Emal olunmuş qidalar ömrü qısaldır? Dəhşətli FAKTLAR

Emal olunmuş və qablaşdırılmış məhsullar uzun müddət xarab olmadan qala bilər. Bunun səbəbi onların tərkibində çoxlu miqdarda süni maddələrin olmasıdır. Duz və şəkərlə zəngin qidalar ürəyə mənfi təsir göstərir. 

2024 və 2025-ci illərdə dərc olunmuş beynəlxalq elmi hesabatlar göstərir ki, ultra emal olunmuş qidalar yalnız çəki artımına səbəb olmur, həm də ürək xəstəliyi, depressiya və xərçəng riskini kəskin şəkildə artırır. Dünya miqyasında xəbərdarlıqlar artmaqdadır, lakin qida sənayesi susur.

Dünya miqyasında supermarket rəflərini dolduran ultra emal olunmuş qidalar (UPF) artıq sadəcə sağlam olmayan pəhriz seçimi olmaqdan çıxıb, onlar artıq qlobal sağlamlıq təhdididir. 20 fevral 2024-cü ildə "The Lancet"də dərc olunmuş genişmiqyaslı meta-analiz göstərdi ki, ultra emal olunmuş qida istehlakı ürək-damar xəstəlikləri riskini 24%, bütün səbəblərdən ölüm riskini isə 28% artırır.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) və Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən 2023-cü ilin dekabr ayında dərc edilmiş birgə hesabatda bildirilir ki, UPF istehlakı, xüsusən də Latın Amerikası, Cənub-Şərqi Asiya və Şimali Amerikada sürətlə artır və bu da uşaqlıq dövründə piylənmənin kəskin şəkildə artmasına səbəb olur.

Emal olunmuş qidaların təsirləri yalnız fiziki deyil. 15 may 2024-cü ildə JAMA Psixiatriyasında dərc olunmuş bir araşdırmada ən çox ultra emal olunmuş qidalar istehlak edən şəxslərin narahatlıq və ağır depressiya riskinin 34% daha yüksək olduğu bildirilir.

2025-ci ilin fevral ayında "Nature Reviews Neurology" jurnalında dərc olunmuş başqa bir araşdırmada UPF istehlakının yaşla əlaqəli idrak geriləməsini sürətləndirə və Alzheimer xəstəliyi riskini artıra biləcəyi göstərilmişdir. Tədqiqatçılar bu qidalardakı emulqatorların, süni dadlandırıcıların və trans yağların sinir sistemi üzərindəki zərərli təsirlərinin “təcili şəkildə yenidən qiymətləndirilməli olduğunu” vurğulayırlar.

Fransada yerləşən "NutriNet-Santé" kohort tədqiqatının 2024-cü il nəticələri göstərdi ki, UPF istehlakı döş xərçəngi, kolorektal xərçəng və mədəaltı vəzi xərçəngi riskini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Bu tədqiqat 100.000-dən çox insanın 10 illik sağlamlıq məlumatlarından istifadə etməklə aparılmışdır.

Braziliya, Çili və Meksika kimi bəzi Latın Amerikası ölkələri emal olunmuş qida qablaşdırmalarına sağlamlıqla bağlı xəbərdarlıq etiketləri vurmağı məcbur etsə də, Avropa Birliyi və ABŞ kimi böyük bazarlar hələ də oxşar addımlardan yayınırlar. Harvard İctimai Səhiyyə Məktəbindən Dr.Karlos Monteyro bildirir ki, "Bu qidalar tütün qədər asılılıq yarada bilər və tənzimlənmədikcə ictimai sağlamlığı təhdid etməyə davam edəcək".

Elmi məlumatlar göstərir ki, ultra emal olunmuş qidalar ürək sağlamlığı və zehni rifahdan xərçəngə və vaxtından əvvəl ölümə qədər geniş sahələrdə ciddi sağlamlıq nəticələrinə malikdir. Lakin, bu məlumatlara baxmayaraq, hələ də qlobal miqyasda hərtərəfli qaydalar tətbiq olunmur. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, həm fərdlər, həm də hökumətlər ictimai sağlamlığı qorumaq üçün daha qətiyyətli addımlar atmalıdırlar.

Ölkə.Az,

Həmidə İbrahimova