Daha sərt məhdudiyyətlər...

Yeni sanksiyalar paketi - say 19-a çatır

Budəfəki hədəf: Rusiya maye qazının Aİ-yə idxalına qadağa, kriptovalyuta və banklara qarşı tədbirlər...

Qərb Rusiyaya qarşı növbəti - 19-cu sanksiyalar paketini reallaşdırmaq üzrədir. Bunu Avropa Komissiyasının sədri Ursula Fon der Lyayen Aİ ölkələrinin dövlət və hökumət başçılarının Kopenhagendə keçirilən qeyri-rəsmi sammitindən sonra deyib. O bildirib ki, Avropa İttifaqı ölkələri Rusiyaya qarşı daha sərt məhdudiyyətlər tətbiq etməyi planlaşdırır. “Biz sanksiyalara yeni yanaşma təklif edirik. Biz artıq addım-addım yanaşma deyil, enerji, maliyyə xidmətləri və ticarətdə çox daha sərt tədbirlər təklif edirik”, - deyən AK rəhbəri əlavə edib ki, bu yanaşma artıq müzakirə olunan 19-cu sanksiyalar paketinin hazırlanmasında tətbiq olunur.

İstənilən gəlir mənbəyi...

Qeyd edək ki, sentyabrın 19-da fon der Leyen AK-nin 19-cu sanksiyalar paketi ilə bağlı təkliflərini təqdim edib. Bu paketdə yer alan mühüm məsələlər sırasına 2027-ci ilin yanvarından etibarən Rusiya maye qazının Aİ-yə idxalına qadağa, həmçinin kriptovalyuta və banklara qarşı tədbirlər daxildir.

Avropa İttifaqının (Aİ) Xarici Əlaqələr və Təhlükəsizlik Siyasəti üzrə Ali Nümayəndəsi Kaya Kallas isə Kremlin istənilən gəlir mənbəyini sanksiyaların hədəfi adlandırıb. Avropalı siyasətçinin sözlərinə görə, sanksiyalar Rusiyanın dövlət maliyyəsinə və iqtisadi artımına əhəmiyyətli təsir göstərir. Kallas bildirib ki, yeni paket Rusiyanın silah istehsalı üçün lazım olan texnologiyalara və kritik resurslara çıxışını da məhdudlaşdıracaq. Bundan başqa, Kallas Rusiyanın “Mir” ödəniş sisteminə qarşı sanksiyaları açıqlayıb. “Biz Rusiyanın pul qazandığı sahələrə zərbə vurmaq istəyirik. Bu bütün sektorlara aiddir”.

Qeyd edək ki, Avropa Komissiyasının Rusiyaya təzyiqi artırmaq istəyinə baxmayaraq, Aİ ölkələrinin heç də hamısı anti-Rusiya sanksiyalarının tətbiqini dəstəkləmir. Xarici KİV-lər yazır ki, 19-cu məhdudiyyətlər paketi tədricən blok daxilində fikir ayrılığı yaradıb. Belə ki, bir çox Mərkəzi və Şərqi Avropa daha fərqli fikirləşirlər. “Bloomberg” Avropadakı çoxsaylı daxili fikir ayrılıqları səbəbindən yaranan problemlərə də diqqət çəkib. O qeyd edib ki, buna gərgin büdcə vəziyyəti, uzanan inzibati proses, parlamentin parçalanması, siyasi ekstremistlərin aktiv müxalifəti və fikir ayrılıqları səbəb olub.

Yeni paketin sərt məhdudiyyətləri...

Təklif olunan paketdə bir çox yeni məhdudiyyətlər yer almaqdadır. Hələ tam təsdiqlənməsə də mətbuatda yayılan xəbərlərdə bir neçə konkret təkliflərin yer alması diqqət çəkir. Təkliflər arasında Rusiyanın iri neft şirkətlərinə və onların treyderlərinə qarşı sanksiyalar, üçüncü ölkə şirkətlərinə ikinci dərəcəli sanksiyaların genişləndirilməsi, qiymət hədləri və çatdırılma üzərində nəzarət, banklara və enerji şirkətlərinə qarşı yeni məhdudiyyətlər, kriptovalyutalara nəzarətin gücləndirilməsi, idxal qadağalarının və tariflərinin genişləndirilməsi, Rusiya neft və qazını alan ölkələr üçün mümkün məhdudiyyətlər və bu kimi bir çox qadağalar yer alır. Bundan başqa, yayılan məlumatlara görə, Avropa texnologiyaları, o cümlədən Rusiya müdafiə sənayesi üçün komponentlər üzrə ixrac nəzarətinin gücləndirilməsi, lisenziyalaşdırılmalı olan ikili təyinatlı malların siyahısının genişləndirilməsi, sanksiyaların icrasına nəzarət üçün ümumavropa mexanizminin yaradılması və pozuntular haqqında daha sıx məlumat mübadiləsi də böyük ehtimalla yeni paketdə yer ala bilər.

140 milyard avroya qədər faizsiz kreditlər mənbəyi...

Müzakirə olunan məsələlərdən biri də dondurulmuş Rusiya aktivlərindən əldə olunan gəlirlərin Ukraynanın yenidən qurulmasını dəstəkləmək üçün istifadə edilməsidir. Almaniya kansleri Fridrix Mertz Aİ-nin Rusiya Mərkəzi Bankının dondurulmuş aktivlərindən müsadirə yolu ilə deyil, Ukraynaya 140 milyard avroya qədər faizsiz kreditlər mənbəyi kimi istifadə etmək planını açıq şəkildə dəstəklədiyini bildirib. “Financial Times” üçün yazdığı məqalədə o, beynəlxalq hüquq normalarına uyğun gələn və Rusiyanın bu vəsaitlərə sahibliyini formal olaraq qoruyub saxlayacaq “hüquqi cəhətdən etibarlı mexanizm”in hazırlanmasının zəruriliyini vurğulayır.

Təklif olunan model Avropa Komissiyasının bu ehtiyatlarla təmin olunmuş faizsiz istiqrazlar buraxaraq, onları Kiyevə tədricən kreditlərə çevirməsini nəzərdə tutur. Rusiyanın mülkiyyət hüquqları qorunur, lakin Rusiya Ukraynaya dəymiş ziyanı kompensasiya edənə qədər aktivlər dondurulmuş qalır.

AK-dan çağırış...

Avropa Komissiyası Aİ ölkələrinə Rusiyadan enerji alışını dayandırmaq çağırışlarına qulaq asmağı məsləhət görüb. Qeyd edək ki, bu ilin birinci yarısında Aİ ölkələri Rusiyadan 4,5 milyard avro dəyərində LNG idxal edib. Komissiya əvvəllər qısamüddətli müqavilələrin 2026-cı ilin ortalarına qədər və bütün digər müqavilələrin 2027-ci ilin sonuna qədər dayandırılmasını təklif etmişdi. İndi bu müddət bir il qısaldılıb. Amma qərar Macarıstan və Slovakiya üçün istisna olaraq qalır - onlar daha iki il yarım Rusiya qazını “Türk axını” kəməri ilə almağa davam edəcək.

Qeyd edək ki, bu ilin iyulunda Rusiyaya qarşı 18-ci sanksiya paketi qəbul olunmuşdu. Bu paketə Rusiya neftinin “qiymət tavanı”nın bir barel üçün 47,6 dollara endirilməsi, 105 tankerə məhdudiyyətlər, “Şimal axını” ilə bağlı istənilən əməliyyata qadağa, 22 bankın “qara siyahı”ya salınması və Rusiya maliyyə təşkilatlarının Aİ ilə əməliyyatlarına tam qadağa qoyulması daxil edilmişdi.

Vurğulandığı kimi, indiyə qədər fərqli sektorları əhatə edən 18 sanksiya paketi qəbul edilib. 2022-ci ildən bəri qəbul olunan ardıcıl sanksiya paketləri Rusiyanın enerji, maliyyə, texnologiya, nəqliyyat və hərbi sənaye sahələrini əhatə edərək ölkənin beynəlxalq iqtisadi sistemdən təcrid olunmasına yönəlib.  2022-ci ildə Aİ tərəfindən Rusiyaya qarşı 8 sanksiya paketi qəbul edilib, 2023-cü ildə daha bir neçə sanksiya paketi bu siyahıya əlavə olunub. 13-cü sanksiya paketi 2024-cü ilin 23 fevralında, 14-cü paket isə həmin ilin 24 iyunda təsdiqlənib. 2024-cü ilin son sanksiya toplusu - 15-ci paket isə 16 dekabrda qüvvəyə mindi. Bu il başlananda indiyə qədər 3 sanksiya paketi qəbul edilib. Bunlardan birincisi fevralın 24-də qəbul edilmiş 16-cı paketdir. 17-ci və 18 -ci paketlər isə ard-arda qəbul olunub.

SADİQ