Dekabr ayı gəldi, o da gəldi: Yeni ildə niyə şam ağacı bəzədilir?

Dekabr ayı gələndə dünyanın harasına getsəniz, qarşınıza eyni mənzərə çıxır: pəncərələrin arxasında parıldayan işıqlar, altında hədiyyələrin yığıldığı bəzədilmiş ağaclar... Halbuki bu ağaclar sadəcə “yeni il dekorasiyası” deyil; antik Misirdən Romaya, Alman meşələrindən Rokefeller Centerə qədər uzanan uzun bir mədəni yolçuluğun son dayanacağıdır.

Bıs, niyə yeni ildə ağac bəzənir? Sherg.az mövzuya işıq salır.

Hər il dekabr ayında evlərin ortasına bir ağac qoyulur, işıqlar, toplar və simlərlə bəzənir, daha sonra isə yanvar ayında küçəyə çıxarılır. Artıq gündəlik bir vərdişə çevrilmiş bu adətin arxasında isə günəş tanrısının sağalmasını qeyd edən misirlilərdən tutmuş Satürnalia süfrəsi hazırlayan romalılara, Strasburq kilsələrindən Sovet meydanlarına qədər uzanan dərin bir yaddaş dayanır. Kraliça Viktoriya tərəfindən “dəbləşdirilən” Milad ağacı eyni zamanda müharibələrin, köçlərin və siyasi qadağaların arasından çıxaraq yaşamağı bacarmış bir simvoldur.

Dekabr gəldikdə dünyanın fərqli coğrafiyalarında ortaq bir mənzərə yaranır: işıqlar, muncuqlar və simlərlə bəzədilmiş yeni il ağacları. Halbuki bu ənənənin kökləri nə Milad açıqcalarına, nə də ticarət mərkəzlərindəki nəhəng ağaclara dayanır. İlk addım, insanlığın ən qədim ehtiyaclarından birinə- qışın ortasında “yenidən gələcək həyatın” xatırlanmasına gedib çıxır.

Qədim misirlilər Ra-nın sağalmasını xurma və papirüs budaqları ilə qeyd edir, romalılar Satürnalia şənliklərində məbədlərini həmişəyaşıl budaqlarla bəzəyirdilər. Kelt kahinləri - druidlər - ölümsüzlüyü simvolizə edən bu budaqları ibadətgahlarına aparır, Skandinaviya xalqlarında isə tanrılarla əlaqə quran ökseotu hörmətlə qarşılanırdı.

Bu gün bildiyimiz mənada “Milad ağacı” isə XVI əsrdə Almaniya bölgəsində formalaşır. Strasburq və ətrafında kilsələrin içərisinə ağaclar qoyulur, qısa zamanda isə bu adət evlərə də yayılır. Rəvayətə görə, Martin Lüter qaranlıq bir qış gecəsində ulduzlu səmanı gördükdən sonra həmin mənzərəni evinin içində yenidən yaratmaq üçün ağac budaqlarına şamlar yerləşdirir.

Odun qıtlığı dövründə ağacların əvəzinə taxta piramidalar istifadə olunsa da, əsas fikir dəyişmir: qışın ortasında işıqla birləşən yaşıl bir simvol.

Almaniyada yaranan bu ənənə krallıq nikahları və köç dalğaları ilə İngiltərə və Amerikaya yayılır. III Corcun alman əsilli həyat yoldaşı Şarlotta XVIII əsrin sonunda saraya ağac gətirən ilk şəxs kimi tanınır; lakin əsas dönüş nöqtəsi Kraliça Viktoriya və Prens Albertin 1848-ci ildə ağacla birlikdə çəkilmiş illüstrasiyanın dərc olunması ilə baş verir.

Bu səhnənin bir qədər “amerikanlaşdırılmış” versiyası isə Godeys Ladys Book vasitəsilə Atlantik okeanını aşaraq ABŞ-a çatır. Bir zamanlar “pagan simvolu” sayılaraq qadağan edilən ağac bir neçə onillik ərzində ABŞ evlərinin daimi qonağına, şəhər meydanlarının işıq mənbəyinə çevrilir. Rokefeller Centerdəki nəhəng ladin isə bu hekayənin ən parlaq simvoludur.

Ağacın yolçuluğu yalnız Qərb metropolları ilə məhdudlaşmır. Sovet Rusiyasında dini ənənələr qadağan ediləndə, eyni simvol bu dəfə “Yeni il ağacı” adı ilə sekulyar bir təqvim mərasiminə çevrilir və bu gün də Kreml meydanını bəzəməkdə davam edir. Yunanıstanda dənizçilərin himayədarı hörmətli müqəddəs Nikolaos şərəfinə qayıqlar bəzədilir, Skandinaviya ölkələrində isə uşaqlar 13 yanvarda ağacı “yağmalayaraq” içindəki şirniyyatları götürürlər.

Antarktikada hurdadan hazırlanan metal ağaclar, Kataloniyada isə “hədiyyə çıxaran” və çomaqla vurulan Tió de Nadal kötükləri eyni hekayəni davam etdirir: qışın ən qaranlıq günlərində insanlıq özünə işıq saçan bir simvol yaratmaqdan vaz keçmir.

Mənbə: BBC, History, National Geographic, Britannica