Elm adamları ilk dəfə süni mini qaraciyər yetişdirdilər

Yaponiyanın Keio Universitetinin tədqiqatçıları qaraciyər orqanoidlərini - həqiqi orqanın miniatür variantlarını yarada biliblər ki, onlar nəinki daha uzun yaşayır, həm də əsl qaraciyərin bütün vacib funksiyalarını yerinə yetirir. Bu, transplantasiya üçün süni qaraciyərin yaradılması və qaraciyər xəstəliklərinə qarşı dərmanların effektiv sınaqdan keçirilməsi istiqamətində mühüm addımdır.

Redaktor.az xəbər veir ki, tədqiqat "Nature" jurnalında dərc olunub.

İndiyə qədər elm adamları çətinliklərlə qarşılaşıblar: qaraciyər hüceyrələri laboratoriya şəraitində öz xüsusiyyətlərini tez itirərək başqa hüceyrələrə çevrilib. Lakin Ryo İqaraşi və Mayumi Odanın rəhbərlik etdiyi komanda bunu dəyişməyin yolunu tapıb. Onlar dondurulmuş insan qaraciyər hüceyrələrini götürdülər, onları siqnal zülalı onkostatin M ilə müalicə etdilər və hüceyrə saylarının milyon dəfə artmasına nail olublar. Bu orqanoidlər üç ay böyüməyə davam edib və altı ay ərzində canlı qalıb.

Tədqiqatçılar qaraciyər funksiyasını tənzimləyən hormonlardan istifadə edərək həqiqi qaraciyərin bütün vacib vəzifələrini yerinə yetirmək üçün orqanoidləri əldə edə biliblər: qlükoza, sidik cövhəri, öd turşuları, xolesterol, trigliseridlər və hətta insan qaraciyəri ilə müqayisə edilə bilən miqdarda protein albumin istehsal etmək. Üstəlik, həqiqi orqandakı kimi orqanoidlərin içərisində də öd drenaj kanalları əmələ gəlib.

Orqanoidlər qaraciyəri zədələnmiş siçanlara köçürüldükdə zədələnmiş hüceyrələri qismən əvəz edib və orqanın fəaliyyətini bərpa ediblər. Bu, xüsusilə donor orqanların çatışmazlığını nəzərə alaraq, orqanoidlərdən əldə edilən hüceyrələrdən istifadə edərək qaraciyər xəstəliklərinin müalicəsi üçün yol açır.

Tədqiqatın həmmüəllifi professor Sato “Bizim kəşfimiz oyun dəyişdirici ola bilər. Əgər kifayət qədər orqanoidlər yetişdirə bilsək, onlardan insan qaraciyərini bərpa etmək üçün istifadə edilə bilər" deyib.

Lakin bu kəşfdən əvvəl də orqanoidlər artıq vəd verir: Onlardan qaraciyər xəstəliklərinə qarşı dərmanları daha dəqiq və ucuz sınamaq üçün istifadə edilə bilər. Hazırda donorlardan toplanan qaraciyər hüceyrələrindən bu məqsədlə istifadə edilir, lakin onlar tez funksiyasını itirir və çox baha başa gəlir. Yeni orqanoidlər daha uzun və daha sabit işləyir.

Bundan əlavə, orqanoidlər xəstəliklərin modelləşdirilməsi üçün uygundur. Təcrübədə elm adamları alkoqolsuz yağlı qaraciyər xəstəliyinin (MASLD) və nadir bir genetik xəstəlik olan ornitin transkarbamilaza çatışmazlığının modellərini inkişaf etdiriblər. Bu, xəstəliklərin mexanizmlərini daha yaxşı başa düşməyə və daha dəqiq dərmanlar hazırlamağa kömək edəcəkdir.

Tədqiqatçıların növbəti məqsədi modeli real orqana daha da yaxınlaşdırmaq üçün orqanoidləri daha da böyütmək və başqa növ qaraciyər hüceyrələrini əlavə etməkdir.

Turan İSMAYIL