Dəniz blokadası və İranın sabitsizlik qorxusu RAKURS

Tehran küçə etirazlarının yeni dalğasından qorxur

İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurası 13 apreldə ABŞ-ın tətbiq etdiyi dəniz blokadasının nəticələrini müzakirə etmək üçün təcili iclas çağırdı. Görüş iştirakçılarına İslam Respublikasının kəşfiyyat orqanlarının hesabatları təqdim edildi və hesabatlarda 8-9 yanvar tarixlərində hakimiyyət tərəfindən yatırılan etirazların yenidən başlaya biləcəyi iddia edildi. Təhlükəsizlik qüvvələri hesab edir ki, müxaliflərin küçələrə çıxmasına imkan verən hərbi əməliyyatların dayandırılması və blokadanın altı-səkkiz həftədən çox davam edəcəyi təqdirdə çökə biləcək iqtisadi vəziyyət mümkün sosial çevriliş üçün ilkin şərtlərdir.

Məhəmməd Bağır Zolqadrın sədrliyi ilə keçirilən Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının (SNSC) iclası haqqında mənbələr 27 aprel axşamı müxalifət televiziya kanalı olan "Iran International"a bildiriblər. İclasın dəqiq tarixi məlum deyil. Onun çağırılmasının səbəbi, İran kəşfiyyat orqanlarının İranda yeni küçə iğtişaşlarının qaçılmaz olduğunu iddia edən məlumatları olub. Təhlükəsizlik rəsmiləri xəbərdarlıq edirlər ki, əsas səbəb Amerikanın İran limanlarını blokada etməsi səbəbindən pisləşməyə davam edən iqtisadi vəziyyət ola bilər.

Tehran insanların 1 May - Beynəlxalq Zəhmətkeşlər Günü kimi küçələrə çıxa biləcəyindən qorxur. Bu bayram əvvəllər İranda hökumət əleyhinə şüarlar altında kortəbii nümayişlərə çevrilib. İran rəsmiləri iqtisadiyyatda sosial iğtişaşlara səbəb ola biləcək çoxlu mənfi amillərin toplandığını etiraf edirlər. Bunlara qiymətlərin artması, inflyasiya və neft, neft-kimya və polad da daxil olmaqla əsas milli sənaye sahələrinin iflic olması daxildir. Hakimiyyət orqanları hesab edir ki, bu sektorların bərpası illər çəkə bilər. Bundan əlavə, 28 fevralda başlayan döyüşlər bank və maliyyə qurumlarını fəaliyyətini məhdudlaşdırmağa və ya dayandırmağa məcbur edib.

İran təhlükəsizlik qurumlarını və rəsmilərini narahat edən böhranın digər bir simptomu İranda işsizliyin davamlı artmasıdır. Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının (SNSC) üzvlərinə təqdim edilən hesabatlarda bildirilirdi ki, təkcə internetin bağlanması səbəbindən işləri tamamilə onlayn xidmətlərə çıxışdan asılı olan iranlıların təxminən 20%-i faktiki olaraq yoxsul qalıb. May ayının sonuna qədər işsizlərin sayının xeyli artacağı proqnozlaşdırılır.

İranın Milli Təhlükəsizlik Şurasının (SNŞ) iclasında ABŞ prezidenti Donald Trampın 13 apreldə tətbiq etdiyi dəniz blokadası altı-səkkiz həftədən çox davam edərsə, İran iqtisadiyyatının çökə biləcəyi təxminləri irəli sürülüb.

27 aprel axşamı ABŞ Maliyyə Naziri Skott Bessent öz departamentinin İrana iqtisadi təzyiqi artırmağa davam edəcəyini açıqlayıb. Bu dəfə maliyyə naziri açıq şəkildə bildirib ki, 25 apreldə planlaşdırılan uçuşlarını bərpa edən İran aviaşirkətlərinin bütün beynəlxalq tərəfdaşları hədəfə alınacaq. Cənab Bessent X sosial media platformasında yazıb: "Sanksiya tətbiq edilmiş İran aviaşirkətləri ilə iş görmək ABŞ sanksiyaları riskini yaradır. Xarici ölkələr öz yurisdiksiyalarındakı şirkətlərin bu təyyarələrə xidmət göstərməməsi üçün bütün zəruri tədbirləri, o cümlədən aviasiya yanacağı, uçuş zamanı iaşə, eniş haqqı və ya texniki xidmət təminatı görməlidirlər".

ABŞ-ın maliyyə naziri vurğulayıb ki, onun departamenti İran şirkətlərinə kömək edən və ya onlarla iş görən hər hansı üçüncü ölkəyə qarşı məhdudiyyətlər tətbiq etməkdən çəkinməyəcək. Bessent sonrakı tvitində İranın tezliklə dəniz blokadasının faydalarından faydalanmağa başlayacağına əminliyini bildirib. Nazir bildirib ki, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun sağ qalan liderləri kanalizasiya borusunda boğulan siçovullar kimi küncə sıxışdırılarkən, İranın kövrək neft sənayesi Amerika blokadası səbəbindən istehsalı azaltmağa başlayır. "Neft istehsalı tezliklə çökəcək. Benzin qıtlığı artıq yaxınlaşır!".

İranın hazırkı və keçmiş rəsmiləri "The Wall Street Journal"a (WSJ) bildiriblər ki, dəniz blokadası səbəbindən İran neft saxlama yeri qənaət etmək üçün əvvəllər istifadə olunmamış metodlara əl atmağa başlayıb. Məsələn, onların sözlərinə görə, Əhvaz və Əsəluyə şəhərlərində hakimiyyət orqanları artıq xam nefti saxlamaq üçün yararsız konteynerlərdən və nasaz çənlərdən istifadə etməyə başlayıblar. WSJ-nin məlumatına görə, eyni zamanda İran rəhbərliyi nefti əsas idxalçısı olan Çinə dəmir yolu ilə göndərməyə çalışır.

Lakin Amerika mənbələrinin Qətərin "Middle East Eye" (MEE) portalına verdiyi məlumata görə, İrana iqtisadi təzyiq ABŞ prezidentinin silahlı münaqişəyə son qoymaq üçün danışıqlarda imtina edə bilmədiyi şeydir. "Tramp üçün həll etmək üçün ən çətin məsələ sanksiyaların ləğvidir. Mənim başa düşdüyüm qədəri ilə bu, nüvə məsələsindən daha həssas bir məsələdir", - deyə nəşr ABŞ-İran müzakirələri ilə tanış olan mənbəyə istinadən yazır.

MEE mənbələrinə görə, maneə ondadır ki, cənab Tramp təxminən on ildir xarici siyasət gündəliyini ABŞ maliyyə sisteminin gücündən istifadə edərək İslam Respublikasına "maksimum təzyiq" ehtiyacı ətrafında qurub. Mənbələr belə qənaətə gəlir ki, ABŞ-İran danışıqlarındakı hazırkı çıxılmaz vəziyyətin əsas səbəbi də budur.

V.VƏLİLİ