Doğum anı: Xəstəxanada nələr baş verir? ARAŞDIRMA

Uşağın dünyaya gəlməsi həyatın ən həssas və məsuliyyətli anlarından biridir. Bu proses təkcə bir doğum deyil, həm də ana və körpənin sağlamlığını qorumaq üçün dəqiq planlaşdırılmış tibbi mərhələlərdən ibarətdir. Xəstəxanada doğuş zamanı hər addım peşəkar nəzarət altında həyata keçirilir.

SİA mövzu ilə araşdırma edib.

Doğuşa qəbul və ilkin yoxlama

Ana sancılar başladıqdan sonra xəstəxanaya müraciət edir. Burada həkimlər onun vəziyyətini qiymətləndirir, sancıların intensivliyini və uşaqlıq boynunun açılma dərəcəsini yoxlayır. Eyni zamanda, körpənin ürək döyüntüləri izlənilir. Bu mərhələ doğuşun hansı tempdə gedəcəyini müəyyən etmək üçün vacibdir.

Doğuş prosesi necə gedir?

Doğuş təbii və ya qeysəriyyə yolu ilə həyata keçirilə bilər. Təbii doğuş zamanı ana sancıların köməyi ilə körpəni dünyaya gətirir. Qeysəriyyə əməliyyatı isə tibbi göstəriş olduqda tətbiq edilir. Hər iki halda əsas məqsəd ana və körpənin təhlükəsizliyidir.

Körpənin ilk saniyələri

Uşaq doğulan kimi dərhal onun vəziyyəti qiymətləndirilir. Nəfəs alması, rəngi, refleksləri yoxlanılır. Bu qiymətləndirmə Apgar skoru vasitəsilə aparılır və körpənin ilkin sağlamlıq vəziyyətini müəyyən edir.

Göbək bağının kəsilməsi və ilk təmas

Doğuşdan dərhal sonra göbək bağı kəsilir. Ardınca körpə ananın sinəsinə qoyulur. Bu ilk təmas həm emosional bağın yaranması, həm də körpənin özünü təhlükəsiz hiss etməsi üçün çox önəmlidir.

Plasenta və doğuşun tamamlanması

Körpə dünyaya gəldikdən sonra plasenta (uşaq yoldaşı) çıxarılır. Bu, doğuşun son mərhələsidir və həkimlər bu prosesin tam başa çatdığını diqqətlə yoxlayır.

İlkin tibbi baxım

Körpənin çəkisi və boyu ölçülür, ümumi müayinədən keçirilir. Adətən ona vitamin K vurulur və bəzi qoruyucu tədbirlər görülür. Bu mərhələ körpənin gələcək sağlamlığı üçün vacib başlanğıcdır.

Ananın nəzarətdə saxlanılması

Doğuşdan sonra ana bir müddət həkim nəzarətində qalır. Qanaxma riski, ümumi vəziyyət və ehtiyac olarsa tikişlər yoxlanılır. Bu mərhələ mümkün fəsadların qarşısını almaq üçün vacibdir.

Palata mərhələsi

Ana və körpə vəziyyətləri stabil olduqdan sonra palataya köçürülür. Burada onlar bir neçə gün müşahidə altında qalır və ana körpəyə qulluq qaydalarını öyrənir.

Uşaq doğulanda xəstəxanada baş verən proseslər təkcə “doğuş”dan ibarət olmur. Bu, həm ana, həm də körpə üçün mərhələli, ciddi nəzarət altında aparılan tibbi sistemdir. Aşağıda daha incə və çox vaxt insanlar tərəfindən bilinməyən detallar da daxil olunub:

1. Qəbul və triage (ilk qiymətləndirmə)

Ana xəstəxanaya gələn kimi

•Təcili qəbul şöbəsində qeydiyyat aparılır

•Sancının hansı mərhələdə olduğu yoxlanılır

•Qan təzyiqi, nəbz, temperatur ölçülür

•Sidik analizi və bəzən qan analizi götürülür

•“Doğuş aktivdir, yoxsa ilkin mərhələdir?” qərarı verilir

Bəzi hallarda ana evə göndərilə bilər, əgər doğuş hələ aktiv mərhələyə keçməyibsə.

Doğuş zalına yerləşdirmə və monitorinq

•Ana xüsusi doğuş otağına keçirilir

•CTG (kardiotokoqrafiya) cihazı ilə körpənin ürək döyüntüsü və sancılar davamlı izlənilir

•Uşaqlıq boynunun açılması mərhələli şəkildə yoxlanılır (manual müayinə)

Hər daxili müayinə steril şəraitdə aparılır, infeksiya riskini azaltmaq üçün məhdud sayda edilir.

Ağrı və doğuşun idarə olunması

•Təbii doğuşda nəfəs texnikaları izah olunur

•Lazım gələrsə epidural anesteziya təklif edilir

•Sancılar güclənəndə vəziyyət davamlı qiymətləndirilir

Epidural verilirsə, ana beldən aşağı hissiyatı qismən itirə bilər, amma şüuru açıq qalır.

Doğuşun aktiv mərhələsi

•Uşaqlıq boynu tam açılır (təxminən 10 sm
•Körpə doğum kanalına enir
•Ana “itələmə” mərhələsinə keçir

Həkim bəzən epiziotomiya (aralığın kiçik kəsiyi) edə bilər ki, yırtılma nəzarətli olsun.

Körpənin doğulması və ilk saniyələr

•Körpə çıxan kimi nəfəsi, rəngi və əzələ tonusu yoxlanılır

•Göbək bağı dərhal deyil, bəzən 30–60 saniyə gec kəsilir (qan dövranı üçün)

•Körpə ananın sinəsinə qoyulur (skin-to-skin)

Bu təmas körpənin ürək ritmini sabitləşdirir və stress hormonlarını azaldır.

Apgar skoru qiymətləndirməsi

•1-ci və 5-ci dəqiqədə aparılır

•Nəfəs alma, ürək döyüntüsü, rəng, reflekslər və əzələ tonusu yoxlanılır

•Lazım gələrsə əlavə reanimasiya tədbirləri görülür

7–10 arası normal sayılır, aşağı bal əlavə tibbi müdaxilə tələb edir.

Göbək bağının kəsilməsi və plasentanın çıxması

•Göbək bağı steril qaydada kəsilir

•Plasenta (uşaq yoldaşı) ayrıca çıxarılır

•Həkim onun tamlığını yoxlayır (parça qalıb-qalmaması üçün)

Plasentanın tam çıxmaması sonradan qanaxma riski yarada bilər.

Ananın “4-cü mərhələ” müşahidəsi (çox vacib hissə)

•Doğuşdan sonra ilk 1–2 saat ən kritik dövrdür

•Qanaxma, təzyiq, uşaqlığın yığılması izlənir

•Qarına yüngül masaj edilə bilər (uşaqlığın yığılması üçün)

Bu mərhələdə gizli qanaxma riski olur, ona görə ana tək buraxılmır.

Körpənin ilkin baxımı

•Çəki, boy, baş çevrəsi ölçülür
•Gözlərə infeksiya profilaktik damcı vurula bilər

•Vitamin K inyeksiyası edilir (qanaxma riskinə qarşı)
•İlk peyvənd planı başlanır (ölkəyə görə dəyişir)

Körpənin ilk saatlarda çox yatması normaldır, amma nəfəs ritmi izlənir.

Palata və ilk günlər

•Ana və körpə eyni otaqda saxlanılır (rooming-in)

•Ana südü əmizdirmə təlimatı verilir

•Uşağın sidik və nəcisi izlənir

•Sarılıq (bilirubin) yoxlanır

İlk 24–48 saatda sarılıq artarsa, fototerapiya tətbiq oluna bilər.

Ümumi vacib xəbərdarlıqlar

•Doğuş “bir anlıq proses” deyil, mərhələli tibbi nəzarət sistemidir

•Hər qadında proses fərqli sürətlə gedə bilər
•Ən vacib məqsəd: ana və körpənin təhlükəsizliyidir

Ayşən Vəli