Enerji müstəqilliyimizi gücləndirən layihə

İğdır-Naxçıvan qaz kəmərinin istifadəyə verilməsi Azərbaycan və Türkiyə bağlantısını daha da möhkəmləndirəcək

Türkiyə və Azərbaycan arasında iqtisadi əlaqələr, xüsusilə enerji və nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq son illərdə daha da möhkəmlənərək strateji müttəfiqliyin zirvəsinə yüksəlib. İki qardaş ölkənin dövlət başçılarının, hökumət nümayəndə heyətlərinin ardıcıl davamlı səfərləri iqtisadi əlaqələrin dinamikasını daha da gücləndirib, iqtisadi-ticari, investisiya dövriyyələri əhəmiyyətli həcmlərdə artıb. Birgə təşəbbüskarlıq hər il enerji-nəqliyyat və digər sektorlarda yeni layihələrin ərsəyə gəlməsinə səbəb olur. Bu baxımdan martın 5-də Prezident İlham Əliyev və Rəcəb Tayyib Ərdoğanın videobağlantı formatında açılışını etdikləri İğdır-Naxçıvan qaz boru kəməri layihəsi iki ölkənin qətiyyətinin və iqtisadi iradəsinin növbəti təzahürü hesab edilə bilər.

Türkiyə və Azərbaycan əsasını qoyduğu meqalayihələrlə həm də regionun xəritəsini dəyişir. Azərbaycan Prezidentinin bəyan etdiyi kimi qardaş ölkə nəhəng layihələr reallaşdır. Bakı-Tbilisi-Ceyhan, Bakı-Tbilisi-Ərzurum, TANAP kimi neft-qaz boru xətləri layihələri hər iki ölkə ilə bərabər, digər dövlətləri birləşdirir, Avrasiyanın enerji xəritəsini dəyişdirib. Bu gün Azərbaycandan Türkiyə ərazisindən gedən qaz bir çox ölkələrin enerji təhlükəsizliyini təmin edir. Türkiyədən başqa 11 ölkə, onlardan 10 Avropa ölkəsi Azərbaycan qazını alaraq öz enerji təhlükəsizliyini gücləndirir. Eyni zamanda, birgə həyata keçirilən nəqliyyat layihələri bölgədə əməkdaşlıq üçün imkanlar yaradır. Türkiyəni Azərbaycanla birləşdirən Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu çox gözəl üstünlüklər təmin edir, təkcə bu iki ölkə üçün deyil, həm daha geniş coğrafiya üçün sıx əməkdaşlıq bağlantılarını möhkəmləndirir. Xüsusilə də Türk dünyasını birləşdirir. Bir sözlə, Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı birlik, qardaşlıq bütün Türk dünyasına böyük bir töhfədir.

Strateji müttəfiqlik problemlərin uğurla həllinə imkan yaradır

İki ölkənin müəllifi olduğu enerji-nəqliyyat layihələri yalnız iqtisadi deyil, həm də siyasi və strateji əhəmiyyətə malikdir. Strateji müttəfiqlik əlaqələrinin inkişafı ölkələrimiz qarşısında duran problemlərin uğurla həllinə imkan yaradır. Bu işbirliyinin mühüm nəticələrindən biri də illərdir Ermənistanın yaratdığı blokada şəraitində yaşamağa məcbur olan Naxçıvan Muxtar Respublikasının enerji təminatının daha etibarlı səviyyəyə çatdırılmasıdır. Azərbaycan və Türkiyə liderlərinin uzaqgörən siyasətinin nəticəsi kimi ərsəyə gələn İğdır-Naxçıvan qaz kəməri məhz bu məqsədlərə xidmət edir.

İğdırdan Sədərək rayonuna qədər uzunluğu 97,5 kilometr olan İğdır-Naxçıvan qaz xətti gündə 2 milyon kubmetr, ildə isə 730 milyon kubmetr qaz ötürmək qabiliyyətinə malikdir ki, bununla da Naxçıvanın qaza tələbatı sabit və etibarlı bir mənbədən tam qarşılanacaq. Qeyd edək ki, hazırda Naxçıvan qazla Azərbaycan və İran arasındakı svop müqaviləsi əsasında təmin olunur, İğdır-Naxçıvan xəttinin istifadəyə verilməsi bu asılılığı tamamilə aradan qaldıracaq, enerji təhlükəsizliyi möhkəmlənəcək. Gələcəkdə çox artırılması nəzərdə tutulur. Layihə, eyni zamanda, Azərbaycanın enerji müstəqilliyini gücləndirəcək, həm də Türkiyə ilə iqtisadi bağları daha da möhkəmləndirəcək.

İqtisadi hədəf 15 milyard dollar ticarət dövriyyəsidir

Son 2 ildə Azərbaycan və Türkiyə arasında qarşılıqlı ticarət dövriyyəsinin həcmi 8 milyard dollara çatıb, qardaş ölkə respublikamızın ümumi ticarət portfelində ikinci yerdə qərarlaşıb. Türkiyə və Azərbaycanın əsas hədəfi ticarət dövriyyəsinin həcmini 15 milyard dollara qədər yüksəltməkdir. Bu hədəfə çatmaq üçün davamlı tərəflər kompleks tədbirlər həyata keçirir. Həmin tədbirlərdən biri kimi Preferensial Ticarət Sazişi mühüm əhəmiyyət daşıyır. Saziş 15 mal qrupu üzrə tariflərin azaldılması, qeyri-tarif maneələrinin aradan qaldırılması ilə iki ölkə arasındakı idxal-ixrac əməliyyatlarını artıraraq ölkələrin qoyduqları ticarət dövriyyəsi hədəfinə çatmasını sürətləndirəcək və eyni zamanda, sərmayələr üçün yeni axını təmin edəcək.

Türkiyə və Azərbaycan Şərq-Qərb və Orta Dəhlizdə qarşılıqlı əməkdaşlığı möhkəmləndirərək tranzit-nəqliyyat potensialını daha da inkişaf etdirməkdədir. Orta Dəhlizin ən mühüm nəqliyyat axınlarından biri kimi strateji əhəmiyyətini artıran Bakı-Tbilisi-Qars yolunun genişləndirilməsi sayəsində yeni nəqliyyat sxeminin əsas qolu olan Qars-İğdır-Naxçıvan dəmir yolu nəqliyyat şəbəkələrinin inteqrasiyasına səbəb olacaq. Bu dəmir yolu xətti Naxçıvan vasitəsilə Türkiyə və Avropaya çıxış imkanlarını artıracaq. Bu, ticari-iqtisadi dövriyyələrin də həcminin artmasında mühüm rol oynayacaq.

İnvestisiyaların həcmi 30 milyard dollara yüksəldiləcək

İki qardaş ölkə biznes icmaları arasında daha çox layihələrin icrasına və işgüzar münasibətlərin səmərəliliyinə xüsusi diqqət yetirərək qarşılıqlı sərmayələrin yatırılmasında bir sıra institusional və iqtisadi stimullardan, güzəşt alətlərindən də istifadə etməkdədir. Hazırda Türkiyənin Azərbaycana yatırdığı investisiyaların ümumi həcmi 12,5 milyard dollar, Azərbaycan şirkətlərinin Türkiyəyə yatırdığı investisiyaların həcmi isə 20 milyard dollara bərabərdir. Sərmayə qoyuluşlarının coğrafiyası çoxşaxəlidir və son illərdə bu tendensiya daha da artıb. Hazırda Türkiyədə 2 minə yaxın Azərbaycan şirkəti çalışır ki, onların bu ölkəyə yönəltdiyi investisiyalar tikinti, nəqliyyat, enerji, neft-kimya, sənaye və digər sahələri əhatə edir. Türkiyənin isə Azərbaycanda 4 mindən çox şirkəti fəaliyyət göstərir ki, onların ölkəmizin iqtisadiyyatına yatırdığı sərmayələr maliyyə, bank, sığorta, rabitə, nəqliyyat, infrastruktur, sənaye, enerji, ticarət, kənd təsərrüfatı, turizm, xidmət və digər sahələrdə cəmləşib.

Həmçinin 2024-cü ilin iyun ayında “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Türkiyə Respublikası Hökuməti arasında gəlirlərə görə vergilərə münasibətdə ikiqat vergitutmanın aradan qaldırılması və vergidən yayınmanın qarşısının alınması haqqında Saziş” qüvvəyə minib və sənədə əsasən, iki qardaş ölkə arasında qarşılıqlı ticarətin və xarici investisiyaların həcminin artırılması, birgə iqtisadi layihələrin icrasında təşəbbüskarlığın daha da gücləndiriməsi nəzərdə tutulur. Saziş, həmçinin Türkiyə şirkətlərinin azad ərazilərdə investisiya güzəştlərindən və stimullaşdırıcı iqtisadi alətlərdən istifadəsinə də geniş zəmin yaradır. Bu baxımdam türk sərmayəçilərinin Qarabağ və Şərqi-Zəngəzurda investisiya qoyuluşlarına maraqları daha da böyüyür və investisiya gündəliyinin yeni ünvanı kimi azad əraziləri ön plana çəkir. Hədəf yaxın 5 ildə qarşılıqlı sərmayə qoyuluşlarının 2 dəfə artırılması, təkcə Türkiyə şirkətlərinin Azərbaycanda yatırdığı investisiyaların həcminin 25-30 milyard dollara çatdırılmasıdır.

Naxçıvanın “yaşıl enerji”sinin Türkiyəyə ixracı

Azərbaycan və Türkiyə arasında iqtisadi əməkdaşlığın gündəliyində enerji sahəsi xüsusi yer tutur, iki ölkə enerjinin müasir şaxəsi olan “yaşıl enerji” üzrə birgə təşəbbüsləri daha da artırmağı hədəfləyir. Bərpaolunan enerji sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, “yaşıl” investisiyaların artırılması və işbirliyi potensialının reallaşdırılması üçün Türkiyə biznes icmasının fəallığının yüksəldilməsi nəzərdə tutulur. Bu layihələrdə də Naxçıvan ön planda dayanır. Muxtar Respublikanın zəngin “yaşıl enerji” resurslarının Türkiyə vasitəsilə region ölkələrinə nəqli nəzərdə tutulur.

İki ölkə arasında enerji sahəsində əldə edilmiş razılaşmaya əsasən, Türkiyə Mərkəzi Asiya-Xəzər-Avropa “yaşıl enerji” kabelinə qoşulacaq və bölgədə yeni meqaenerji platforması təsis olunacaq.

E.CƏFƏRLİ