Dəmir iradənin, polad ürəklərin Zəfəri

2020-ci ilin payızında Azərbaycanın qazandığı tarixi Qələbə hərb tariximizə yalnız ərazi bütövlüyümüzün bərpası ilə deyil, həm də milli iradənin, hərbi peşəkarlığın və əsgər qəhrəmanlığının təntənəsi kimi daxil oldu. 44 gün davam edən Vətən müharibəsi bir daha göstərdi ki, müasir döyüş meydanında texnologiyanın, silah sistemlərinin və hərbi innovasiyaların əhəmiyyəti nə qədər böyük olsa da, qələbənin əsas təminatçısı insan amilidir. Azərbaycan Ordusunun əldə etdiyi Zəfərin arxasında, ilk növbədə, torpağını azad etmək əzmi ilə döyüşən əsgərin iradəsi, cəsarəti, fədakarlığı və peşəkarlığı dayanırdı.

Müharibənin gedişi müasir hərbi texnologiyaların imkanlarını aydın şəkildə nümayiş etdirdi. Pilotsuz uçuş aparatları, dəqiq zərbə sistemləri, kəşfiyyat vasitələri və müasir rabitə texnologiyaları döyüş əməliyyatlarının təşkilində mühüm rol oynadı. Bu vasitələr düşmənin mövqelərinin aşkarlanmasına, hərbi texnikasının sıradan çıxarılmasına, döyüş meydanında vəziyyətin operativ qiymətləndirilməsinə və bölmələrimizin fəaliyyətinin əlaqələndirilməsinə geniş imkanlar yaratdı. Lakin texnologiyanın mövcudluğu özlüyündə qələbə demək deyildi. Onun real nəticəyə çevrilməsi düzgün hərbi planlaşdırmadan, peşəkar komandanlıqdan, hazırlıqlı şəxsi heyətdən və ən başlıcası, döyüş tapşırığını yerinə yetirən əsgərin bacarığından asılı idi.

Məhz bu baxımdan 44 günlük müharibənin təcrübəsi texnoloji üstünlüyün mütləq qələbə təminatı olmadığını bir daha sübut etdi. Müasir silah sistemləri döyüşün imkanlarını genişləndirə, düşmənin müdafiəsini zəiflədə və əməliyyatların gedişinə ciddi təsir göstərə bilər. Ancaq mövqeləri tutan, çətin relyefdə irəliləyən, düşmənin müqavimətini qıran və qarşıya qoyulmuş tapşırığı yerinə yetirən yenə də insandır. Azərbaycan əsgəri bu həqiqəti döyüş meydanında öz qəhrəmanlığı ilə təsdiqlədi.

Vətən müharibəsinin ən mürəkkəb mərhələlərində hərbçilərimiz müxtəlif relyef və iqlim şəraitində, gücləndirilmiş müdafiə xətlərinə qarşı, bəzən son dərəcə ağır döyüş şəraitində irəlilədilər. Düşmənin uzun illər ərzində qurduğu istehkamların yarılması yalnız silah və texnikanın imkanları hesabına mümkün deyildi. Burada hər bir hərbçinin döyüş hazırlığı, çevikliyi, təşəbbüskarlığı, qarşılıqlı dəstəyi və qələbəyə sarsılmaz inamı həlledici əhəmiyyət daşıyırdı. Azərbaycan əsgəri qarşısındakı maneələrin mürəkkəbliyindən asılı olmayaraq, üzərinə düşən vəzifəni yerinə yetirmək əzmini nümayiş etdirdi.

Xüsusilə Şuşa şəhərinin azad edilməsi Azərbaycan hərb tarixinin ən parlaq səhifələrindən biridir. Dağlıq və meşəlik ərazidə, mürəkkəb relyef şəraitində aparılan əməliyyat zamanı xüsusi təyinatlı qüvvələrin və digər hərbi bölmələrin göstərdiyi şücaət hərbi peşəkarlığın, döyüş ruhunun və şəxsi fədakarlığın nümunəsinə çevrildi. Şuşanın azad olunması yalnız strateji əhəmiyyətli şəhərin nəzarətə götürülməsi deyildi. Bu əməliyyat Azərbaycan əsgərinin fiziki və mənəvi gücünün, hazırlığının, döyüş əzminin və Vətən sevgisinin təcəssümü idi. Ən müasir texnologiyalar belə, insan iradəsinin və cəsarətinin ön plana çıxdığı bu döyüşün mahiyyətini əvəz edə bilməzdi.

Azərbaycan Ordusunun uğurunun mühüm səbəblərindən biri də müxtəlif qoşun növlərinin və hərbi vasitələrin vahid plan əsasında əlaqələndirilmiş fəaliyyət göstərməsi idi. Kəşfiyyat məlumatları, pilotsuz uçuş aparatları, artilleriya zərbələri, zirehli texnika, hava hücumundan müdafiə sistemləri və piyada bölmələrinin fəaliyyəti vahid əməliyyat məntiqinə tabe edilmişdi. Bu uzlaşma düşmənin müdafiə imkanlarını zəiflədir, Azərbaycan hərbi birləşmələrinin qarşıya qoyulan tapşırıqları daha səmərəli yerinə yetirməsinə şərait yaradırdı. Deməli, qələbənin əsasını nə yalnız texnologiya, nə də təkcə canlı qüvvə təşkil edirdi. Uğur müasir hərbi imkanlarla insan amilinin, düzgün strategiyanın və yüksək döyüş hazırlığının vəhdətindən yaranmışdı. Lakin bütün bu imkanları real qələbəyə çevirən əsas qüvvə Azərbaycan əsgəri idi.

Bu müharibədə Azərbaycan hərbçisinin mənəvi-psixoloji hazırlığı da xüsusi rol oynadı. Əsgər bilirdi ki, döyüşdüyü torpaq onun Vətənidir, qarşısında dayanan məqsəd isə tarixi ədalətin bərpasıdır. Bu inam döyüş ruhunu gücləndirir, ən çətin anlarda belə iradənin sınmasına imkan vermirdi. Vətən sevgisi, torpağa bağlılıq, şəhidlərin qisasını almaq və doğma yurdları azad etmək əzmi Azərbaycan əsgərinin mübarizə gücünün mühüm mənəvi dayaqlarına çevrilmişdi.

Qələbənin arxasında həm də illər ərzində həyata keçirilmiş hərbi quruculuq siyasəti dayanırdı. Azərbaycan Ordusunun müasirləşdirilməsi, şəxsi heyətin peşəkarlığının artırılması, beynəlxalq hərbi əməkdaşlıq, təlim və təcrübə mübadiləsi, silahlanmanın yenilənməsi müharibə ərəfəsində mühüm potensial formalaşdırmışdı. Bu potensialın səmərəli idarə olunması isə Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi, peşəkar komandanlığın fəaliyyəti və hərbi qulluqçuların döyüş meydanında nümayiş etdirdiyi yüksək hazırlıq sayəsində mümkün oldu.

44 günlük Vətən müharibəsinin nəticələri müasir müharibələrin xarakteri ilə bağlı mühüm dərslər də ortaya qoydu. Texnoloji üstünlük vacibdir, lakin o, düzgün strategiya, çevik qərarvermə, kəşfiyyat, logistika, qoşunlararası koordinasiya və hazırlıqlı şəxsi heyətlə tamamlanmadıqda gözlənilən nəticəni verməyə bilər. Azərbaycan təcrübəsi göstərdi ki, müasir hərbi sistemlər insanın imkanlarını genişləndirən vasitələrdir. Onların effektivliyi isə həmin vasitələrdən istifadə edən hərbçinin biliyi, bacarığı və iradəsi ilə müəyyən olunur.

Bu baxımdan 44 günlük Zəfəri yalnız pilotsuz uçuş aparatlarının, müasir silahların və texnoloji yeniliklərin uğuru kimi təqdim etmək tarixi həqiqətin tam mənzərəsini əks etdirməzdi. Texnologiyalar döyüşün gedişinə mühüm təsir göstərdi, lakin qələbənin əsas mənəvi və hərbi yükünü Azərbaycan əsgəri daşıdı. O, silahın imkanlarını döyüş meydanında gerçək nəticəyə çevirdi, ən çətin maneələri aşdı, şəhidlik zirvəsinə ucaldı və Azərbaycan bayrağını işğaldan azad edilmiş torpaqlarda dalğalandırdı.

Bu gün Vətən müharibəsinin təcrübəsi əsasında yeni nəsil hərbi texnologiyaların tətbiqi, ordunun daha da modernləşdirilməsi və müdafiə qabiliyyətinin gücləndirilməsi strateji əhəmiyyət daşıyır. Bununla yanaşı, hər bir texnoloji yeniliyin mərkəzində insan amilinin dayanması prinsipi dəyişməz olaraq qalır. Çünki ən müasir silahı idarə edən, ən mürəkkəb döyüş tapşırığını yerinə yetirən və Vətənin müdafiəsi naminə həyatını təhlükəyə atan insandır.

44 günlük Vətən müharibəsinin ən böyük dərsi də məhz budur: texnologiya müharibənin vasitələrini dəyişə bilər, lakin qələbənin taleyini müəyyən edən amillər sırasında insanın iradəsi, peşəkarlığı və mənəvi gücü öz əhəmiyyətini qoruyur. Azərbaycanın tarixi Zəfəri müasir hərbi imkanlarla milli ruhun birləşməsinin parlaq nümunəsidir. Bu Zəfərin əsas qəhrəmanı isə torpağını azad etmək üçün döyüşən, canından keçərək adını tarixə yazan Azərbaycan əsgəridir.

Səbuhi MƏMMƏDOV,

XQ