqaret çəkənlərin 100 nəfərindən 10-da beyin anevrizması aşkalanıb. Bu, ümumi populyasiyada gözlənilən göstəricidən xeyli yüksəkdir.

Əvvəlki epidemioloji tədqiqatlar göstərib ki, siqaret çəkənlərdə beyin anevrizmasının partlaması riski siqaret çəkməyənlərə nisbətən 8 dəfə yüksəkdir. Bundan əlavə, beyin anevrizmasının partlaması nəticəsində ölüm hallarının 25%-i xəstəxanaya çatdırılmadan baş verir, bu da erkən skrininqin vacibliyini göstərir!

Azərbaycanda Skrininq lazımdırmı?

Azərbaycanda siqaret çəkmə göstəricilərinin artması, arterial hipertenziya və stres faktorları beyin anevrizmalarının aşkarlanması və qarşısının alınması üçün məqsədyönlü tədbirlər görməyi zəruri edir. Finlandiya modelini nümunə götürərək, xüsusilə 50 yaşdan yuxarı insanlar arasında hədəflənmiş skrininq proqramı tətbiq olunarsa, ölüm və fəsadların azalmasına nail olmaq mümkündür.

Nəticə və tövsiyələr
 1. Risk qrupunda olan insanlar (siqaret çəkənlər, arterial hipertenziyası və ya ailə anamnezində anevrizma olanlar) beyin damarlarının müayinəsindən keçməlidir;
 2. Skrininq zamanı aşkarlanan kiçik anevrizmaların əksəriyyətinin cərrahi müdaxilə olmadan müşahidə edilməsi və həyat tərzi dəyişiklikləri ilə idarə olunması mümkündür;
 3. Siqaretdən imtina və arterial təzyiqin nəzarət altında saxlanılması beyin anevrizmalarının inkişafı və partlama riskini ciddi şəkildə azaldır.

Beyin anevrizmalarının skrininqini bu gün çalışdığım bölgədə, cavabdeh olduğum neyroradioloji xidmətlər çərçivəsində Almaniyada daha da inkişaf etdirirəm. Azərbaycanda da bunun ilk addımlarının atılması mütləqdir. Çünki bütün insanların diaqnostika və müalicə üçün Almaniyaya, yaxud digər ölkəyə yollanmasının çətinliyi və məsafənin uzaqlığı nəzərə alındıqda, yerli səviyyədə bu imkanların yaradılması həyati əhəmiyyət daşıyır.

Sağlamlıq – ən dəyərli sərvətimizdir. Onu qorumaq öz əlimizdədir! Unutmaq olmaz ki, Səhiyyəyə inamı qaytarmaq və insanlara vaxtında, keyfiyyətli tibbi xidmət təqdim etmək üçün müasir diaqnostika və profilaktik tədbirlər mütləq şərtdir.