“Dünya təcrübəsi ölkəmizdə ardıcıl tətbiq edilməsə…” TƏHSİL EKSPERTİNDƏN AÇIQLAMA FOTO

Son illər Azərbaycanda təhsil sahəsində bir sıra islahatlar həyata keçirilib və bu sahənin daha da inkişaf etdirilməsi üçün müxtəlif addımlar atılır. Müasir texnologiyalar və qlobal təhsil trendləri isə yeni yanaşmalar tələb edir. Bu dəyişikliklərin davamlı olması və dünya təcrübəsinə uyğunlaşdırılması həm gələcək nəsillərin bilik və bacarıqlarını, həm də ölkənin rəqabət qabiliyyətini artırmaq baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Bəs Azərbaycanın təhsil sistemində islahatların gələcəyi nə olacaq? Yeni təhsil metodları və dünya təcrübəsi ölkəmizdə necə tətbiq oluna bilər?

Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti Kamran Əsədov Avtosfer.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda təhsil sisteminin gələcəyi, son illərdə aparılan islahatlara və qlobal tendensiyalara əsaslansaq, hələ də aydın və uzunmüddətli strategiyaya ehtiyac olduğunu göstərir:

“Mövcud vəziyyət onu göstərir ki, ənənəvi metodlarla davam etmək mümkün deyil: rəqəmsallaşma, innovativ təlim yanaşmaları və fərdi inkişafı prioritet edən müasir model tələb olunur. Son illərdə yeni fənn kurikulumlarının tətbiqi, müəllimlərin sertifikasiyası, məktəblərdə rəqəmsal platformaların genişlənməsi və inklüziv təhsilə keçid cəhdləri bu istiqamətdə atılan addımlar kimi dəyərləndirilə bilər. Lakin nəticələr əsasən inzibati göstərişlərlə məhdudlaşır və dərin sistemli dəyişikliklərə çevrilmir.
“Təhsil haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu”, həmçinin, “Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər” sənədi ölkədə təhsilin beynəlxalq rəqabətə davamlı və əmək bazarının tələblərinə cavab verən bir sistemə çevrilməsini əsas hədəf kimi göstərir. Amma statistik göstəricilər onu göstərir ki, şagirdlərin funksional savadlılıq səviyyəsi və beynəlxalq qiymətləndirmə nəticələri (PISA, TIMSS) hələ də regional liderlikdən uzaqdır. Məsələn, 2022-ci ildə PISA nəticələrinə görə, Azərbaycan şagirdlərinin oxu, riyaziyyat və təbii elmlər üzrə göstəriciləri OECD ölkələrinin ortalamasından xeyli aşağı qalıb. Bu isə təhsildə yeni metodların tətbiqinin vacibliyini ön plana çıxarır”.

Ekspert əlavə edib ki, dünya təcrübəsində uğurlu olan metodların ölkəmizdə tətbiqi üçün bir neçə əsas istiqamət mövcuddur:

“Birincisi, Finlandiya, Sinqapur və Estoniya kimi ölkələrdə təhsilin fərdiləşdirilməsi və şagird mərkəzli modellər, yaradıcı və tənqidi düşüncənin inkişafına üstünlük verilir. Bu ölkələrdə sinifdə əzbərlətmə yox, real layihə əsaslı, praktiki təlim, problem həlli və əməkdaşlıq bacarıqları ön plana çəkilir. Azərbaycanda da “STEAM” və layihə əsaslı öyrənmə elementləri bəzi pilot məktəblərdə tətbiq olunsa da, ümumrespublika səviyyəsində yayılması və metodiki dəstək sistemi hələ zəifdir.

İkinci əsas istiqamət rəqəmsal təhsil və onlayn öyrənmə imkanlarının genişləndirilməsidir. Pandemiya dövründə onlayn platformalar və elektron resursların vacibliyi açıq şəkildə göründü. Rəqəmsal savadlılığın artırılması üçün müəllim və şagirdlərə davamlı texniki və metodiki dəstək, tədris proqramlarında interaktiv texnologiyaların istifadəsi, elektron resurs bazasının inkişafı qaçılmazdır. Müasir dünya ölkələrində, xüsusilə Cənubi Koreya və Yaponiyada bu istiqamətdə dövlət investisiyaları və peşəkar təlim proqramları uğurlu nəticələr verib. Azərbaycanda isə infrastrukturun bərabər paylanmaması və regionlararası imkan fərqləri ciddi maneə olaraq qalır.
Üçüncü istiqamət müəllim hazırlığı və onların motivasiyası ilə bağlıdır. Dünya praktikasında müəllim peşəsi cəmiyyətin ən nüfuzlu sahələrindən biri kimi dəyərləndirilir və daimi inkişaf proqramları, beynəlxalq təcrübə mübadilələri geniş tətbiq olunur. Azərbaycanda isə sertifikatlaşdırma prosesləri, əmək haqqı siyasəti və müəllimlərin ictimai nüfuzunun artırılması istiqamətində ciddi problemlər qalmaqdadır. Nəticədə, gənclər bu peşəyə maraq göstərmir və tədris keyfiyyətinə təsir edən kadr defisiti yaranır”.

Kamran Əsədov son olaraq qeyd edib ki, bütün bu nüanslar nəzərə alınarsa, Azərbaycanda təhsil islahatlarının uğurlu olması üçün uzunmüddətli, ardıcıl, elmi əsaslara söykənən və beynəlxalq standartlara uyğun strategiyaların hazırlanması və tətbiqi vacibdir:

“Qanunvericilikdə nəzərdə tutulan müddəalar, yeni texnologiyaların adaptasiyası, müəllimlərin və məktəb rəhbərlərinin peşəkarlığının artırılması, qiymətləndirmə sisteminin təkmilləşdirilməsi və ən əsası, təhsilin məzmununun əmək bazarının real tələblərinə uyğunlaşdırılması əsas prioritetlər olmalıdır.
Əgər bu istiqamətdə dünya təcrübəsinin tətbiqi ardıcıl və sistemli aparılsa, Azərbaycan təhsil sistemi regionda rəqabətə davamlı və gələcəyə hazır bir modelə çevrilə bilər. Əks halda, islahatlar yalnız formal xarakter daşıyacaq və ölkənin innovativ inkişafı üçün əsas maneə olaraq qalacaq. Təhsildə davamlılıq, şəffaflıq, müasir idarəetmə və hər bir şagirdin fərdi inkişafına yönəlik real addımlar gələcəyin əsas açarıdır”.

Eltac Zülfüqaroğlu