CIA direktorunun Moskva səfəri: GİZLİ DETALLAR

ABŞ Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (CIA) direktoru Con Retkliffin Moskvaya gözlənilməz səfəri dünya siyasi gündəminin ən diqqətçəkən hadisələrindən biridir.

Səfərin cəmi bir neçə saat davam etməsi və onun məqsədi barədə rəsmi məlumat verilməməsi görüşlərin həssas məsələlərə həsr olunduğunu göstərir. Belə təmaslar adətən dövlətlər arasında açıq diplomatiyanın yetərli olmadığı dövrlərdə baş tutur. ABŞ–Rusiya münasibətlərinin son dərəcə gərgin olması fonunda Retkliffin Moskvaya getməsi tərəflərin bütün əlaqə kanallarını bağlamadığını göstərir.

Səfərin əsas mövzuları

Səfərin əsas mövzularından birinin Rusiya–Ukrayna müharibəsi olduğu ehtimal edilir. Son vaxtlar həm Vaşinqton, həm də Kiyev mümkün atəşkəs və siyasi razılaşma yolları haqqında daha konkret danışmağa başlayıb. Buna görə Retkliff Moskvaya ABŞ-nin mövqeyini çatdırmaq, Kremlin real niyyətlərini öyrənmək və mümkün razılaşmanın sərhədlərini müəyyənləşdirmək üçün getmiş ola bilər. Xüsusi xidmətlər səviyyəsində keçirilən görüşlər tərəflərə ictimaiyyət qarşısında öhdəlik götürmədən müxtəlif variantları müzakirə etmək imkanı verir.

Digər mühüm mövzu İran ətrafında yaranmış vəziyyət ola bilər. Rusiya Tehranla sıx siyasi və hərbi əlaqələrə malikdir, ABŞ isə İranı iqtisadi və diplomatik baxımdan daha da təcrid etməyə çalışır. Hörmüz boğazındakı gərginlik və ABŞ–İran qarşıdurmasının genişlənməsi Vaşinqtonu Moskva ilə birbaşa əlaqə yaratmağa vadar edə bilər. ABŞ Rusiyanın İrana hansı səviyyədə dəstək verəcəyini və mümkün eskalasiya zamanı necə davranacağını əvvəlcədən öyrənməkdə maraqlıdır. 

Xəbərdarlıq

Səfərin bir xəbərdarlıq xarakteri daşıması da istisna edilmir. ABŞ kəşfiyyatı Rusiyanın Ukraynada əlavə qüvvələr səfərbər edə və eyni zamanda NATO ölkələrinin reaksiyasını sınaya biləcəyindən narahatdır. Retkliff görüşlər zamanı Vaşinqtonun müəyyən “qırmızı xətlərini” Rusiya tərəfinə çatdırmış ola bilər. Belə mesajların xüsusi xidmət kanalları vasitəsilə verilməsi yanlış hesablamaların və tərəflər arasında nəzarətdən çıxan qarşıdurmanın qarşısını almağa xidmət edir.

Bununla belə, bu səfəri ABŞ–Rusiya münasibətlərində yaxınlaşma kimi qiymətləndirmək tez olardı. Ukrayna müharibəsi, sanksiyalar, NATO-nun genişlənməsi və İran məsələsi üzrə tərəflər arasında ciddi fikir ayrılıqları qalır. Retkliffin səfəri münasibətlərin normallaşmasından daha çox, böhranın idarə olunmasına yönəlmiş addım təsiri bağışlayır. Vaşinqton və Moskva bir-birinə etibar etməsələr də, birbaşa qarşıdurmanın hansı nəticələrə səbəb ola biləcəyini yaxşı anlayırlar.

Gizli diplomatiya

Ümumilikdə, CIA direktorunun Moskvaya səfəri göstərir ki, böyük dövlətlər ən gərgin dövrlərdə belə gizli diplomatiyaya ehtiyac duyurlar. Açıq bəyanatlarda sərt ritorika davam etsə də, bağlı qapılar arxasında qarşılıqlı mesajlar verilir və mümkün razılaşma imkanları yoxlanılır. Bu təmas Ukrayna müharibəsinin başa çatacağını deməyə əsas vermir, lakin ABŞ və Rusiyanın riskləri nəzarətdə saxlamağa çalışdığını göstərir. Görüşün real nəticəsi isə yaxın günlərdə tərəflərin hərbi və diplomatik addımlarında özünü göstərə bilər.

Ruslan Zəngəzur