Deputat: Bu təsirlər ölüm və xəstəliklərlə nəticələnir

Milli Məclisin Səhiyyə Komitəsinin üzvü Pərvanə Vəliyeva Bakıda TÜRKPA-ya üzv Parlamentlərin Səhiyyə Komitələri sədrlərinin "İqlim dəyişmələri və sağlamlıq, qanunvericilikdə iqlim dəyişmələrinin sağlamlığa təsirlərinə dair cavab tədbirləri” mövzusunda ikinci iclası zamanı çıxış edib.

News24.az xəbər verir ki, o, bildirib ki, insan fəaliyyətinin nəticəsi olan iqlim dəyişikliyi elə ən çox insanların özlərinə, onların sağlamlığına təsir göstərir. Təəssüf ki, iqlim dəyişmələri təkcə ətraf mühitə deyil, səhiyyəyə və səhiyyə sistemlərinə də mənfi təsir göstərir. İqlim Dəyişmələri üzrə Hökumətlərarası Panel (IPCC) xəbərdarlıq edir ki, qlobal istiləşməni 1.5 dərəcə Selsiyə qədər məhdudlaşdırmaq milyonlarla insanın həyatını xilas etmək və fəlakətli sağlamlıq nəticələrinin qarşısını almaq üçün vacibdir. Lakin hətta kiçik temperatur artımları belə milyonlarla insanın sağlamlığı üçün böyük risklər yarada bilər. 

İqlim dəyişikliyi artıq müxtəlif yollarla sağlamlığa təsir edir və bu təsirlər ölüm və xəstəliklərlə nəticələnir. Getdikcə daha tez-tez baş verən ekstremal hava hadisələri, istilik dalğaları, tufanlar və daşqınlar, eləcə də patogenlərin profilində dəyişikliklər, nəticədə antimikrob müqavimətinin artmasına gətirib çıxarmışdır. Bu dəyişikliklər malyariya, denge qızdırması, Laym xəstəliyi və Zika virusu kimi xəstəliklərin yayılmasına təkan vermiş, eləcə də, ürək-damar xəstəliklərinin artması, ictimai səhiyyəyə, psixoloji sağlamlığa mənfi təsiri ilə özünü göstərir. 

İqlim dəyişmələrinin  onilliklər ərzində ölkəmizdə yaşayan insanların sağlamlığına, xəstəlik ocaqlarının yayılması və ya artmasına təsiri ilə bağlı geniş miqyaslı təhlil və elmi tədqiqat işinin aparılmasına böyük ehtiyac var. Bu sahədə tədqiqatlar yox dərəcəsindədir. Bu tədqiqatlardan əldə olunmuş tapıntılar və məlumatlar iqlim dəyişmələri sahəsində hazırda dünyada tanınan ölkəmizin beynəlxalq platformalarda təmsilçiliyinə də dəstək olmuş olar, həmçinin, elmə töhfə vermiş olar.

Ölkəmiz ötən ilin noyabr ayında BMT-in İqlim Dəyişmələri üzrə Çərçivə Konvensiyasının Tərəflər Konfransının 29-cu sessiyasına - bugünədək Azərbaycanda keçirilmiş ən böyük miqyaslı tədbirə ev sahibliyi edərək qlobal iqlim gündəliyinə öz töhfəsini vermişdir. Bu çərçivədə səhiyyə məsələsinə də xüsusi yer verilmiş, 18 noyabr günü səhiyyəyə və insan kapitalına həsr edilmişdi. 

COP26, COP27, COP28, COP29 və COP30 sağlamlıq yönümlü nəticələrində, xüsusilə də iqlim davamlılığını və aşağı karbonlu dayanıqlı səhiyyə sistemlərini qurmaq üçün "İqlim və Sağlamlıq üzrə Transformativ Fəaliyyət Alyansı"nın (ATACH) yaradılmış, bu istiqamətdə bəyannamə imzalanmışdır. Azərbaycan bu Alyansa qoşulmuş və onun 2 il müddətinə (2024-2026) həm-sədri seçilmişdir. COP29 çərçivəsində Türk dövlətlərinin qeyri-hökumət təşkilatları ilə də səmərəli tərəfdaşlıq edilmiş, əməkdaşlıq əlaqələri qurulmuşdur.

2023-cü ildə isə Azərbaycan BMT-nin Mərkəzi Asiya və Azərbaycan İqtisadiyyatları üçün Xüsusi Proqramı (SPECA) çərçivəsində iki yeni regional əməkdaşlıq xəttinin yaradılmasını təşəbbüs etmişdir. SPECA ölkələrinin 8 şəhəri Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının (EBRD) Yaşıl Şəhərlər proqramının üzvüdür, 3 şəhər UNECE-UN-Habitat-ITU Ağıllı Dayanıqlı Şəhərlər proqramında iştirak edir və 3 şəhər isə ÜST-nin Sağlam Şəhərlər proqramında iştirak edir. Bu sahədə Türk Dövlətləri Təşkilatının sağlam şəhərlər üzrə xüsusi standartları hazırlana və tətbiq oluna bilər. Bu sahədə Türk dövlətlərinin sağlam şəhərlər üzrə marşrutu yaradıla və səhiyyə turizmi təşviq edilə bilər. 

COP29 maliyyə COP-u idi, bu baxımdan səhiyyə sistemlərinin maliyyələşdirilməsi də çox önəmlidir. Maliyyə həmçinin pandemiyalara hazırlıq, qarşısının alınması və cavab tədbirləri üçün ayrılmalıdır. Biz COVID-19 pandemiyası təcrübəsindən nəticə çıxararaq, pandemiyalara hazırlıq tədbirlərini mitiqasiya proqramlarının bir hissəsinə çevirməliyik. İnkişaf etməkdə olan dünya dövlətləri növbəti pandemiyalara hazır olmalıdır. Kifayət qədər çarpayı, laboratoriya, xəstəxanalar və tibb işçilərinin olması vacibdir. Əks halda, itki və zərər kompensasiyası üçün daha çox vəsait tələb olunacaq. Başqa sözlə, profilaktika müalicədən daha yaxşıdır.