Bir rayonun doğuluşu

Ağdam rayonunun yaradılması Azərbaycan tarixində mühüm inzibati-siyasi hadisələrdən biri kimi qeyd olunur. Qarabağın qədim yaşayış məskənlərindən olan Ağdam bölgəsi uzun əsrlər boyunca əhalinin sıx məskunlaşdığı, zəngin iqtisadi və mədəni həyatın formalaşdığı ərazilərdən olmuşdur. Rəsmi olaraq Ağdam rayonu 1930-cu ildə inzibati vahid kimi təsis edilmiş və rayon statusu alaraq Azərbaycanın sosial-iqtisadi xəritəsində özünəməxsus yer tutmağa başlamışdır. Rayonun yaradılması həmin dövrdə bölgədə idarəetmənin səmərəliliyini artırmaq, kənd təsərrüfatı və sənaye sahələrinin inkişafını genişləndirmək, əhalinin məişət və sosial tələbatlarını daha səmərəli şəkildə təmin etmək məqsədi daşıyırdı. Ağdamın coğrafi mövqeyi – Qarabağın mərkəzində yerləşməsi, Şuşa, Bərdə, Tərtər və Xocavənd kimi rayonlarla sərhəd olması onun strateji əhəmiyyətini daha da artırmışdı. Rayonun yaradılması ilə bərabər ərazidə infrastruktur yenilənməyə başlamış, müxtəlif sənaye müəssisələri, kənd təsərrüfatı sahələri, o cümlədən üzümçülük və taxılçılıq təsərrüfatları genişləndirilmişdi. Sovet dövründə Ağdam rayonu iqtisadi və mədəni inkişaf baxımından qabaqcıl bölgələrdən birinə çevrilmiş, tikinti, meliorasiya və istehsal sahələrində böyük uğurlar qazanılmışdı. Ağdamın rayon statusu alması bu bölgənin mədəni həyatına da güclü təkan vermişdi. Rayon mərkəzində teatr, muzey, mədəniyyət sarayı, məktəblər və kitabxanalar yaradılmış, xüsusilə məşhur Ağdam Çörək Muzeyi ilə bölgə bütün ölkədə tanınmışdı. Muğam sənətinin inkişafında Ağdamın xüsusi rolu olmuş, Qarabağ musiqi məktəbi buradan yeni istedadların yetişməsinə şərait yaratmışdı. Ağdam rayonunun yaradılması əhalinin sosial rifahını yaxşılaşdırmaqla yanaşı, Azərbaycan mədəniyyətinə dəyərli töhfələr verən bir mühit formalaşdırmışdı. 1993-cü ildə rayonun böyük hissəsinin işğalı Ağdamın inkişaf prosesini dayandırmış, yaşayış məntəqələri dağıdılmış, mədəniyyət abidələri məhv edilmiş və əhali öz doğma yurdlarından didərgin düşmüşdü. Lakin Ağdam rayonunun yaranmasından irəli gələn tarixi ənənələr, iqtisadi və mədəni potensial xalqın yaddaşında qorunub saxlanıldı. 2020-ci il Vətən müharibəsində qazanılan qələbədən sonra Ağdamın azad edilməsi rayonun yenidən dirçəldilməsi üçün yeni bir mərhələnin başlanğıcı oldu. Bu gün Ağdam rayonu müasir konsepsiya əsasında bərpa edilir, yeni şəhər və kənd layihələri həyata keçirilir, ərazi öz tarixi əhəmiyyətinə uyğun şəkildə yenidən qurulur. Rayonun yaradılması ilə başlayan inkişaf yolu bu gün yenidən öz davamını tapır, Ağdam bir daha Azərbaycanın sosial, iqtisadi və mədəni həyatında önəmli yerə sahib olmağa doğru irəliləyir.
Pərviz Məcnunov
YAP Laçın rayon təşkilatının əməkdaşı