Çin Rusiyadan yan keçərək Avropa ilə ticarəti genişləndirir...

...Çin və Qazaxıstan Rusiyanı keçərək Transxəzər Nəqliyyat Marşrutunun inkişafını sürətləndirirlər. Əgər bu planlar həyata keçirilərsə, Moskva Asiya və Avropa arasında milyardlarla tranzit gəlirini itirə bilər.

SİA xəbər verir ki, bu barədə Ukrayna Xarici Kəşfiyyat Xidməti məlumat verib.

Pekin yaxın illərdə "Orta dəhliz" kimi də tanınan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu vasitəsilə Avropaya yük daşımalarını əhəmiyyətli dərəcədə artırmağı planlaşdırır. Marşrut Qazaxıstan, Xəzər dənizi, Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyədən keçir və bu da onun Rusiyanı tamamilə keçməsinə imkan verir.

Bu marşrut dəmir yolu nəqliyyatı, dəniz keçidləri və bir neçə ölkədə gömrük prosedurlarının birləşməsi səbəbindən ənənəvi Rusiya tranzitindən daha mürəkkəb olsa da, Çin və Qazaxıstan onun inkişafına fəal şəkildə investisiya qoyurlar.

Əsas səbəblərə sanksiya riskləri, tranzit ölkə kimi Rusiyaya inamın azalması və qeyri-sabit dəniz marşrutlarından asılılığı azaltmaq istəyi daxildir.

Dəhlizin inkişafı üçün Qazaxıstan Dəmir Yolları (QDQ) 2030-cu ilə qədər dəmir yolu, liman və terminal infrastrukturunun modernləşdirilməsinə təxminən 10 milyard dollar sərmayə qoymağı planlaşdırır.

2026-cı ilə qədər təxminən 900 km yeni yolun tikintisi planlaşdırılır.

Xüsusilə, Ayagöz-Baxtı hissəsi Çinlə sərhəddə üçüncü dəmir yolu keçidi yaradacaq. Bu, marşrutun ötürmə qabiliyyətini 2030-cu ilə qədər ildə 55 milyon tondan 100 milyon tona qədər artıra bilər.

Bundan əlavə, QDQ Aktau, Kurık və Bakı limanları arasında Xəzər dənizi üzərindən daşınması üçün altı yeni yük gəmisinin tikintisinə 100 milyon dollardan çox sərmayə qoyur.

Nəqliyyat dəhlizinin genişləndirilməsi ilə yanaşı, QDQ həmçinin 2026-cı ildə Qazaxıstan, London və Honkonqda mümkün siyahılarla IPO-ya hazırlaşır.

Alınan vəsaitin infrastrukturun daha da inkişafı və hərəkət heyətinin təkmilləşdirilməsi üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır.

TITR Assosiasiyasının məlumatına görə, marşrut boyunca daşımaların həcmi 2023-cü ildəki 2,76 milyon tondan 2024-cü ildə 4,48 milyon tona qədər artıb.

2026-cı ilin birinci rübündə dəhlizdən təxminən 173 konteyner qatarı keçib və Qazaxıstan ilin sonuna qədər bu rəqəmi 600-ə çatdırmağı planlaşdırır.

2027-ci ildə bu rəqəm daha 67 faiz arta bilər. Analitiklər hesablayırlar ki, marşrut tam gücü ilə işlədikdən sonra Rusiya Asiya ilə Avropa arasında əsas tranzit mərkəzi statusunu birdəfəlik itirə bilər və bu da milyardlarla dollarlıq itkilərə səbəb ola bilər.

Bundan əlavə, Qazaxıstan nəhayət ki, Rusiya podratçılarının Kokshetau, Semey və Ust-Kamenoqorskda üç birləşdirilmiş istilik və elektrik stansiyasının tikintisində iştirakını rədd edib.

Layihələr Qazaxıstan-Sinqapur konsorsiumu tərəfindən həyata keçiriləcək və istismara verilməsi 2029-cu ilə planlaşdırılır.

İES-in tikintisi əvvəlcə Rusiya tərəfinin iştirakı ilə müzakirə olunmuşdu, lakin maliyyələşdirmə məsələləri həll olunmadığı üçün Astana layihələri Rusiya şirkətləri olmadan davam etdirmək qərarına gəldi.

Əli Babayev