.com və .net ə yeni rəqiblər gəlir: Minlərlə domen adı üçün müraciət edilib

İnternet domen adlarını idarə edən ICANN avqustun 12-də başa çatan müraciət prosesindən sonra 1600-dən çox yeni ümumi yüksək səviyyəli domen (gTLD) müraciətini nəzərdən keçirməyə başlayıb. Müraciətlər arasında süni intellekt və texnologiya ilə bağlı uzantılarla yanaşı, kifayət qədər qeyri-adi adlar da var.

Qaynarinfo xəbər verir ki, iternetdə uzun illərdir istifadə olunan domen uzantılarına yaxın gələcəkdə yüzlərlə yenisinin əlavə edilməsi mümkündür. Domen adlarının koordinasiyasına cavabdeh olan ICANN yeni ümumi yüksək səviyyəli domenlər (gTLD) üçün 1600-dən çox müraciəti nəzərdən keçirir.

Müraciətlərin qəbulu 12 avqust 2026-cı ildə başa çatıb. Lakin hansı domen uzantılarına müraciət edildiyi hələ ictimaiyyətə açıqlanmayıb. ICANN bildirir ki, inzibati yoxlamaların tamamlanmasından asılı olaraq müraciətləri ən geci doqquz həftə ərzində açıqlayacaq.

Müraciətlərin hamısı hələ açıqlanmayıb. Buna baxmayaraq, bəzi şirkət və təşkilatlar öz müraciətlərini vaxtından əvvəl elan etməyə başlayıblar. “Link Freedom Group” müraciət prosesi çərçivəsində 316 müxtəlif domen uzantısı üçün müraciət etdiyini açıqlayıb. Siyahıda süni intellekt və texnologiya ilə əlaqəli “.slop”, “.token”, “.agentic” və “.agi” kimi uzantılar yer alır.

Digər müraciətlərdə isə “.hype”, “.therapy”, “.tea” və “.itiswhatitis” kimi fərqli ifadələrə rast gəlinir. Müraciətlərin hamısı qəbul edilməyəcəyi üçün internetin sonrakı görünüşünün necə olacağı yalnız qiymətləndirmə prosesi başa çatdıqdan sonra məlum olacaq.

Yeni uzantıların ortaya çıxması internetin ilk dövrlərində “.com”, “.org” və “.net” üzərində qurulan domen strukturunun da əhəmiyyətli dərəcədə dəyişdiyini göstərir.

ICANN bundan əvvəl belə genişmiqyaslı müraciət prosesini 2012-ci ildə həyata keçirib. Həmin vaxt təxminən 1900 müraciət arasından 1200-ə yaxın yeni domen uzantısı təsdiqlənib. Onların arasında şirkətlərə məxsus uzantılarla yanaşı, “.africa” kimi coğrafi və “.bank” kimi sektoral domenlər də olub.

Bu səbəbdən 2026-cı il prosesi uzun fasilədən sonra internetin domen sistemində baş verə biləcək ən böyük dəyişikliklərdən biri hesab olunur.

Müraciət etmək isə kifayət qədər yüksək xərc tələb edir. ICANN hər müraciət üçün 227 min dollar məbləğində qiymətləndirmə haqqı alır. Riskli və ya daha mürəkkəb müraciətlər üçün bu məbləğ daha yüksək ola bilər.

Digər maraqlı məqam müraciətlərin vaxtlamasıdır. ICANN müraciət üçün 15 həftəlik müddət müəyyən etsə də, müraciətlərin böyük hissəsi son günlərdə göndərilib.

Müraciətlərin açıqlanması prosesin yalnız ilk mərhələsidir. Hansı müraciətlərin qəbul ediləcəyinin müəyyənləşdirilməsi və yeni uzantıların istifadəyə verilməsi üçün daha uzunmüddətli qiymətləndirmə prosesi tələb olunur.

ICANN ictimai internet üçün yeni gTLD-lərlə yanaşı, təşkilatlar və cihaz istehsalçıları tərəfindən istifadə edilə biləcək “.internal” domenini də gündəmə gətirib. 2024-cü ildə elan edilən bu domen 192.168.x.x ünvanlarının əvəzinə istifadə olunmaq üçün nəzərdə tutulub və artıq internetdən kənar şəbəkələrdə istifadə edilə bilər.

2026-cı il müraciət turunda hansı domenlərin təsdiqlənəcəyi qarşıdakı aylarda məlum olacaq. Müraciətlərin açıqlanmasından sonra yeni uzantıların real olaraq istifadəyə verilməsi üçün də daha uzun müddətin keçəcəyi gözlənilir.

Aydın