Bu qapıdan keçənə polis də dəymirdi…

Çox inanclı bir dostum vardı, ocaqları, pirləri tez-tez ziyarət edirdi.

Ona deyirdim, elə bil, sən Allahı göydən çox yerdə axtarırsan. O da mənim inancımı yarımçıq sayırdı. Deyirdi, insanın içindəki boşluğu təkcə dua ilə doldurmaq olmur, bəzən bir ağır ocağın daşına əl sürtmək, bir qəbir başında dayanıb, bir pirin havasını udmaq da Allaha ibadətdir.

Bəlkə də haqlıydı. Amma mənə görə bir insanın inanclı olub-olmadığını bilmək üçün yalnız nəyə sığındığını deyil, nədən qaçdığını da bilmək lazımdır.

Tələbəlik illərim idi, anamı yenicə itirmişdim.

Bir az özümə qapanmışdım. Dostum mənim bu halımdan əndişələnirdi, ciddi israrla məni ağır bir ocağa götürürdü. Dostum, seyidin nəvəsi və mən səhər tezdən ocağa doğru yola çıxmışdıq.

Nəvə öz babası haqqında o qədər gözəl xatirələr danışırdı ki, yol uzandıqca mən də az qala hekayənin içinə girmişdim, yavaş-yavaş hekayələrin içindəki o adama yaxınlaşırdım.

Hekayələr uzandıqca uzanırdı. Amma qapı ilə bağlı danışdığı iki əhvalat məni daha çox təsirləndirmişdi.

Ağanın nəvəsi danışırdı ki, bizim kənddə ağanın ocağından başqa hamının dəmir darvazası var idi. İlk maaşımı alanda mən də evimizə dəmir darvaza asdırdım. Elə düşünürdüm ki, ağam buna görə çox sevinəcək. Amma tam tərsi oldu. Ağam bunu görüb çox əsəbiləşdi, qapını bizə sökdürdü. Səbəbi də bu olub ki, onun ocağının qapısı bağlana bilməz, həmişə açıq olmalıdır.

Bu hekayə artıq içimi isidirdi. Demək ki, bir insanın böyüklüyünü onun tikdirdiyi evin həcmindən deyil, bağlamadığı qapıdan anlamaq olar.

Nəvə deyirdi ki, sovetlər zamanı milis hansısa sürücünü qovanda da maşınqarışıq sürücü özünü bizim həyətə salırdı. Ağanın qapısından içəri keçən adama milis toxunmurdu.

Ağanın insanların üzünə açıq olan hər iki qapısı məni təsirləndirirdi. Bir qapı var ki, insanı evə buraxır; Bir qapı var ki, insanı qorxudan içəri buraxmır.

Yol uzunu düşünürdüm ki, hekayənin içində bəlkə üçüncü qapı da olacaq.

Amma üçüncü qapını tapmaq düz otuz ilimi aldı…

Ocağa çatanda həyət adamla dolu idi, xatırlamıram, deyəsən hansısa dini bayram qeyd olunurdu. Ehsan süfrələri açılmışdı, ağanın ruhuna dualar oxunur, nəzir qoyulur, diləklər edilirdi. Bilmirəm açığı insanlar ziyarətə niyə gedir - inandığı üçün, yoxsa ümid etdiyi üçün. Hər halda nəsə istəyir, ümid edir, nəsə gözləyir.

Axşamüstü ağanın həyəti insanlardan tam boşaldı.

Ağanın nəvəsi bildirdi ki, ziyarətgahın yalnız bir giriş qapısı olduğuna görə adamlar içəri girəndə növbə yaranır. Ona görə də ziyarətgaha çıxış qapısı da lazımdı; insanlar bir qapıdan girib ziyarətini etsin, nəzir-niyazını qoysun, o biri qapıdan çıxsın.

Həmin an beynimdə bir fikir dolaşdı – bu mənim axtardığım üçüncü qapı ola bilməz. Çünki mən üçüncü qapını nə daşın içində, nə bu ziyarətgahın divarında, nə də yeni tikiləcək çıxışda axtarırdım. Üçüncü qapı da mütləq ağanın danışılan hekayələrinin içərisində bir yerdə olmalıdır.

Bu ocağın insanların üzünə açıq iki mənəvi qapısından sonra üçüncü qapı nəzir-niyazın, pulun, maddiyyatın açdığı qapı ola bilməzdi. Olmamalıydı.

İndi anlayıram ki, üçüncü qapı heç bir ocaqda, ziyarətgahda deyil. Hər kəsin Allahla arasında görünməyən bir qapısı var.

Kimi onu dua ilə açır, kimi də bir qəbir daşına toxunaraq.

Bəlkə əsas məsələ heç qapının harada olması da deyil.

Əsas məsələ odur ki, insan o qapıdan içəri girəndə orada nə tapır. Bəlkə üçüncü qapı insanın özündən əvvəlki halından çıxıb, özünə başqa bir yerdən qayıtması üçün lazımdı?

O halda görəsən ağanın üçüncü qapısının əsl hekayəsi necə olub?..