“Dronlar qərar verəcək: Ukraynada müharibə yeni mərhələyə keçir“ “Forbes“

"Alqoritmlər döyüş meydanında insanı əvəz etməyə yaxınlaşır..."

Ukraynada müharibə sürətlə yeni - daha təhlükəli və texnoloji mərhələyə daxil olur. Bu mərhələdə hədəflərin məhv edilməsi qərarını getdikcə daha çox insan yox, alqoritmlər verəcək.

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "Forbes" nəşri yazıb.

Ekspertlər artıq bunu uzaq gələcək ssenarisi deyil, yaxın illərin reallığı kimi qiymətləndirir. Ukrayna artıq yeni nəsil "ağıllı" dronları sınaqdan keçirir. Bu sistemlər operatorun ilkin təsdiqindən sonra hədəfi özləri tapıb vurmaq qabiliyyətinə malikdir. Növbəti mərhələdə isə dronların hədəfləri tam müstəqil şəkildə axtarıb tanıması planlaşdırılır. Hələlik son qərar insanın əlində qalsa da, hərbçilər "insanın dövrədə qalması"nın müvəqqəti kompromis olduğunu gizlətmirlər.

Texnologiya sürətlənir, etik suallar qalır

Mütəxəssislərin fikrincə, müasir müharibə artıq insan qərarlarının sürətini aşır və proqram kodu səviyyəsində işləyən sistemlər tələb edir. Hətta yaxın onillikdə süni intellektsiz silahların istifadəsinin daha az dəqiq olduğu üçün etik baxımdan sual doğura biləcəyi də vurğulanır.

Bununla belə, əsas problem hələ də həll olunmayıb: texnika mürəkkəb döyüş şəraitində mülki şəxslə hərbçini etibarlı şəkildə ayırd edə bilmir. Bu isə ciddi risklər yaradır - dronlar səhv hədəfi vura, hətta öz qüvvələrinə zərbə endirə bilər. Buna görə də hazırda müəyyən məhdudiyyətlər tətbiq olunur: qadağan zonalar, hündürlük nəzarəti və yaşayış məntəqələrində zərbələrin məcburi təsdiqi.

Rusiya və yeni təhlükə modeli

Rusiya artıq yarı-avtonom sistemlərdən fəal istifadə edir. Xüsusilə "Shahed" analoqu olan dronlar əvvəlcədən təyin olunmuş koordinatlarla hərəkət edir. Yeni modifikasiyalar isə uçuşun son mərhələsində istilik siqnalları vasitəsilə, hətta gecə və radioelektron mübarizə şəraitində belə hədəfi müstəqil müəyyənləşdirmək qabiliyyətinə malikdir. Bu cür texnologiyalar potensial olaraq Yaxın Şərqdə, xüsusilə İranın əsas neft mərkəzlərindən biri olan Hörmüz bölgəsi ətrafında mümkün münaqişələr üçün də ciddi risk hesab olunur.

Ucuz, kütləvi və ölümcül

Artıq avtonom dronlar bahalı texnologiya sayılmır. Onlar sadə komponentlərdən yığılır və kütləvi şəkildə istehsal olunur. Bir zərbə dronunun qiyməti təxminən 1000 dollar civarındadır, lakin onlar minlərlə döyüş tapşırığı yerinə yetirə bilir. 2024-cü ilin sonundan geniş tətbiq olunmağa başlayan ikinci nəsil Ukrayna sistemləri əvvəlki modellərlə müqayisədə xeyli effektivdir və döyüş taktikasını dəyişir.

"Məhv zonaları" – növbəti mərhələ

Hərbi planlaşdırıcılar artıq "kill box" adlandırılan konsepsiyanı müzakirə edir. Bu modelə görə, müəyyən zonalarda dronlar verilmiş parametrlərə uyğun bütün hədəfləri avtomatik şəkildə məhv edə bilər. Bu isə faktiki olaraq ölüm qərarının tam şəkildə maşına ötürülməsi deməkdir.

Texnologiya artıq buna hazırdır - əsas sual isə cəmiyyətin buna nə dərəcədə hazır olmasıdır. Bununla yanaşı, müasir dron müharibəsi gender stereotiplərini də dəyişir. Texniki bacarıqların ön plana çıxması nəticəsində qadın dron operatorları da kişilərlə bərabər səviyyədə effektiv və peşəkar hesab olunur.