BMT baş katibi qatil robotlara qadağa çağırışı etdi

BMT baş katibi Antonio Quterreş süni intellekt və avtonom texnologiyaların silahlarda istifadəsi ilə bağlı xəbərdarlıq edib. O, insan müdaxiləsi olmadan hədəf seçərək öldürə bilən “qatil robotların” beynəlxalq hüquqla qadağan edilməsinə çağırıb.

Quterreşin sözlərinə görə, süni intellektə insan həyatı və ölümü ilə bağlı qərarlar vermək səlahiyyəti verilməməlidir. BMT baş katibi bu cür texnologiyaların sürətli inkişafının mövcud hüquqi çərçivələri qabaqladığını bildirib.

“Mənəvi qırmızı xəttə” yaxınlaşırıq

BMT və Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsi avqust ayında yaydığı birgə müraciətdə avtonom silah sistemləri ilə bağlı risklərin artdığını açıqlamışdı.

Quterreş və Beynəlxalq Qızıl Xaç Komitəsinin prezidenti Mirjana Spolyariç xəbərdarlıq etmişdilər ki, maşınların insanları müstəqil şəkildə hədəfə alması “mənəvi qırmızı xəttin” keçilməsi riskini yaradır.

BMT-nin izahına görə, avtonom silah sistemləri aktivləşdirildikdən sonra əlavə insan müdaxiləsi olmadan hədəfləri seçə və onlara qarşı güc tətbiq edə bilən silahlardır.

Söhbət bütün avtonom silahlardan getmir

BMT və Qızıl Xaç bütün avtonom silahların tamamilə qadağan edilməsini tələb etmir.

Təşkilatlar xüsusilə iki kateqoriyaya diqqət çəkirlər: fəaliyyəti və nəticələri operator tərəfindən əvvəlcədən kifayət qədər proqnozlaşdırıla bilməyən sistemlər və birbaşa insanları hədəfə almaq üçün hazırlanmış avtonom silahlar.

Digər avtonom sistemlər üçün isə onların istifadə oluna biləcəyi hədəflərin, coğrafi ərazinin, fəaliyyət müddətinin və tətbiq edilə biləcək gücün məhdudlaşdırılması təklif olunur.

İnsan nəzarətinin azalması narahatlıq yaradır

BMT rəsmilərinin fikrincə, əsas problemlərdən biri silahın hədəfə zərbə endirdiyi anda insan operatorun konkret vəziyyəti qiymətləndirə bilməməsidir.

Münaqişə zamanı vəziyyət saniyələr ərzində dəyişə bilər. Məsələn, döyüşçü təslim ola və ya yaralana bilər, yaxud mülki şəxslər silahın fəaliyyət zonasına daxil ola bilərlər. Belə hallarda qərarın maşın tərəfindən avtomatik verilməsi beynəlxalq humanitar hüquqa əməl olunması ilə bağlı ciddi suallar yaradır.

“Qatil robotlar” artıq tamamilə gələcəyin texnologiyası deyil

BMT bildirir ki, avtonom silah sistemləri yeni fenomen deyil. Belə texnologiyalar, xüsusilə daxil olan raketlərin qarşısının alınması kimi müdafiə məqsədləri üçün, artıq uzun müddətdir mövcuddur.

Lakin beynəlxalq təşkilatları narahat edən əsas məsələ bu texnologiyaların getdikcə daha geniş və mürəkkəb formada tətbiq edilməsidir. BMT-nin məlumatına görə, avtonom imkanlar daha ucuz və əlçatan olur, mövcud silah sistemlərinə inteqrasiya etmək isə asanlaşır.

BMT və Qızıl Xaç dövlətləri bu texnologiyaların daha geniş yayılmasından əvvəl beynəlxalq hüquqi qaydalar müəyyən etməyə çağırır. Bununla bağlı danışıqlarda əsas qərarı dövlətlər verməlidir və hazırda hüquqi baxımdan məcburi yeni saziş üzrə yekun razılaşma əldə olunmayıb.

Şəbnəm İbrahimxəlilova