Çəksən də öldürür, çəkməsən də: siqaret bəlası

46 ölkədə 240.000-dən çox siqaret çəkən insanı əhatə edən yeni bir araşdırma, tütünün ürək-damar sisteminə zərərini bir daha sübut edib. Siqaretlərin yalnız siqaret çəkənlərdə deyil, həm də ətrafındakı insanlarda ürək xəstəliklərinə, infarktlara və insultlara səbəb ola biləcəyini bilənlər isə çox azdır.

"BMJ Open"də (British Medical Journal) dərc olunan böyük bir beynəlxalq araşdırma, illərlə davam edən tütün nəzarəti siyasətlərinə, qrafik xəbərdarlıqlara və ictimai səhiyyə kampaniyalarına baxmayaraq, son iki onillikdə siqaret çəkməyin sağlamlıq nəticələri barədə məlumatlılığın çətinliklə artdığını aşkar etdi.

Vaterloo Universitetində Beynəlxalq Tütün Nəzarəti Siyasətinin Qiymətləndirilməsi Layihəsinin (ITC Layihəsi) tədqiqatçısı və tədqiqatın aparıcı müəllifi Janet Chung-Hall mətbuat açıqlamasında bildirib ki, "Siqaret çəkməyin və ikinci əl tüstünün əsas sağlamlıq təsirləri haqqında savadsızlıq dərin narahatlıq doğurur".

Çunq-Hol əlavə edib ki, siqaret çəkmək hər il dünyada 2 milyondan çox ürək-damar ölümünə səbəb olur, siqaret çəkmənin və passiv tütün çəkmənin ürək-damar xəstəliklərinə səbəb olması barədə məlumatlılığın aşağı olması xüsusilə. Ürək-damar xəstəlikləri dünyada yoluxucu olmayan xəstəliklərdən vaxtından əvvəl ölümün əsas səbəbidir və siqaret çəkmək əsas dəyişdirilə bilən risk faktorlarından biridir.

Tədqiqatçılar Beynəlxalq Tütün Nəzarəti Layihəsinə və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının Qlobal Yetkin Tütün Sorğusuna əsaslanaraq 46 ölkədə siqaret çəkən 240.000-dən çox yetkin insanın məlumatlarını təhlil ediblər. Tədqiqat 2002-2022-ci illər arasında aparılan sorğuları əhatə edir.

Respondentlərin 90%-dən çoxu siqaret çəkməyin ağciyər xərçənginə səbəb ola biləcəyini bilsə də, yalnız təxminən 80%-i ürək xəstəliyini siqaret çəkməyin nəticəsi kimi müəyyən edib və daha az adam insult riski, eləcə də passiv tütün çəkmə riskləri barədə məlumatlı olub.

Tədqiqat Avropa ölkələrini də əhatə edib. Tədqiqatçılar, siqaret çəkməyin ağciyər xərçənginə səbəb olduğu barədə məlumatlılığın Hollandiyada əhəmiyyətli dərəcədə artdığını, lakin Almaniya, Fransa və Rumıniyada azaldığını aşkar etdilər. Almaniya, Fransa və Niderlandda passiv tütün tüstüsünün təhlükələri haqqında məlumatlılıq da azalıb.

Avropa Birliyi sağlamlıq xəbərdarlıqları tələbləri, tütün reklamı və təşviqinə məhdudiyyətlər də daxil olmaqla, tütün qaydalarını tədricən sərtləşdirib. 6 AB ölkəsində aparılan əvvəlki tədqiqatlar göstərib ki, siqaretlə əlaqəli risklər haqqında siqaret qutularındakı xəbərdarlıqlardan daha güclü təsirlər barədə məlumat vermək lazımdırdır.

"Məlumatlılıq siqareti tərgitmək və başqalarını passiv tütün tüstüsündən qorumaq üçün vacib ilk addımdır", - deyə ITC Layihəsinin baş tədqiqatçısı və Vaterloo Universitetinin Psixologiya və İctimai Səhiyyə Elmləri üzrə professoru Ceffri T. Fong bildirib: "Araçdırmamız hökumətlərin siqaret çəkmə və tüstüsünə məruz qalmağın ürək-damar, eləcə də xərçəng riskləri barədə daha güclü və davamlı ictimai maarifləndirmə aparmasının vacibliyini vurğulayır. Tədqiqat göstərir ki, Böyük Britaniyanın “tüstüsüz nəsil” siyasəti siqaret çəkməni azalda və sağlamlığı gücləndirə bilər

Qeyd edək ki, araşdırma bir neçə Avropa ölkəsinin gənclər arasında siqaret çəkmə nisbətlərini azaltmaq üçün tütün və nikotin məhsullarına məhdudiyyətləri sərtləşdirdiyi bir vaxtda ortaya çıxdı.

Aprel ayında Birləşmiş Krallıq “tütünsüz” nəsil yaratmaq üçün 2008-ci ildə və ya ondan sonra doğulmuş hər kəsə tütün məhsullarının satışını daimi olaraq məhdudlaşdıran tütün əleyhinə qanun layihəsini qəbul etdi.

Belçika və Latviya 2025-ci ilin yanvar ayında birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulan elektron siqaretlərin satışını qadağan etdilər, çünki bu, onların gənclər üçün cəlbediciliyi və ətraf mühitə təsiri ilə bağlı narahatlıqları doğururdu. İspaniya və Fransa ötən il ictimai yerlərdə açıq havada siqaret çəkməni məhdudlaşdırmaq üçün yeni qaydalar tətbiq etdilər.

Avropa Komissiyası 2040-cı ilə qədər siqaret çəkmə nisbətini bu gün təxminən 25%-dən 5%-dən aşağı endirərək “tütünsüz nəsil” yaratmağı hədəfləyir. Bu arada, Avropa Komissiyası son on ildə AB Tütün Məhsulları Direktivi çərçivəsində mentol da daxil olmaqla xarakterik dadlara malik ənənəvi ətirli siqaretləri və özün hazırladığı tütünü qadağan etdi.

Tütün istifadəsi dünyada qarşısı alına bilən xəstəlik və ölümün əsas səbəbidir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, hər il 7 milyondan çox insanın, o cümlədən tüstüsünə məruz qalan 1,6 milyondan çox siqaret çəkməyən insan ölümünə səbəb olur.

Lalə Mehralı

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə “uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafı” istiqaməti çərçivəsində hazırlanıb