Bölgələrdə zibilliyə atılan tonlarla məhsul: İsrafçılığın qarşısını necə alınmalı?

Bu ilin yanvar-iyul aylarında Azərbaycandan 505 milyon 945,75 min ABŞ dolları dəyərində 490 min 210,91 ton meyvə və tərəvəz ixrac edilib.

Dövlət Gömrük Komitəsinin statistikasına görə, 2024-cü ilin eyni dövrü ilə müqayisədə ixrac edilən məhsulun dəyəri 31,8 %, həcmi isə 33 % artıb.

Azərbaycan mənşəli əsas qeyri-neft məhsullarının ixracında meyvə-tərəvəzin payı 27,17 % təşkil edir. İyulda isə ölkədən 90 milyon 649,86 min ABŞ dolları məbləğində 88 min 210,45 ton meyvə və tərəvəz ixrac edilib ki, bu da ötən ilin eyni ayına nisbətən müvafiq olaraq 1,8 dəfə və 2 dəfə çoxdur. 

Bu ilin 7 ayında Azərbaycan xarici ölkələrlə 28 milyard 841,8 milyon ABŞ dolları dəyərində ticarət əməliyyatı aparıb. Bu, ötən ilin eyni dövrünə nisbətən 7,25 % çoxdur.

Xarici ticarət dövriyyəsinin 15 milyard 227 milyon ABŞ dolları ixracın, 13 milyard 614,8 milyon ABŞ dolları isə idxalın payına düşüb. Son 1 ildə ixrac 5,4 % azalıb, idxal isə 26,15 % artıb. 

Qeyd edək ki, bu gün Azərbaycandan 500 milyon dollar dəyərində meyvə və tərəvəz ixrac edilməsinə baxmayaraq, bölgələrdə fermerlər tərəfindən bir sıra məhsulları sata bilməməsi ilə bağlı məhv edilir.

Sosial şəbəkələrdə bölgələrdə tonlarla belə məhsulların atıldığının şahidi oluruq. Niyə bu gün fermer öz məhsulunu bazara çıxara bilmir?  

Məsələ ilə bağlı iqtisadçı-ekspert Razi Abbasbəyli “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, əslində Azərbaycanın aqrar sektor üzrə ixrac göstəriciləri o qədər böyük deyil: 

“Əgər biz Gürcüstanla, Ermənistanla müqayisə etsək, 500 milyon dollarlıq ixracat göstəricisi o qədər yüksək göstərici hesab olunmur.
Çünki anoloji göstəricilər Gürcüstanda 1 milyarda yaxın, Ermənistanda son iki ildə 1,5 milyard dollara yaxın olub. Yəni ixracat potensialımız yetərincə yüksək sayıla bilməz.

Baxmayaraq ki, Azərbaycanın həm əkinəyararlı torpaqları digər Cənubi Qafqaz ölkələrindən çoxdur, eyni zamanda potensial olaraq bizim iqlim imkanlarımız da kifayət qədər yüksəkdir.

İxracatımızın yaxşı, sistemli təşkil edilməməsi nəticə etibarilə bir sıra proseslərə gətirib çıxarır. Belə ki, Azərbaycanda aqrar sektordan tədarük edilən məhsulların saxlanılması üçün yetərincə saxlanc yerləri, soyuducu anbarlar yoxdur.

Xüsusilə də strateji məhsulların saxlanması üçün müvafiq, yalnız tədarük mövsümündə deyil, digər mövsümlərdə də bazara çıxarılması və ixrac edilməsi üçün lazım olan infrastruktur qurulmayıb. 

Ona görə də biz hər il şahidi oluruq ki, kəndli fermer sahədə əkdiyi məhsulu sata bilmir, bazara çıxararkən çətinliklərlə üzləşir. Regionda 10 qəpiyə olan məhsul, paytaxtda 50, hətta 70-80 qəpiyə təklif olunur. Yəni paytaxtla 100 kilometr məsafədə olan regiondakı qiymətlər arasında təxminən 5 dəfə fərq yaranır. Bu fərqin yaranmasının səbəbləri var”. 

Ekspertin sözlərinə görə, bu məsələ kompleks həllini tapmalıdır:

“Çünki kəndli sahədən məhsulunu toplayıb gətirsə yanacaq, AQTA və digər xərclər çıxacaq və maya dəyəri artacaq. Ona görə də həm məhsulların saxlanc yerləri olmalıdır, həm də onlar üçün müəyyən güzəştlər olmalıdır.

Fermerin məhsullarının daşınması ilə bağlı heç bir güzəşt nəzərdə tutulmayıb. Məsələ kopleks həll olunmalıdır ki, ixracat da  sistemli şəkildə təşkil edilə bilsin. Bunu təşkil etmək üçün də dövlətin kompleks proqramları olmalıdır.

Logistika üzrə güzəştlərlə yanaşı daxili tələbatı təmin etmək üçün soyuducu anbarların sayı artırılmalıdır, eyni zamanda xarici bazarların tapılmasında da dövlət fermerin yanında olmalıdır. Bu olmadıqda yetərincə ixracat olmayacaq. Hər il kəndlinin məhsulu sahədə batacaq. Bir məqam da odur ki, bugünlərdə biz daha çox pomidorla bağlı belə görüntülərin şahidi oluruq.

Xüsusilə də bu sahə ilə məşğul olan rayonlarımızda pomidoru çölə tökürlər. Pomidor elə strateji məhsuldur ki, onun emalını təşkil etmək lazımdır. Çox da böyük investisiya tələb olunmur. Görünür bu sahədə nə heç kimə imkan verməyiblər, nə də  dövlət tərəfindən investisiya layihəsi həyata keçirilməyib.

Ona görə də bu kimi strateji məhsulları emal etmək, saxlamaq, ixrac etmək olar. Bir nazirlik deyil, bir neçə nazirlik güzəştləri ortaya qoymalıdır. Bu sahəyə güzəştli kreditlər ayrılmalıdır. Eyni zamanda əlavə inzibati basqılar olmamalıdır. Bütün bunlar kompleks şəkildə icra olunarsa, ölkədə kənd təsərrüfatı inkişaf edə bilər”.

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: məhsul israfçılıq Razi Abbasbəyli