Boz zona müharibəsi: Asiyada müharibə ehtimalı artır?

Asiya-Sakit okean regionunda Çin ilə Tayvan arasında artan hərbi və siyasi gərginlik beynəlxalq təhlükəsizlik gündəminin əsas mövzularından birinə çevrilib.

Son günlər Pekinin hipersəs gəmiəleyhinə YJ-20 raketlərinin daha geniş miqyasda döyüş gəmilərinə yerləşdirildiyini nümayiş etdirməsi Çinin dəniz hərbi potensialını artırmaq niyyətini bir daha ortaya qoyub. Analitiklər hesab edirlər ki, bu addım təkcə Cənubi Çin dənizində deyil, eyni zamanda Tayvan ətrafında mümkün hərbi ssenarilərə hazırlığın göstəricisi kimi qiymətləndirilə bilər.

Digər tərəfdən, Tayvan da mümkün böhran ssenarilərinə hazırlaşır. Avqustun əvvəlində keçiriləcək “Han Kuang” hərbi təlimlərində ilk dəfə olaraq silah istehsalının ölkə daxilində başqa bölgələrə köçürülməsi, mülki zavodların hərbi istehsala cəlb edilməsi və kritik kommunikasiya sistemlərinin sınaqdan keçirilməsi planlaşdırılır. Bu, Taypey rəhbərliyinin yalnız hərbi müdafiəyə deyil, həm də uzunmüddətli müharibə şəraitində iqtisadi və sənaye dayanıqlılığına hazırlaşdığını göstərir.

Regiondakı gərginlik yalnız Çin və Tayvanla məhdudlaşmır. Cənubi Çin dənizində Çin və Filippin arasında baş verən yeni insidentlər vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirib. Çin sahil mühafizəsinin Filippin gəmilərinə qarşı su şırnaqlarından istifadə etməsi ASEAN ölkələrinin təhlükəsizlik narahatlıqlarını artırıb. Bu hadisələr göstərir ki, Pekin mübahisəli dəniz ərazilərində nəzarəti gücləndirmək strategiyasını davam etdirir, Filippin isə beynəlxalq hüquqa istinad edərək öz mövqeyini müdafiə edir.

Hazırkı proseslər ABŞ-nin regiondakı rolunu da ön plana çıxarır. Vaşinqton Tayvanla təhlükəsizlik əməkdaşlığını genişləndirir və dəniz kommunikasiyalarının qorunmasına dəstəyini açıq şəkildə nümayiş etdirir. Bu isə Pekin tərəfindən “xarici müdaxilə” kimi qiymətləndirilir və Çin-ABŞ strateji rəqabətini daha da kəskinləşdirir. Nəticədə Tayvan məsələsi artıq yalnız ikitərəfli problem deyil, qlobal güclər arasında rəqabətin əsas cəbhələrindən birinə çevrilir.

Bütün bu hadisələr fonunda Çin “boz zona” taktikasını – yəni tammiqyaslı müharibəyə başlamadan hərbi, dəniz və psixoloji təzyiq metodlarını – daha intensiv tətbiq edir. Hərbi təlimlər, sahil mühafizəsinin fəallığı, raket potensialının nümayişi və diplomatik təzyiqlər Pekinin status-kvonu öz xeyrinə dəyişmək cəhdinin tərkib hissəsi kimi qiymətləndirilir. Tayvan isə beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığı dərinləşdirməyə və müdafiə imkanlarını artırmağa çalışır.

Mövcud dinamika göstərir ki, Asiya-Sakit okean regionu yaxın illərdə qlobal geosiyasi rəqabətin əsas mərkəzlərindən biri olaraq qalacaq. Əgər tərəflər arasında etimadın bərpası və diplomatik dialoq gücləndirilməzsə, istənilən lokal insident daha geniş regional böhrana çevrilə bilər. Belə bir ssenari isə yalnız Çin və Tayvana deyil, dünya ticarət marşrutlarına, yarımkeçirici sənayesinə və qlobal iqtisadi sabitliyə də ciddi təsir göstərə bilər.

Alim Nəsirov