Ceki Çan Bakıda: Real hadisə, saxta şəkillər KONKRET

Nə baş verib?

Bu günlərdə sosial şəbəkələr bir xəbərlə çalxalanıb: dünya şöhrətli aktyor Ceki Çan (Jackie Chan) guya Bakıya gəlib. Instagram və digər platformalarda onunla birgə çəkilmiş “şəkillər”, hətta kiminləsə görüşü, evinə qonaq getməsi kimi təqdim olunan paylaşımlar bir-birinin ardınca yayılıb. Bəzi istifadəçilər “onunla mən də şəkil çəkdirdim”, “filan rayona getdi” kimi izahatlarla məzmun paylaşıb.

Əslində hadisənin əsasında müəyyən qədər həqiqət var: Ceki Çan həqiqətən Bakıya gəlib — amma kadrların çoxu onun özünə deyil.

Həqiqətdə nə olub?

Mətbuatda yayılan məlumata görə, aktyor “Tanrının zirehi 4: Ultimatum” (“Armour of God IV: Ultimatum”) adlı beynəlxalq macəra filminin çəkilişləri üçün Bakıya gəlib və çəkilişlər həm Qazaxıstanda, həm də Azərbaycanda aparılacaq. Lakin sosial media istifadəçilərinin “gördüyü” şəxs bir gün əvvəl paytaxtda olan zaman əslində aktyorun dublyoru imiş — dublyor filmin çəkiləcəyi məkanlarda olub, insanlar da onu Ceki Çanla qarışdırıb. Bununla yanaşı, bir sıra şəkillərin süni intellekt vasitəsilə hazırlanması da istisna edilmir.

Yəni mənzərə belədir:

Aktyor özü Bakıya gəlib və çəkilişlərə başlayacaq — bu, faktdır. Şəhərdə “görünən” şəxs isə çox vaxt onun dublyoru olub. Bununla paralel, süni intellektlə yaradılmış, heç bir əsası olmayan “birgə şəkillər” də geniş yayılıb.

Bugünkü AI şəkil generatorları (Google-un Imagen, Nano Banana Pro və s. kimi modellər) o qədər inkişaf edib ki, hazırlanan görüntülər adi gözlə real fotodan seçilmir. İşıq düşümü, üz cizgiləri, fon detalları — hamısı inandırıcı görünür. Bu da insanların “məşhur bir insanla təsadüfən qarşılaşdım” arzusu ilə birləşəndə, saxta məzmunun sürətlə yayılması üçün əlverişli zəmin yaradır.

İyrənc hala gələn bu halların əsas səbəbi odur ki, məşhur bir aktyorla “görüşmək” hekayəsi çox bəyənilir, paylaşılır, şərh alır. Ancaq insanlar paylaşmadan əvvəl mənbəni araşdırır. Çox istifadəçi dərk etmir ki, məzmun nə qədər çox reaksiya alsa da, sosial media alqoritmləri onu bir o qədər geniş auditoriyaya göstərsə də, bu yalan məlumat həqiqi kimi qəbul edilmir.

Çünki indi saxta AI şəkilini tanımaq çox asandır. Belə ki, detallara diqqət edəndə fərqinə varırıq ki, barmaqlar, dişlər, aksesuarlar, mətnli lövhələr çox vaxt təhrif olunur. Şəkillərdə kölgələrin istiqaməti, işıqlanma məntiqi uyğun gəlməyə bilər. Şəklin ilk dəfə harada paylaşıldığını, orijinal hesabın hansı olduğu dərhal bilinir. Bunun bir mənfi tərəfi də odur ki, aktyorun və ya agentliyinin rəsmi hesabında, ya da etibarlı media orqanlarında bu məlumatlar təsdiqlənmir. Ona görə də növbəti fotolarda belə məlumatlar əksər hallarda ehtiyatla yanaşılır.
Qeyd edək ki, “Google”un SynthID kimi texnologiyaları artıq bəzi AI generatorlarında görünməyən rəqəmsal işarələr qoyur ki, bu da görüntünün süni intellektlə yaradıldığını texniki olaraq aşkar etməyə kömək edir.

Beləliklə, Ceki Çanın Bakıya gəlişi real hadisədir, lakin sosial mediada dolaşan “birgə şəkillər”in böyük hissəsi ya dublyorla çəkilmiş kadrların yanlış təqdimatı, ya da tamamilə süni intellekt məhsuludur. Bu vəziyyət bir daha xatırladır ki, sosial şəbəkədə gördüyümüz hər görüntüyə şübhə ilə yanaşmaq, paylaşmadan əvvəl mənbəni yoxlamaq bu gün adi diqqətlilikdən çox, media savadlılığının vacib bir hissəsinə çevrilib.

Rəsmiyyə Şərifova,
KONKRET.az