​ÇARLİ ÇAPLİNİN TİKTOK İDEYASI...

Etibar Əliyev, fəlsəfə üzrə fəlsəfə doktoru

Yaxşı yadımdadır: bir zamanlar evlərə və mənzillərə telefon çəkdirmək üçün növbəyə yazılardıq. İndi ev telefonu ilə demək olar ki, heç kim bir-biriylə danışmır. Televizora da baxan adamların sayı kəskin azalıb. Qəzeti tamamilə sıradan çıxardıq. Artıq "qəzet köşkü" anlayışı yoxa çıxıb. Mən son 10-15 ildə qoltuğunda qəzet olan adamla rastlaşmıram.

Kitabı da dəfn etmişik. Şəxsi kitabxana quran insanları barmaqla saymaq olar. Gəncər arasında kitab oxuyanlara rast gəlmək olur, lakin orta və yaşlı nəsil bu işi çoxdan tərgidib. Əslində kitabı sevənlər orta və yaşlı nəslin nümayəndələri olmalıdır.

İri addımlarla sosial şəbəkələr dövrünə yetişdik. İndi facebooka daxil olmağa qorxursan. Nadanlar, gəvəzələr, yaxud narsisizm xəstəliyinə tutulmuşlar bu məkanda at oynadır. Bilərəkdən, yaxud savadsızlıqdan insanların hissiyatına toxunan fikir ortaya atılır. Bu psixoloji tiplərə cavab vermək üçün tıxac yaranır. 

Abırlı adamlarda maraqlı nəsə yazmağa həvəs ölür. Kim üçün yazasan?

Facebook - yenilik imkanıdır;

Facebook - hər bir xalqın intellektual potensialını üzə çıxarmaq şansıdır;

Hər gün nəyisə öyrənmək ümidi ilə bu qapını açırıq. Qapını tez örtmək istəmirik, içəri keçəndə adamı fikir küləyi vurmalıdır. Çox vaxt qapını elə çırpırıq ki, səsi Zukerberqin qulağına gedib çatır.

Böyük Kant “Təmiz təfəkkürün tənqidi” əsərində 3 suala cavab axtarır:

Mən nəyi bilməliyəm?

Mən nə etməliyəm?

Mən nəyə ümidli olmalıyam?

İnsan nədir? 

Bildiklərimizi ifadə etməyi bacarmalıyıq. Nə etdiyimizi bilməliyik. 

Facebook ümidlərimizi doğruldurmu? İnsanlar bu məkanda bir-birilərini görürlər. Facebook-insan mənəviyyatının rentgenidir. Fikir dostu olmaq imkanı yaradan platformadır.

Narsistlərlə “dost” olmaq çox çətindir. Adamın hüceyrələri kütləvi şəkildə məhv olur;

Kantın sonuncu sualı əbədi sualdır və zamandan asılı olmayaraq bizi düşündürməlidir.

Bəli, XXI əsrin əsas sualı budur: "İnsan nədir?" 

Vaxtilə maarifçilər, böyük mütəfəkkirlər dəyəri fikirləri ilə bu sualın cavabını tapmağa çalışırdılar. Süni intellektin tüğyan etdiyi bir zəmanədə bu suala cavab tapmaq çətinləşir. Və Süni intellekt insanın qarşısına xeyli suallar qoyur. Məsələn;

Süni intellekt insanın qavradığı reallığın aspektlərini qavarya biləcəkmi?

Süni İntellekt epoxasında "insan olmaq" nə deməkdir?

Bu tip suallara cavab verməyə hazırlaşmaq əvəzinə sosial şəbəkələrdə didişirik.

Çində yaradılmış TikTok bütün dünyada populyardır. Bu platformada hər şeyi göstərə bilərlər. TikTok-da Kantın fikirləri, şeir oxumaqdan tutmuş kiminsə büdrəyib yıxılmasına, mənasız yumorlara qədər hər şeyə baxa bilərsiniz. Çarli Çaplinin qısa filmləri o dövrün TikTok-u idi, lakin daha təbii güldürürdü.

Vaxt var idi ki, Baxın musiqsinin böyük hissəsi Bethovenə məlum deyildi, İndi musiqi bizə anındaca çatır. Bu, universal bilik sindromudurmu?

Nobel mükafatı laureatı T. Eliotun maraqlı fikri var: "İnformasiya bilik deyil, bilik isə müdriklik deyil". İnformasiya-biliyin təqdimatıdır.

Bu baxımdan sosial şəbəkələrdə yeni maarifçiliyə çox böyük ehtiyac duyulur. Düşünürdük ki, bunun zamana ehtiyac var. Ancaq zaman əleyhimizə işləməkdə davam edir. Sosial şəbəkələrdə yaxşıya doğru dəyişən heç nə yoxdur. Sosial şəbəkələr biliyin geniş miqyasda yayılmasına xidmət etməlidir. İşləri korlayan narsistlər və nadanlardır. Artıq foto nümayiş etdirmək, mənasız aforizmlər yazmaq, kimisə fikrinə görə linç etmək, ekoloji cəhətdən çirkli yumor paylaşmaq ikrah hissi doğurur.

Ziyalılar isə mürgüləyirlər. Yuxunuz şirin olsun!