Bu cür davranış İranı daha çox təcrid edir

İranın nüfuzlu "Cumhur-i İslami" qəzetinin molla rejiminə tövsiyələri xüsusi maraq doğurur. Belə ki, sözügedən qəzet yazır ki, rəsmi Tehranın Ukraynanın Xəzər dənizində İran gəmisinə hücumuna görə Kiyevlə qarşıdurmaya getməsi səhv addım olar. Kiyevlə gərginliyin həlli üçün düzgün yol düşünülməlidir. "Əgər İran Ukraynanın İran gəmisinə hücumu ilə bağlı ayıq-sayıq hərəkət etməsə, ABŞ məqsədinə çatacaq. İran gəmisinə Ukrayna hücumunun planlaşdırıcılarını məhv etmək üçün İran rəsmiləri Ukrayna ilə gərginliyi həll etmək isiqamtində ayıq-sayıq olmalı və uzaqgörənliklə hərəkət etməlidirlər",- qəzet əlavə edib.
Qəzet daha sonra rəsmi Tehranı Ukrayna məsələsində Rusiyadan fərqli yol seçməyə çağırıb: "Düzgün yol İranın Ukrayna ilə münasibətlərdə yolunu Rusiyadan ayırması və müdaxilə etmək əvəzinə, Kiyevlə gərginliyi həll etməsidir. Sirli əllər İranı Ukraynada tələyə salmaq istəyir. Rəsmilər bu tələyə düşməmək üçün diqqətli olmalıdırlar".
Əlbəttə, "Cumhur-i İslami"nin bu tövsiyələri rasional düşüncə təsiri bağışlayır. Yəni ki, İran cəmiyyətində sağlam düşüncəyə əsaslanan, konstruktiv mövqe tutan adekvat şəxslər və ya media qurumları da var. Lakin çox istərdik ki, həmin şəxslər və qurumlar molla rejiminə təkcə Ukrayna məsələsində yox, Azərbaycana münasibətdə də düzgün yol seçməyi, səmimi qonşuluq siyasətinə üstünlük verməyi tövsiyə etsinlər. Çünki bu gün SEPAH-ın monopoliyasına keçən molla rejimi əvvəlkindən də daha toksik siyasət yürüdür. Azərbaycanın dövlət televiziyası olan AzTV-nin rəsmən "düşmən media" elan edilməsi də, əslində, SEPAH-ın qərarıdır.
Beləliklə, üfüqdə iki əsas xətt görünür: bir tərəfdən İran daxilində bəzi media və ictimai dairələrdə daha praqmatik, eskalasiyadan yayınan mövqe formalaşdığı diqqət çəkir, digər tərəfdən isə bu nümunədən çıxış edib həmin məntiqin Azərbaycana münasibətdə də tətbiq olunması üçün imkan yaranır. Bu, mahiyyətcə çox güclü və məntiqli müqayisədir: əgər Tehran Ukrayna məsələsində emosional qarşıdurma yox, hesablanmış deeskalasiya yolunu düzgün sayırsa, eyni prinsipi qonşuluq münasibətlərində də tətbiq etməsi gözləniləndir.
Başqa sözlə desək, sağlam düşüncə təkcə uzaq xarici siyasətdə deyil, yaxın regional münasibətlərdə də rəhbər prinsip olmalıdır. Deməli, Azərbaycana münasibətdə də “təzyiq və düşmənçilik” xətti deyil, qarşılıqlı hörmətə söykənən, səmimi qonşuluq siyasəti önə çıxmalıdır. Bu arqument xüsusilə önəmlidir, çünki regionda gərginlik yaradan addımlar həm siyasi etimadı sıradan çıxarır, həm də tərəflərin təhlükəsizlik maraqlarına zərər vurur.
AzTV məsələsini qeyd etməyimiz də təsadüfi deyil: əgər bir dövlətin rəsmi media orqanı qonşu ölkə tərəfindən “düşmən media” kimi hədəfə alınırsa, bu artıq təkcə informasiya savaşı deyil, siyasi münasibətlərin sistemli şəkildə korlanması deməkdir. Belə addımlar adətən cəmiyyətlərarası etimadı azaldır və gələcək dialoqu daha da çətinləşdirir. Ona görə də hesab edirik ki, İran daxilində rasional mövqe tutan dairələr bu cür xəttin nə Tehrana, nə də regiona xeyir vermədiyini açıq deməlidirlər. Azərbaycan üçün əsas məsələ qarşı tərəfi dəyişməkdən çox, öz maraqlarını qorumaqdır. Amma eyni zamanda, İran daxilindəki praqmatik dairələrin mövcudluğu dialoq üçün fürsət pəncərəsi kimi dəyərləndirilə bilər.
Bu baxımdan, İranın bəzi media və ictimai dairələrində rasional düşüncənin mövcudluğu öz-özlüyündə müsbət siqnal olsa da, lakin bu düşüncə yalnız Ukrayna məsələsində yox, Azərbaycanın da daxil olduğu bütün regional münasibətlərdə tətbiq olunmalıdır. Əgər Tehran doğrudan da tələlərdən yayınmaq, sabitlik yaratmaq və uzaqgörən davranmaq istəyirsə, o zaman qonşularına qarşı düşmənçilik ritorikasını deyil, qarşılıqlı hörmət və səmimi əməkdaşlıq xəttini seçməlidir. Əks halda, rasional görünən tövsiyələr kağız üzərində qalacaq. Dövlətin diplomatik-siyasi maraqları ilə güc strukturlarının (xüsusən də SEPAH-ın) dar baxışı üst-üstə düşməyəndə nəticə gərginlik olur. İranın problemi də məhz budur.
Məsələyə bu kontekstdən yanaşsaq, indi əsas sual budur: əgər Tehran Ukrayna məsələsində gərginliyi azaltmağın, qarşıdurmadan yayınmağın doğru olduğunu anlayırsa, elə isə niyə eyni məntiqi Azərbaycana münasibətdə tətbiq etmir? Məhz bu sual İranın regional siyasətinin mahiyyətini açmaq baxımından vacibdir. Bəli, "Cumhur-i İslami" kimi bəzi media orqanlarının səsləndirdiyi praqmatik mövqe göstərir ki, ölkədə sağlam düşüncə tamamilə sıradan çıxmayıb. Amma çox təəssüf ki, bu rasional yanaşma sistemli dövlət siyasətinə çevrilmir. Əksinə, SEPAH-ın təsirinin artdığı şəraitdə Tehran daha toksik, daha aqressiv və daha riskli bir regional xətt yürüdür. Azərbaycanla münasibətlərdə də bu xətt açıq görünür. Lakin İranın Azərbaycana qarşı sərt tonu nə təhlükəsizliyi artırır, nə də regional nüfuzunu gücləndirir. Əksinə, bu cür davranış İranı daha çox təcrid edir və ona qarşı etimadsızlıq yaradır.
Əlisahib Hüseynov, Azərbaycan Həmrəyliik Komitəsinin sədri