Çin aşağı orbitdə 203 min peyk yerləşdirmək istəyir, amma bir şərt var

Çin 2030-cu illərin ortalarına qədər 203 min peykdən ibarət qrup yaratmaq kimi iddialı planlarını açıqlayıb. Müvafiq sənədlər Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqına (ITU) təqdim olunub. Əgər bu planlar həyata keçsə, miqyas hazırkı amerikalı milyarderlərin layihələrini üstələyəcək.

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Bloomberg" yazıb.

Müqayisə üçün: "SpaceX"in "Starlink" şəbəkəsi artıq təxminən 10 min peykdən ibarətdir, "Amazon"un "Kuiper" qrupunda isə son nəticədə 3 232 peyk olacağı planlaşdırılır. Lakin ekspertlər bildirir ki, Çin hazırda bu qədər peyk buraxmağa hazırlaşmaqdan çox, bazar liderini dayandırmağa çalışır.

Qeyd olunur ki, Yer orbitində obyektlərin sayı rekord sürətlə artır. Təkrar istifadə olunan raketlər, o cümlədən "Falcon 9" və yüngül, ucuz komponentlərin inkişafı sayəsində buraxılış xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. 2020-ci ildən etibarən orbitdəki peyklərin sayı dörd dəfə artaraq 16 mindən çox olub. Yalnız "SpaceX" hər il 2 mindən çox yeni peyk əlavə edir.

Bu, orbitin tıxanma riskini artırır. Ən pis ssenarilərdən biri Kessler sindromu adlanır: peyklərin toqquşması zibilin kaskad reaksiyasına səbəb olur: "Belə ssenari "Gravity" filmində göstərilmişdi".

Daha praktik problem isə radio müdaxilələrdir. Meqaqrup peyklər aşağı orbitdə işlədiyi üçün digər kosmik aparatların siqnallarının bloklanma riski artır. Ekspertlər hesab edir ki, Çin tərəfindən bəyan edilən 203 min peykin böyük hissəsi yalnız "kağız üzərində” qala bilər – yəni yalnız tənzimləyici sənədlərdə mövcud olar. Lakin hətta belə layihələr ITU tərəfindən nəzərə alınır və rəqiblər üçün hüquqi və texniki maneələr yaradır.

Mütəxəssislərin hesablamasına görə, megaqruplar üçün optimal hündürlüklərdə təxminən 148 min obyekt üçün yer ola bilər. Əgər bir neçə kosmik proqram "SpaceX"in buraxılış tempi ilə davam etsə, bu limit 2030-cu illərin sonlarına qədər çatdırıla bilər.

Belə təcrübə unikal deyil. 2023-cü ildə aparılan araşdırma göstərib ki, müxtəlif hökumətlər ümumilikdə təxminən bir milyon peyk üçün müraciət ediblər. Bu planların böyük hissəsi Qreq Vayler ilə bağlıdır, o, "OneWeb"in başlanğıcında iştirak edib – hazırda orbitdə təxminən 600 peyk olan Starlink-in bir neçə real rəqibindən biridir.

Böyük bəyanatlara baxmayaraq, real üstünlük hələ də İlon Mask tərəfdədir. Heç bir rəqib "Falcon 9" kimi təkrar istifadə olunan raketlərlə aşağı xərclər və sürətli buraxılış tempinə sahib deyil. Çin şirkətləri öz təkrar istifadə olunan daşıyıcıları üzərində işləyir, lakin SpaceX fərqi artırmaqda davam edir.

"SpaceX"in 1,5 trilyon dollar qiymətləndirilməsi, mümkün səhmlərin yerləşdirilməsi kontekstində müzakirə olunur və iddialı görünür. Lakin gələcək internet və telekommunikasiyanın həqiqətən aşağı orbitdə megaqruplardan asılı olacağı halda, "Starlink"in hazırkı üstünlüyü bu yüksək qiyməti əsaslandıra bilər.

Beləliklə, Çin-in 203 min peyk planı yaxın illərdə real layihə olmaqdan çox, tənzimləyici mübarizənin elementi kimi görünür. Kosmik yarışda isə təşəbbüs hələ də "SpaceX"in tərəfindədir.

Aydın