Dələduzlara qol qanad verən sadəlövhlər və ya “maşınsız dayana bilmirəm”

Elə bir həftə yoxdur ki, maşın almaq istəyənlərin aldadılması barədə xəbərlər mediada yer almasın. Polis hər həftə dələduzluqla bağlı maarifləndirici videolar yayır, tövsiyə verir, amma ciddi irəliləyiş yoxdur. Bəs səbəb nədir? 

İqtisadiyyatın dəyişməyən bir qanunu var: tələb və təklif. Çox zaman tələb təklifi doğurur. 

Bu gün nağdsız ödəmələr kifayət qədər populyarlaşıb. Kartdan karta köçürmələr sayəsində hansısa transfer əməliyyatı 1 dəqiqədən də az çəkir. Bu da dələduzların işinə yarayır. Lakin bankları birbaşa təqsirləndirmək olmaz. Bir neçə yüz manatlıq transaksiyaların şübhəli hesab edilərək bloklanması kütləvi narazılıq və etimadsızlıq mühiti formalaşdıra bilər. 

Ətrafımızdakı avtomobil almaq istəyənlərin tiplərini nəzərdən keçirdikdə belə qənaət hasil olur ki, fırıldaqçılar üçün özümüz münbit şərait yaradırıq. 
Avtomobil “satışı” ilə məşğul olanların iş mexanizmi çox sadədir: hansısa avtomobil elan saytına yerləşdirilir. Təcrübəsiz müştəri zəng etdikdə onu inandırırlar ki, “əldən çıxacaq maşın deyil, beh göndər”. “Maşınsız dayana bilmirəm, maşınsız alınmır, yaxud ən geci bu həftə maşın almalıyam” təfəkkürlü müştəri dərhal behi yollayır. Bundan sonra “satıcı” qeybə çəkilir.

Aldandığını anlayan vətəndaşın son ümid yeri isə polis idarəsi olur.

Bəs çıxış yolu varmı? Əlbəttə, var. Cümləpərdazlığı sevməsəm də, rastlaşdığım əhvalatı danışım.
“Maşınsız dayana bilmirəm” təfəkkürü ilə yaşayan iş yoldaşlarımdan biri bir müddət əvvəl saytların birində bəyəndiyi “Camry” modelinə görə 500 manat beh göndərmək istəyir. Nağd vəsaiti olmadığı üçün mənə müraciət etdikdə fikrindən danındırmaq istədim. Lakin iş yoldaşım israr etdi ki, “maşınsız düz gəlmir, bu həftə məsələni həll etməliyəm”. 

İş belə olduqda mən pulu notarius vasitəsi ilə ödəməyi təklif etdim. “Satıcı”ya zəng edib onu 5 saylı notariat ofisinə (XİN-in qarşısı) dəvət etdikdə cavab belə oldu: “orda maşın saxlamağa yer yoxdur, kamera çəkir. 10 dəqiqəyə sizə cavab verərəm”. 

Bu müddətə cavab gəlmədiyi üçün həmin şəxsə zəng etdikdə məlum oldu ki, maşın “satılıb”. Bu qədər təsadüf ola bilərmi?

Bundan sonra iş yoldaşım böyük bir fırıldaqdan qurtulduğunu başa düşərək bir neçə həftəni “maşınsız yola verdi”. 

“Maşınsız dayana bilmirəm” ifadəsi demək olar hər gün qulaqlarımızı yara edir. Bu ifadə yeganə qazanc yeri avtomobil olan şəxsin dilindən çıxarsa həqiqətdir. Lakin iş yoldaşımın timsalında evi ilə məsafə cəmi 2 avtobus dayanacağı olan şəxsin gündəlik avtomobildən istifadəsinə ümumiyyətlə ehtiyac yoxdur (təəssüf ki, bunu dedikdə yanlış anlaşılır). Tıxacı və parklama yerlərinin qıtlığını nəzərə alsaq, bu yolu piyada getmək daha tez və asan başa gəlir. Lakin, təfəkkürü dəyişmək, Eynşteyn demişkən atomu parçalamaqdan daha çətindir. 

Avtomobilə beh verilməsi məsələsinə gəlincə: Biz artıq SSRİ-də yaşamırıq. Bazarda qıtlıq yoxdur, hər büdcəyə uyğun avtomobil tapmaq mümkündür. Kimsə bu həftə avtomobil tapa bilməyibsə, növbəti həftə tapacaq. “Əldən çıxarılmayacaq avtomobil” söhbəti əfsanədir. Avtomobillərin satış müddətinin uzandığını nəzərə alsaq, ümumiyyətlə beh vermək lazım deyil. Xüsusi zərurət hallarında isə, beh notariusun iştirakı ilə verilməlidir. 

Təcrübə göstərir ki, ASAN Xidmət və ya notarius adı gəldikdə çox vaxt ya beh verən, ya da alan sövdələşməni dayandırır. Düzgün adam nə üçün notariusdan çəkinsin?  

Ən əsası, vətəndaş sayıqlığını itirdikdə, atdığı addımın nəticəsi barədə düşünmədikdə onu heç bir dövlət qurumu qoruya bilməyəcək. Əli əleyhissalamın bir gözəl sözü var: “zaman keçsə də, nəticə geciksə də, səbr edən sonunda mütləq qələbə çalır”. Buna görə də, avtomobil alarkən yaxşı götür-qoy etmək mütləqdir. Bir neçə həftə piyada gəzən adamın itirəcəyi yeganə şey artıq çəki olur.  

PS. Peşə fəaliyyətimlə əlaqədar olaraq avtomobil istehsalında liderlik edən ölkələrin (Almaniya, İtaliya, Fransa, Britaniya, ABŞ, Yaponiya və s) vətəndaşları ilə çox ünsiyyətdə olmuşam. Lakin onlardan heç birinin sahib olduğu avtomobili tərifləməsini görməmişəm. Avropanın aparıcı təşkilatlarında çalışan şəxslərin gündəlik fəaliyyətdə avtomobildən minimum az istifadə etməsinin isə dəfələrlə şahidi olmuşam.

Vüqar Yaşaroğlu