Icma.az
close
up
RU
Menu

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

“Elm yalnız məqalə yarışına çevrilməməlidir” İlqar Orucov

“Elm yalnız məqalə yarışına çevrilməməlidir” İlqar Orucov

Icma.az, Sherg.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

“Rəqəmlərin manipulyasiyası elmi durğunluğa aparır”

Azərbaycan elminin inkişaf göstəriciləri və beynəlxalq elmi məkana inteqrasiyası məsələsi son illər daha çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Xüsusilə qlobal elm məkanında rəqabətin güclənməsi, tədqiqatların keyfiyyət göstəriciləri və impakt faktorlu nəşrlərin əhəmiyyəti elmi qurumların fəaliyyətinə yeni yanaşmalar tələb edir.

Bu kontekstdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında aparılan elmi tədqiqatların miqyası ilə yanaşı, onların beynəlxalq nüfuzlu platformalarda təmsil olunması da əsas prioritetlərdən biri kimi qiymətləndirilir.

AMEA-nın prezidenti İsa Həbibbəylinin Akademiyanın Ümumi yığıncağında səsləndirdiyi fikirlər də məhz elmi fəaliyyətin yalnız kəmiyyət deyil, keyfiyyət göstəriciləri baxımından gücləndirilməsinin vacibliyini önə çıxarır: “2025-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) əhatə etdiyi 9 elmi tədqiqat institutunda, regionlarda yerləşən 2 elmi bölmədə və 2 regional elmi mərkəzdə elmi tədqiqat işi yerinə yetirilib”. O bildirib ki, son illərdə Nobel mükafatına layiq görülmüş işlərin demək olar ki, hamısının kollektiv tədqiqatlardan ibarət olduğunu nəzərə alsaq, elmdə beynəlxalq əməkdaşlığın nə qədər aktual və zəruri olduğunu görə bilərik: “Monoqrafiyaların və məqalələrin sayına görə respublika üzrə rekord göstəricilərə malik olan Akademiyada təəssüf ki, yüksək reytinqli impakt faktorlu məqalələr baxımından keçən illə müqayisədə irəliləsək də, göstəricilərimiz çox da ürəkaçan deyil. Akademiyanın elmi bölmələrinin rəhbərləri, elmi tədqiqat institutlarının direktorları bu sahədə ciddi dönüş yaratmaq üçün çox çalışmalıdırlar”.

Bu baxımdan, elmi fəaliyyətin keyfiyyət göstəriciləri, beynəlxalq indeksli jurnallarda təmsilçilik və qlobal elmi əməkdaşlıq məsələləri xüsusi aktuallıq kəsb edir. 

Mövzunu şərh edən fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov “Sherg.az”a açıqlamasında bildirib ki, müasir dünyada ölkənin gücü yalnız onun təbii resursları ilə deyil, həm də intellektual kapitalı və bu kapitalın qlobal elmi dövriyyədəki real payı ilə ölçülür.

 Onun fikrincə, AMEA-nın Ümumi Yığıncağında qurumun prezidenti, akademik İsa Həbibbəylinin impakt-faktorlu jurnallarda nəşr edilən məqalələrin azlığı barədə tənqidləri Azərbaycan elminin strateji transformasiya mərhələsində olduğunu göstərir: “Mövcud problem təkcə impakt-faktorlu məqalələrin azlığı deyil, həm də elmi səmərəliliyin ölçülməsi və idarə edilməsi sistemindəki struktur boşluqlarıdır.

Beynəlxalq təcrübə sübut edir ki, elmi uğur təkcə alimin fərdi cəhdlərinin deyil, düzgün qurulmuş ekosistemin nəticəsidir. Məsələn, Böyük Britaniya modelində (Tədqiqatın Keyfiyyət Çərçivəsi - REF) universitetlər və institutlar hər 6-7 ildən bir qiymətləndirilir. Burada əsas meyar təkcə nəşr sayı deyil, həmin tədqiqatın cəmiyyətə, iqtisadiyyata və ya texnologiyaya göstərdiyi real təsir (Impact) göstəricisidir.

Dünyada "elmi səmərəliliyin qızıl standartı" hesab olunan Almaniya modeli (Max Planck və Fraunhofer) isə elmi iki strateji qütbə bölür: fundamental və tətbiqi elm. Max Planck Cəmiyyəti "elm elm üçündür" prinsipi ilə dünya miqyaslı kəşflərə imza atdığı halda, Fraunhofer Cəmiyyəti "elm inkişaf üçündür" prinsipi ilə çalışır və büdcəsinin təxminən 70%-ni sənaye sifarişlərindən qazanır. Çin və Cənubi Koreya kimi ölkələr isə "say" mərhələsindən sürətlə "nüfuz" mərhələsinə keçərək, kvantitiv (say) tələbləri ləğv etmiş, yalnız Nature Index və ya Top 1% daxil olan jurnallarda nəşrləri maliyyələşdirməyə başlamışlar.

Müasir elmi səmərəlilik həm də rəqəmsallaşma və şəffaflıq deməkdir. Açıq Elm (Open Science) prinsiplərinin tətbiqi və Süni İntellekt (AI) alətlərindən tədqiqat prosesində istifadə edilməsi artıq seçim deyil, zərurətdir. Bu texnologiyalar təkcə analitik imkanları genişləndirmir, həm də tədqiqat məlumatlarının şəffaflığını təmin edərək "köçürmə" və digər akademik manipulyasiya hallarına qarşı filtr rolunu oynayır.

Ona görə də ölkəmizdə elmi səmərəliliyi artırmaq üçün kəmiyyət göstəricilərindən keyfiyyət süzgəclərinə keçid labüddür. Azərbaycan elmi "Nə qədər çap olundum?" sualından "Nəyi dəyişdim?" sualına keçid etməlidir. Bilik iqtisadiyyatında alim obrazı "məqalə müəllifi"ndən "problemi həll edən və iqtisadi dəyər yaradan mütəxəssis"ə transformasiya olunmalıdır”.

İlqar Orucov hesab edir ki, elmin maliyyələşdirilməsi mexanizmi birbaşa ölçülə bilən sosial-iqtisadi fayda prinsipinə bağlanmalı, elmi fəaliyyət ölkənin ümumi inkişaf strategiyasının lokomotivinə çevrilməlidir:

“Müasir elm idarəçiliyində tədqiqatçı səmərəliliyinin ölçülməsi artıq sadə kəmiyyət göstəricilərini aşaraq, birbaşa sosial-iqtisadi rentabelliyə söykənməlidir. Bu kontekstdə, Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən tətbiq edilən nüfuzlu jurnallarda nəşrə görə mükafatlandırma sistemi yalnız keçid dövrü üçün nəzərdə tutulmuş ilkin motivasiya mexanizmi və müvəqqəti stimul kimi effektiv ola bilər. 

Lakin uzunmüddətli perspektivdə bu yanaşma elmi ekosistemin dayanıqlı inkişafını təmin etmək iqtidarında deyil. Çünki elmin əsas missiyası yalnız "akademik reputasiya" qazanmaq deyil, həm də bilik iqtisadiyyatının mühərrikinə çevrilməkdir. İmpakt-faktor bir hədəf deyil, keyfiyyətli tədqiqatın təbii nəticəsi olmalıdır. Əks halda, dövlətin ayırdığı mükafatlar real elmi inkişafa deyil, "akademik sahibkarlığın" və hesabat naminə aparılan saxta fəaliyyətlərin inkişafına xidmət edəcək. 

Akademik İsa Həbibbəylinin vurğuladığı "ürəkaçan olmayan" göstəricilər ciddi bir xəbərdarlıqdır. Azərbaycan elminin mövcud inersiyadan çıxarılması üçün qlobal elmi rəqabətin sərt qaydalarını qəbul etmək lazımdır. Elmi səmərəlilik yalnız o zaman artacaq ki, idarəetmə sistemi sayı deyil, nüfuzu, tətbiqi və akademik dürüstlüyü mükafatlandırsın. Əks təqdirdə, ayrılan vəsaitlər real inkişafa deyil, rəqəmlərin manipulyasiyasına və elmi durğunluğa xidmət edəcəkdir”.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:135
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 25 Fevral 2026 19:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see342

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see313

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see276

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see264

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see260

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see250

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see248

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see246

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see243

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see239

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see235

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see234

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see228

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see223

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see219

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see219

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see219

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see209

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see202

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri