Beyin də enerji yandırır: Düşünmək nə qədər kalori aparır?

Düşüncə — bədənin fiziki hərəkəti olmasa da, əslində, ciddi enerji sərfiyyatı ilə müşayiət olunan mürəkkəb prosesdir. Beynin aktiv fəaliyyəti zamanı, xüsusilə də dərin zehni gərginlik tələb edən hallarda, insan orqanizmi əhəmiyyətli miqdarda kalori sərf edir. Məsələn, şahmat kimi yüksək konsentrasiya və strateji düşüncə tələb edən intellektual fəaliyyət zamanı insan bədəni saat ərzində yüzlərlə kilokalori yandıra bilər.

Bu, ilk baxışdan paradoksal görünə bilər: axı bədən sakitdir, əzələlər hərəkət etmir, amma enerji sərfi yüksəkdir. Bunun səbəbi beynin orqanizmimizdə ən çox enerji istifadə edən orqan olmasıdır. Beyin cəmi 2 faiz bədən çəkisini təşkil etsə də, istirahət vəziyyətində belə ümumi enerjinin 20-25 faizini istifadə edir. Zehni yüklənmə artdıqca bu rəqəm daha da yüksəlir.

Beyin fəaliyyəti və kalori sərfiyyatı arasında əlaqə

Mütəxəssislərin fikrincə, mürəkkəb düşüncə prosesləri, məsələn, məntiqi məsələlərin həlli, yüksək səviyyəli planlaşdırma və qərar qəbuletmə - sinir hüceyrələrinin (neyronların) daha aktiv işləməsinə səbəb olur. Bu da qlükoza və oksigen kimi maddələrin daha intensiv istifadəsinə gətirib çıxarır. Enerji istehlakı artdıqca, bədən bu tələbatı qarşılamaq üçün maddələr mübadiləsini sürətləndirir.

Məsələn, 1984-cü ildə aparılmış bir tədqiqat şahmatçıların beyninin uzunmüddətli turnirlər zamanı təxminən 500-600 kilokalori sərf etdiyini ortaya qoyub. Bu rəqəm orta tempdə sürətli gəzmə ilə müqayisə oluna bilər.

Zehni fəaliyyətin bədənə təsiri

Zehni gərginlik təkcə enerji sərfi ilə məhdudlaşmır. Uzunmüddətli intellektual fəaliyyət stres hormonlarının artmasına, yuxu ritminin pozulmasına, hətta qidalanma vərdişlərinə də təsir edə bilər. Buna görə də, yüksək zehni yüklə çalışan şəxslər balanslı qidalanma, düzgün istirahət və fiziki aktivliklə bu təsirləri kompensasiya etməlidirlər.

Beləliklə, düşünmək, sadəcə, "baş işlətmək" deyil – bu, fizioloji baxımdan da ciddi prosesdir. Beynin aktivliyi bədənin ümumi enerji balansına birbaşa təsir edir. Buna görə də, zehni əməyə əsaslanan fəaliyyət növlərində çalışan insanlar fiziki passiv görünsələr də, əslində, bədənlərinin "içəridə" necə çalışdığını nəzərə almalı, qidalanma və istirahət rejimlərini buna uyğun qurmalıdırlar.

S.ELAY

XQ