Cənubi Qafqaz və Orta Asiya Rusiyanın təsir dairəsindən çıxır

Son günlərin hadisələri Rusiyanın sərhəd bölgələrində vəziyyətin dəyişdiyini göstərir.

Reyting.az-ın məlumatına görə, Rusiyanın “Nezavisimaya Gazeta”sı yazır ki, Rusiya ilə həmsərhəd ölkələrdə yeni prioritetlər və yeni strateji tərəfdaşlar yaranır.

Xatırlanır ki, fevralın 10-da Bakıda Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev və ABŞ-nın vitse-prezidenti J.D. Vens iki ölkə hökumətləri arasında Strateji Tərəfdaşlıq Xartiyası imzalayıblar. Sənəddə Cənubi Qafqazda sülhün ABŞ və Azərbaycanın ortaq maraqlarına uyğun olduğu vurğulanır. Beynəlxalq və regional təhlükəsizliyi gücləndirmək üçün tərəflər müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığı genişləndirməyi, mövcud antiterror əməkdaşlığını dərinləşdirməyi, kibertəhlükəsizlik imkanlarını genişləndirməyi və vacib infrastrukturu qorumağı, maliyyə dəstəyi və texnologiya transferi yolu ilə humanitar minatəmizləmə potensialını qurmağı planlaşdırırlar.

Yuxarıda qeyd olunan məqsədlərə çatmaq üçün Vaşinqton və Bakı iqtisadiyyat və ticarət, enerji, rabitə, süni intellekt və rəqəmsal inkişaf, eləcə də təhlükəsizlik və müdafiə kimi əməkdaşlıq sahələrində işçi qrupları yaradacaqlar.

Bu müqaviləni Azərbaycanla bağlamaqla ABŞ Cənubi Qafqazda möhkəm mövqe tutmuş və Xəzər dənizinə çıxış əldə etmişdir. Amerikalılar Ermənistanın Azərbaycanı Naxçıvan muxtar bölgəsi ilə birləşdirəcək və Ermənistan ərazisindən keçəcək “Tramp Yolu”nun tikintisinə razılıq veriblər. Yerevan inteqrasiyasının bütün sahələrində ABŞ-nın dəstəyini təmin edib.

Gürcüstan hökuməti ABŞ ilə münasibətləri yaxşılaşdırmağa hazırdır. Gürcüstanın baş naziri İrakli Kobaxidze bunu Tbilisidə ABŞ dövlət katibinin Mülki Təhlükəsizlik, Demokratiya və İnsan Hüquqları üzrə müavini Uzra Zeya ilə görüşdə bildirib.

Söhbət zamanı baş nazir Gürcüstanın qarşılıqlı addımlara və “praqmatik, rasional və ədalətli yanaşmalara” hazır olduğunu təsdiqləyib.

Beləliklə, Cənubi Qafqaz Rusiyanın təsir dairəsindən çıxır və ABŞ-nın təsir dairəsinə daxil olur. Qeyd olunur ki, NATO bununla Rusiyanın Qafqazdakı sərhədlərinə yaxınlaşır.

Eyni zamanda, Avropa İttifaqı (Aİ) Rusiya ilə əlaqəli olan başqa bir bölgədə aktivləşir. 11 fevralda Almaniyanın xarici işlər naziri Yohan Vadeful Berlində Türkmənistan, Tacikistan, Qırğızıstan, Özbəkistan və Qazaxıstanın xarici işlər nazirləri ilə görüşüb. Gündəlikdə enerji və Rusiya əleyhinə sanksiyaların qarşısının alınması məsələləri yer alıb.

2022-ci ildən bəri Almaniyanın regiondakı bəzi ölkələrlə ticarəti əhəmiyyətli dərəcədə artıb və bu da təchizat zəncirlərinə diqqəti artırıb. Berlin eyni zamanda enerji şaxələndirilməsi və Qazaxıstandan gələn xammal da daxil olmaqla xammala çıxış axtarır.

Aİ Rusiyaya qarşı 20-ci sanksiya paketi hazırlayır. İlk dəfə olaraq məhdudiyyətlər ayrı-ayrı Orta Asiya ölkələrinə, xüsusən də Qırğızıstana təsir göstərə bilər. Hesab olunur ki, bu ölkə Rusiyaya sanksiya tətbiq edilən mallar üçün əsas keçiddir.

Lakin, bu, Mərkəzi Asiya xarici işlər nazirlərinin Berlində toplaşmasının yeganə səbəbi deyil. Almaniya Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü bildirib ki, Mərkəzi Asiya ölkələri Almaniya üçün enerji, resurs təhlükəsizliyi, iqlim gündəliyi və sanksiyalardan yayınmaya qarşı mübarizədə getdikcə daha vacib tərəfdaşlara çevrilir. Berlin qaz, neft və nadir torpaq metallarının bol olduğu Orta Asiyada möhkəmlənməyə çalışır. Bundan əlavə, Almaniya və digər Aİ ölkələri regionu Rusiyanın təsirindən uzaqlaşdırmağa çalışırlar.

Rusiya ilə həmsərhəd olan Qazaxıstan təkcə avropalılar üçün deyil, həm də ABŞ üçün maraqlıdır. Astana Rusiyanın tərəfdaşı olaraq qalır, lakin Qərb ölkələrinə qarşı müstəqil siyasət yürüdür. Buna görə də, Rusiya sərhədləri hazırda yalnız Belarus və hələlik Qazaxıstan sərhədlərində təhlükəsizdir. Qeyd olunur ki, ABŞ-nın təmsil etdiyi NATO Rusiya Ukrayna və Cənubi Qafqazdan yaxınlaşır. Və bu ərazi artıq faktiki olaraq MDB-nin bir hissəsi deyil.

E. KAMAL