Icma.az
close
up
RU
“Elm yalnız məqalə yarışına çevrilməməlidir” İlqar Orucov

“Elm yalnız məqalə yarışına çevrilməməlidir” İlqar Orucov

Icma.az, Sherg.az saytından verilən məlumata əsaslanaraq xəbər yayır.

“Rəqəmlərin manipulyasiyası elmi durğunluğa aparır”

Azərbaycan elminin inkişaf göstəriciləri və beynəlxalq elmi məkana inteqrasiyası məsələsi son illər daha çox müzakirə olunan mövzulardan biridir. Xüsusilə qlobal elm məkanında rəqabətin güclənməsi, tədqiqatların keyfiyyət göstəriciləri və impakt faktorlu nəşrlərin əhəmiyyəti elmi qurumların fəaliyyətinə yeni yanaşmalar tələb edir.

Bu kontekstdə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında aparılan elmi tədqiqatların miqyası ilə yanaşı, onların beynəlxalq nüfuzlu platformalarda təmsil olunması da əsas prioritetlərdən biri kimi qiymətləndirilir.

AMEA-nın prezidenti İsa Həbibbəylinin Akademiyanın Ümumi yığıncağında səsləndirdiyi fikirlər də məhz elmi fəaliyyətin yalnız kəmiyyət deyil, keyfiyyət göstəriciləri baxımından gücləndirilməsinin vacibliyini önə çıxarır: “2025-ci ildə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) əhatə etdiyi 9 elmi tədqiqat institutunda, regionlarda yerləşən 2 elmi bölmədə və 2 regional elmi mərkəzdə elmi tədqiqat işi yerinə yetirilib”. O bildirib ki, son illərdə Nobel mükafatına layiq görülmüş işlərin demək olar ki, hamısının kollektiv tədqiqatlardan ibarət olduğunu nəzərə alsaq, elmdə beynəlxalq əməkdaşlığın nə qədər aktual və zəruri olduğunu görə bilərik: “Monoqrafiyaların və məqalələrin sayına görə respublika üzrə rekord göstəricilərə malik olan Akademiyada təəssüf ki, yüksək reytinqli impakt faktorlu məqalələr baxımından keçən illə müqayisədə irəliləsək də, göstəricilərimiz çox da ürəkaçan deyil. Akademiyanın elmi bölmələrinin rəhbərləri, elmi tədqiqat institutlarının direktorları bu sahədə ciddi dönüş yaratmaq üçün çox çalışmalıdırlar”.

Bu baxımdan, elmi fəaliyyətin keyfiyyət göstəriciləri, beynəlxalq indeksli jurnallarda təmsilçilik və qlobal elmi əməkdaşlıq məsələləri xüsusi aktuallıq kəsb edir. 

Mövzunu şərh edən fəlsəfə doktoru, Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri İlqar Orucov “Sherg.az”a açıqlamasında bildirib ki, müasir dünyada ölkənin gücü yalnız onun təbii resursları ilə deyil, həm də intellektual kapitalı və bu kapitalın qlobal elmi dövriyyədəki real payı ilə ölçülür.

 Onun fikrincə, AMEA-nın Ümumi Yığıncağında qurumun prezidenti, akademik İsa Həbibbəylinin impakt-faktorlu jurnallarda nəşr edilən məqalələrin azlığı barədə tənqidləri Azərbaycan elminin strateji transformasiya mərhələsində olduğunu göstərir: “Mövcud problem təkcə impakt-faktorlu məqalələrin azlığı deyil, həm də elmi səmərəliliyin ölçülməsi və idarə edilməsi sistemindəki struktur boşluqlarıdır.

Beynəlxalq təcrübə sübut edir ki, elmi uğur təkcə alimin fərdi cəhdlərinin deyil, düzgün qurulmuş ekosistemin nəticəsidir. Məsələn, Böyük Britaniya modelində (Tədqiqatın Keyfiyyət Çərçivəsi - REF) universitetlər və institutlar hər 6-7 ildən bir qiymətləndirilir. Burada əsas meyar təkcə nəşr sayı deyil, həmin tədqiqatın cəmiyyətə, iqtisadiyyata və ya texnologiyaya göstərdiyi real təsir (Impact) göstəricisidir.

Dünyada "elmi səmərəliliyin qızıl standartı" hesab olunan Almaniya modeli (Max Planck və Fraunhofer) isə elmi iki strateji qütbə bölür: fundamental və tətbiqi elm. Max Planck Cəmiyyəti "elm elm üçündür" prinsipi ilə dünya miqyaslı kəşflərə imza atdığı halda, Fraunhofer Cəmiyyəti "elm inkişaf üçündür" prinsipi ilə çalışır və büdcəsinin təxminən 70%-ni sənaye sifarişlərindən qazanır. Çin və Cənubi Koreya kimi ölkələr isə "say" mərhələsindən sürətlə "nüfuz" mərhələsinə keçərək, kvantitiv (say) tələbləri ləğv etmiş, yalnız Nature Index və ya Top 1% daxil olan jurnallarda nəşrləri maliyyələşdirməyə başlamışlar.

Müasir elmi səmərəlilik həm də rəqəmsallaşma və şəffaflıq deməkdir. Açıq Elm (Open Science) prinsiplərinin tətbiqi və Süni İntellekt (AI) alətlərindən tədqiqat prosesində istifadə edilməsi artıq seçim deyil, zərurətdir. Bu texnologiyalar təkcə analitik imkanları genişləndirmir, həm də tədqiqat məlumatlarının şəffaflığını təmin edərək "köçürmə" və digər akademik manipulyasiya hallarına qarşı filtr rolunu oynayır.

Ona görə də ölkəmizdə elmi səmərəliliyi artırmaq üçün kəmiyyət göstəricilərindən keyfiyyət süzgəclərinə keçid labüddür. Azərbaycan elmi "Nə qədər çap olundum?" sualından "Nəyi dəyişdim?" sualına keçid etməlidir. Bilik iqtisadiyyatında alim obrazı "məqalə müəllifi"ndən "problemi həll edən və iqtisadi dəyər yaradan mütəxəssis"ə transformasiya olunmalıdır”.

İlqar Orucov hesab edir ki, elmin maliyyələşdirilməsi mexanizmi birbaşa ölçülə bilən sosial-iqtisadi fayda prinsipinə bağlanmalı, elmi fəaliyyət ölkənin ümumi inkişaf strategiyasının lokomotivinə çevrilməlidir:

“Müasir elm idarəçiliyində tədqiqatçı səmərəliliyinin ölçülməsi artıq sadə kəmiyyət göstəricilərini aşaraq, birbaşa sosial-iqtisadi rentabelliyə söykənməlidir. Bu kontekstdə, Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən tətbiq edilən nüfuzlu jurnallarda nəşrə görə mükafatlandırma sistemi yalnız keçid dövrü üçün nəzərdə tutulmuş ilkin motivasiya mexanizmi və müvəqqəti stimul kimi effektiv ola bilər. 

Lakin uzunmüddətli perspektivdə bu yanaşma elmi ekosistemin dayanıqlı inkişafını təmin etmək iqtidarında deyil. Çünki elmin əsas missiyası yalnız "akademik reputasiya" qazanmaq deyil, həm də bilik iqtisadiyyatının mühərrikinə çevrilməkdir. İmpakt-faktor bir hədəf deyil, keyfiyyətli tədqiqatın təbii nəticəsi olmalıdır. Əks halda, dövlətin ayırdığı mükafatlar real elmi inkişafa deyil, "akademik sahibkarlığın" və hesabat naminə aparılan saxta fəaliyyətlərin inkişafına xidmət edəcək. 

Akademik İsa Həbibbəylinin vurğuladığı "ürəkaçan olmayan" göstəricilər ciddi bir xəbərdarlıqdır. Azərbaycan elminin mövcud inersiyadan çıxarılması üçün qlobal elmi rəqabətin sərt qaydalarını qəbul etmək lazımdır. Elmi səmərəlilik yalnız o zaman artacaq ki, idarəetmə sistemi sayı deyil, nüfuzu, tətbiqi və akademik dürüstlüyü mükafatlandırsın. Əks təqdirdə, ayrılan vəsaitlər real inkişafa deyil, rəqəmlərin manipulyasiyasına və elmi durğunluğa xidmət edəcəkdir”.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:133
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 25 Fevral 2026 19:49 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see342

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see321

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see280

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see276

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see271

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see260

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see257

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see251

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see251

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see222

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see220

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see213

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see205

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see201

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see199

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see198

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see186

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri