Dünya Bankı Xəzəri himayə edir

Dünya Bankı (DB) bu il iyunun 25-də “Xəzər dənizinin təmizlənməsi: çirklənmənin idarə edilməsi və biomüxtəlifliyin qorunması potensialının yaradılması” layihəsinin maliyyələşdirilməsini təsdiqləməyi planlaşdırır.

DB-nin məlumatına görə, benefisiarları Azərbaycan, Qazaxıstan və Türkmənistan olan layihənin Qlobal Ekologiya Fondunun 12 milyon ABŞ dolları məbləğində qrantı ilə maliyyələşdiriləcəyi və BMT-nin Ətraf Mühit Proqramının rəhbərliyi ilə 5 il ərzində həyata keçiriləcəyi nəzərdə tutulur.

Məlumatda maliyyələşdirmənin 4 əsas komponentə bölündüyü, bura milli və regional siyasət, institusional inkişaf (1,6 milyon dollar), çirklənmənin idarə edilməsi (4,9 milyon dollar), biomüxtəlifliyin həyata keçirilməsi (4,9 milyon dollar), layihənin icra olunması (0,6 milyon dollar) daxildir.

Layihə çirklənmənin monitorinqi və nəzarətinin gücləndirilməsini, eləcə də Xəzər dənizinin hədəf bölgələrində qorunan dəniz ərazilərinin idarə edilməsinin yaxşılaşdırılmasını nəzərdə tutur. Dünyanın bu ən böyük qapalı su hövzəsi planetin bütün daxili sularının, təxminən, 44 faizini ehtiva edir və Azərbaycan, İran, Qazaxıstan, Rusiya və Türkmənistanla həmsərhəddir.

Dünya Bankının məlumatında qeyd edilir ki, Xəzər ekosistemi unikaldır və burada, təxminən, 400 endemik növ yaşayır, dünya okeanından uzun müddətli təcrid isə zəngin biomüxtəlifliyi formalaşdırıb: “Lakin son onilliklərdə dənizdə suyun səviyyəsi əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Proqnozlara görə, 2100-cü ilə qədər bu göstərici iqlim dəyişikliyi və su ehtiyatlarının təsərrüfat məqsədilə istifadəsi səbəbindən 8-30 metr aşağı düşə bilər”.

DB layihəsinin əsas istiqamətlərinə iştirakçı ölkələr arasında koordinasiyanın gücləndirilməsi, dəniz məkanının planlaşdırılması, təlimlərin keçirilməsi və təcrübə mübadiləsi, anlaşma memorandumlarının imzalanması, regional institutların potensialının gücləndirilməsi və s. daxildir.

Çirklənmənin idarə edilməsi üzrə tədbirlər çərçivəsində yerüstü çirklənmə mənbələrinin inventarının yaradılması, çirklənmənin “qaynar nöqtələr”inin və əlaqədar iqtisadi itkilərin təhlili, çirklənmənin azaldılması üzrə milli və regional proqramların hazırlanması, avadanlıqların alınması və ekoloji treninqlər, çirklənmənin monitorinqi, ekoloji cəhətdən təhlükəsiz texnologiyaların inkişafı, habelə ictimai informasiya kampaniyalarının keçirilməsi planlaşdırılır.

Bundan əlavə, mühafizə olunan dəniz əraziləri şəbəkəsinin yaradılması və genişləndirilməsi, idarəetmə planlarının hazırlanması və həyata keçirilməsi, qorunan ərazilərin idarə edilməsi üçün kadr hazırlığı, davamlı balıqçılığa dəstək və balıqçı icmaları üçün əlavə dəyərin inkişafı, biomüxtəlifliyin itirilməsindən yaranan iqtisadi zərərin qiymətləndirilməsi, nəsli kəsilməkdə olan növlərin siyahılarının hazırlanması, məlumatlandırma kampaniyalarının keçirilməsi kimi məsələlərə xüsusi diqqət yetiriləcəyi bildirilir.

Təşəbbüs çərçivəsində Tehran Konvensiyası Katibliyi yanında Layihə Koordinasiya Mərkəzinin yaradılması, həmçinin Regional Rəhbər Komitənin və texniki qrupların formalaşdırılması da nəzərdə tutulur.

Layihə DB-nin Azərbaycan və Qazaxıstan üçün Tərəfdaşlıq Çərçivə Strategiyalarının həyata keçirilməsinə kömək edəcək. Eyni zamanda Türkmənistanın Milli İnkişaf Strategiyasını dəstəkləyəcək və “mavi” iqtisadiyyata, çirklənmə məsələlərinə və Xəzərin biomüxtəlifliyinin qorunmasına xüsusi diqqət yetirməklə DB-nin Mərkəzi Asiya üzrə Regional Strategiyasına uyğun fəaliyyət göstərəcək.

Uzunmüddətli məqsədləri nəzərə alaraq layihə Xəzər dənizinin ekoloji balansının qorunmasına və təbii resursların səmərəli idarə edilməsi üçün regional əməkdaşlığın inkişafına yönəlib. Layihənin icrası çirklənmənin nəticələrini minimuma endirməyə, regionda ekoloji vəziyyəti yaxşılaşdırmağa və gələcək nəsillər üçün biomüxtəlifliyi qorumağa hesablanıb.