Çıxarın o ipi uşağınızın boğazından

Emilya Tağıyeva yazır...

Bu günlərdə daha bir yeniyetmə həyatına son qoydu. Çünki imtahanda az bal toplamışdı. Amma o ipi ağaca özü bağlasa da, boğazına keçirən biz olduq - cəmiyyət olaraq ona başqa yol qoymadıq. Bizim üçün kiçik görünən bu səbəb o uşağın gözündə dağ boyda idi. Hətta ölüm belə ona bundan asan göründü. Axı bizim üçün qiymət çox vacibdir və uğuru onunla ölçürük. Ona görə yeniyetmələr imtahandan kəsilməyi bütün gələcəklərinin məhv olması, universitetə qəbul olmamağı isə həyatlarının sonu hesab edirlər.

Məsələ burasındadır ki, ailələr də ya uşağın qəlbində tüğyan edən bu fırtınanı görmür, ya da görməzdən gəlir, ona dəstək olmurlar. Əksinə, daha çox təzyiq göstərirlər. Çünki onların fikrincə, təhsil almayan gəncin yaxşı gələcəyi ola bilməz. "Filankəsin uşağı filan qədər bal topladı" deyən qonum-qonşunu isə heç demirəm. Nəticədə, bu uşaqlar öz böyük dünyalarında tək qalır və kimdən dəstək alacaqlarını bilmirlər.

Əslində, hər birimiz emosional baxımdan tam formalaşmamış bir uşaq üçün bunun nə demək olduğunu bilirik. Axı hamımız yeniyetmə olmuşuq, amma nədənsə o çətin günlərdə keçirdiyimiz hissləri unuduruq.

Valideynlərin bu cür təzyiq göstərməsinin bir neçə səbəbi var. Bəziləri uşaqlarının digərlərindən geri qalmasını istəmir, digərləri özlərinin gənclikdə əldə edə bilmədiyi uğuru övladlarından gözləyirlər. Bir başqası, sadəcə, avtoritardır - "O nə qanır, ən yaxşısını mən bilirəm", - deyib övladının bilik və bacarığını, hisslərini, psixoloji vəziyyətini nəzərə almadan qərar verir.

Bu mövzuda kiçik bir hadisəni danışmaq istəyirəm. Tibb Universitetində oxuyan bir tanışım deyirdi ki, qruplarında bir qız var idi. O, hər dəfə meyit və ya daxili orqan gördükdə özündən gedirdi. Sonda müəllim valideynlərini çağırıb izah etdi ki, tələbələr üçün belə hallar ilk vaxtlar normaldır. Amma sizin qızınız bir ildir ki, öyrəşə bilmir, onu başqa sahəyə yönləndirin. Lakin valideynlər bütün nəsillərinin həkim olduğunu əsas gətirərək heç cür razı olmadılar. Sonda dekanlıq tələbəni universitetdən xaric etdi, çünki ilk növbədə elə o qızın həyatı təhlükədə idi.

Bəzi valideynlər üçün isə əsas məsələ maddiyyatdır. Onlar övladlarının təhsili üçün böyük məbləğdə pul xərcləyir və ali məktəbə qəbul olunmadıqda sanki bütün sərmayələrinin boşa getdiyini düşünürlər.

Bəs bu cür münasibətlə uşaqlara hansı mesajı ötürürük? Onlara hiss etdiririk ki, yaxşı oxusalar, onları çox istəyirik, oxumasalar - yox. Əslində, belə deyil, amma davranışlarımız bu mesajı ötürür.

Valideynlər çox vaxt düşünürlər ki, təzyiq göstərməsələr, uşaq arxayın düşəcək, oxumayacaq və sonra gələcəkdə onları qınayacaq. Bu, haqlı bir qorxudur.

Bəs necə etmək olar ki, uşaq nə arxayın düşsün, nə də təzyiq hiss etsin?

Bu məsələdə valideyn, müəllim və imkan varsa, psixoloq birlikdə işləməlidirlər. Çünki 7-17 yaş arasında uşaq günün yarısını evdə, yarısını da məktəbdə keçirir. Təhsil müəssisəsi onun ikinci evi sayılır. Deməli, müəllim də valideyn qədər uşağın gələcəyinə görə məsuliyyət daşıyır. Hətta bəlkə də şagirdinin qabiliyyətini və bacarığını valideyndən daha yaxşı bilir.

Psixoloq isə yeniyetməyə doğru yanaşmağı, onu oxumağa həvəsləndirməyi və təhsilin arzusuna çatmaq üçün nə qədər vacib olduğunu göstərməyi öyrətməlidir. Eyni zamanda, valideynlə uşaq arasında baryer varsa, onu aşmağa kömək etməlidir. Bundan başqa, uşağa aşılanmalıdır ki, imtahanda uğursuzluq dünyanın sonu deyil. Hələ qarşıda çox yollar və fürsətlər var - növbəti il yenidən imtahan vermək, peşə təhsili almaq, fərdi inkişaf etmək, xaricdə təhsil imkanlarını dəyərləndirmək və s.

Unutmayaq: Həyat bir imtahanlıq deyil! Amma biz onu elə edirik. Dəyişmək bizim əlimizdədir!