İranın Hörmüz iddiası RAKURS

Yaxın Şərqdəki müharibə yeni dərinliklərə çatır

İran rəhbərliyi Hörmüz boğazının dibi boyunca uzanan dənizaltı fiber optik kabellər üzərində birtərəfli suverenlik elan etməyi düşünür. Bu, İslam Respublikasının dövlət xəbər agentliklərinin xəbərlərindən irəli gəlir. Plan, qlobal məlumat trafikinin təxminən 30%-ni və Asiya ilə Avropa arasında informasiya axınının 90%-ni daşıyan bu strateji əhəmiyyətli gəmiçilik marşrutunun dənizaltı infrastrukturundan istifadə üçün xarici operatorlardan pul almaqdır. İranın fiber optik şəbəkələri "mənimsəmək" təşəbbüsü, İran xəbər agentliklərinə görə, büdcəsi Süveyş kanalından keçən kabellərin nəzarətindən ildə 250 milyon ilə 400 milyon dollar arasında pul qazanan Misirdən nümunə götürülüb. ABŞ və İsrail ilə münaqişə fonunda İran indi Hörmüz boğazının beynəlxalq sular olduğunu qəti şəkildə inkar edir.

28 fevralda bölgədə müharibə başlayandan bəri İran Hörmüz boğazı üzərində demək olar ki, inhisarçı nəzarət iddiası irəli sürüb və hərbi əməliyyatların əvvəlində tətbiq edilən hərbi blokadadan pul qazanmaq üçün bütün səylərini göstərib. Tehran bu yaxınlarda Hörmüzdən keçən kommersiya gəmiçiliyi üçün tranzit rüsumlarının toplanmasını sistemləşdirmək üçün nəzərdə tutulmuş xüsusi bir qurum olan Fars Körfəzi Boğazları İdarəsinin yaradıldığını elan etdi. Hökumət qurumu səyahət anketlərini gəmiçilik şirkətlərinə elektron poçt vasitəsilə göndərir və sonra icazə və təlimatlar verir. Lakin boğazdan müstəqil şəkildə keçməyə çalışan kommersiya gəmiləri ya İran tərəfindən yerləşdirilmiş minalara düşmək, ya da yalnız hücum etməklə yanaşı, həm də gəmiləri ələ keçirən İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun (İİKK) donanması ilə qarşılaşmaq riski ilə üzləşirlər.

ABŞ və İsrailin intensiv bombardmanları Tehranı Hörmüz boğazında hərbi təhlükə yaratmaq imkanından məhrum etməyib. Gəmiçilik marşrutu İranın materik hissəsindən asanlıqla atəşə məruz qalır və İİKK hələ də təxribat əməliyyatları üçün istifadə edilən gizli və mobil qayıqlar donanmasını saxlayır. The New York Times qəzetində dərc edilən ABŞ kəşfiyyatının son qiymətləndirmələrinə görə, İran münaqişənin qızğın mərhələsində ABŞ-İsrail zərbələri ilə hədəf alınan Hörmüz boğazı boyunca 33 raket bazasından 30-na əməliyyat girişi bərpa edib. Bundan əlavə, ölkə miqyasında Tehran yeraltı raket saxlama qurğularının və buraxılış qurğularının 90%-nə girişi bərpa edib və ABŞ kəşfiyyatının qiymətləndirmələrinə görə, onlar hazırda "qismən və ya tam işlək vəziyyətdədir".

Yerdəki mövcud vəziyyət ABŞ administrasiyasının İranı ABŞ-ın danışıqlar tələblərinə razı sala biləcəyinə şübhə yaradır. Tehran vəziyyətə nəzarəti ələ keçirdiyinə əmindir. Lakin beynəlxalq sulara artan iddialar və şantaj iştahının artması İran rəhbərliyinə mənfi təsir göstərə bilər. ABŞ və İsrail tərəfindən 28 fevralda başlayan müharibə Tehranın Yaxın Şərq qonşuları ilə münasibətlərini xeyli gərginləşdirib. Və bu, faktiki olaraq zərbə mübadiləsinə səbəb oldu. Beləliklə, öz ərazisindəki xaoslu zərbələrə cavab olaraq, BƏƏ aprelin əvvəlində ABŞ-İsrail əməliyyatına qoşularaq İranın Lavan və Sirri adalarına hücum etdi. Bu yaxınlarda xəbər verildiyi kimi, martın sonlarında Səudiyyə Ərəbistanı Hərbi Hava Qüvvələri də tarixdə ilk dəfə olaraq İslam Respublikasına qarşı zərbələr endirdi.

Bu epizodlar göstərir ki, Yaxın Şərqdəki mövcud vəziyyət İran və ərəb ölkələri arasında əhəmiyyətli, istifadə olunmamış münaqişə potensialına malikdir. Və Tehran Hörmüz boğazını bağlamaqla şantajını davam etdirərsə, bu potensialın tam şəkildə işə düşmək üçün hər cür şansı var.

V.VƏLİLİ