Dünyada yeni virus həyəcanı: HMPV də COVID kimi Çindən başladı

Yeni xəstəlik bəşəri bəlaya çevrilə bilər - metapnevmovirusuna 14 yaşdan aşağılar arasındasürətlə yayılır

Ötən ilin sonu, yeni 2025-ci ilin ilk günlərindən Çində insanların yeni virusa - insan metapnevmovirusuna yoluxması barədə həyacanlı xəbərlər gəlməkdədir. Çin Xalq Respublikasının Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika İdarəsi dekabrın 23-dən 29-dək aparılan tənəffüs nümunələrinin analizlərinin nəticələrini yayıb. Bildirilib ki, bu xəstəlik insanlarda kəskin respirator virus infeksiyasına səbəb olur.

Məlumatlara görə, Çin xəstəxanaları metapnevmovirus diaqnozu ilə yatırılanlarla dolub-daşır. Bununla yanaşı, Çində son bir ayda aparılan təhlillərə əsasən insanlar paraqrip, koronavirus, bokavirus və müxtəlif tənəffüs yolları xəstəliklərinə yoluxurlar. Virusa yoluxanların 10-dan çoxunun öldüyü məlumatları mediada yer almaqdadır. Sözügedən xəstəliyin təkcə Çində deyil, artıq Hindistan, Rusiya və Qazaxıstanda da aşkarlandığı məlumdur.

Metapnevmovirus (Human MetaPneumoVirus – HMPV) qripəbənzər tənəffüs yolları xəstəliyidir. HMPV infeksiyasına ilk dəfə 2001-ci ildə rast gəlinib. BBC yazır ki, alimlərin qənaətincə, Çində insanlar arasında, xüsusilə də yaşı 14-dən aşağı olan uşaqlar arasında bu xəstəliyin sürətlə yayılması HMPV-nun yeni bəşəri bəla ola biləcəyini istisna etmirlər.

Bildirilir ki, bu virus adətən yüngül xəstəlik kimi qəbul olunsa da, pnevmoniya və bronxit kimi ağır nəticələrə də gətirib çıxarır. Bununla yanaşı, virus daha çox uşaqlar və immun sistemi zəif olan insanlar üçün təhlükəli olduğu vurğulanır.

Xəstəlik yuxarı tənəffüs yollarında inkişaf edir və digər virus infeksiyaları kimi adətən 7-10 gün ərzində aradan qalxır. Metapnevmovirus digər kəskin respirator virus infeksiyalarına xas əlamətlərlə müşahidə olunur. Bu virusa yoluxmağın xüsusiyyətləri: öskürək, burun tutulması, burun axması, hərarətin yüksəlməsi, nəfəs darlığı və səsin boğulmasıdır. Virusa yoluxma bir qayda olaraq xəstələrin burun-udlaq nahiyəsindən götürülmüş yaxmaların molekulyar üsulla (PZR) müayinəsi ilə müəyyən olunur.

BBC alimlərə istinadən yazır ki, bu virusun uşaqlarda, immuniteti zəif olan və immun çatışmazlığı olan şəxslərdə bronxit və pnevmoniyaya çevrilmə riski yüksəkdir. Ona görə də, bu insanlar risk kateqoriyasına daxildirlər. Bundan əlavə, yanaşı xəstəlikləri olan – məsələn, bronxial astma və ya ağciyərlərin xroniki xəstəlikləri olan insanlar da respirator virus infeksiyaları üzrə risk qrupuna daxildirlər.

Qeyd olunub ki, metapnevmovirus digər yoluxucu xəstəliklər kimi əsasən aşağıdakı yollarla yayılır: öskürək və asqırmaq, insanlarla salamlaşma və toxunma kimi yaxın təmaslar, üzərində virus olan əşyalara toxunduqdan sonra əlləri ağıza, buruna və ya gözə aparmaqla.

Mövsümi xarakter daşıyan HMPV virusu qış aylarında yayılır və yazın əvvəllərinə kimi davam edə bilir. Uşaqları və xüsusilə yüksək həssaslığa malik şəxsləri kütləvi tədbirlərdə və insanların sıx olduğu məkanlarda tibbi maskalardan istifadə etməklə qorumaq mümkündür.

Bundan əlavə, alimlər bir çox tövsiyyələr verirlər ki, onlara əməl olunması ilə virusdan qorunmağın mümkün olduğunu bildirirlər: əlləri ən azı 20 saniyə sabunla yumaq, yuyulmamış əllərlə gözə, buruna və ağıza toxunmamaq, xəstə insanlarla təmasdan çəkinmək, xəstə insanların fincanlarından, eləcə də qab-qaşıqlarından istifadə etməmək, qapı tutacaqlarını, eləcə də uşaqların ümumi oyuncaqlarını davamlı olaraq təmizləmək və tibbi spirtlə dezinfeksiya etmək. COVID-19 pandemiyasından fərqli olaraq HMPV ilə bağlı hər hansı sosial məhdudiyət və ya qadağalara ehtiyac olmadığı bildirilir.

Lakin COVID-19-a qarşı xüsusi peyvəndlər olsa da, bu virus üçün hər hansı xüsusi peyvənd mövcud deyil və müalicəsi ümumi immungücləndirici vasitələrlə aparılır.

Qeyd edək kui, Azərbaycanın Səhiyyə Nazirliyi Çində sürətlə yayılan virusla bağlı yanvarın 6-da əhaliyə müraciət ünvanlayıb. Nazirliyin açıqlamasına görə bu xəstəlik Çinlə yanaşı, Azərbaycana qonşu olan Rusiya və Qazaxıstanda da aşkarlanıb. Bu virusa hələlik Azərbaycanda rast gəlinməsə də, nazirlik əhaliyə xəbərdarlıq edərək, risk qrupuna aid insanları peyvənd olunmağa çağırıb.