Icma.az
close
up
RU
Fidan diplomatiyası: Yüksək səslə danışmır, amma hamı onu dinləyir

Fidan diplomatiyası: Yüksək səslə danışmır, amma hamı onu dinləyir

Modern.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Türkiyənin xarici siyasətində son bir ildə müşahidə olunan dərin dəyişikliklərin arxasında uzun illər kəşfiyyat sahəsində formalaşmış, indi isə diplomatiyanın səssiz liderinə çevrilmiş bir şəxs dayanır. Söhbət Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidandan gedir.

Modern.az-ın məlumatına görə, "Türkiyə" qəzetində dərc edilən məqalədə deyilir ki, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın "sirr küpüm" adlandırdığı diplomat-kəşfiyyatçı artıq sadəcə bir dövlət məmuru deyil, o yeni bir doktrinanın - Fidan doktrinasının müəllifidir.

13 il Türkiyənin Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri olaraq dünyanın ən mürəkkəb coğrafiyalarında informasiyanı silaha, təhlili diplomatik gücə çevirən Fidan indi bu təcrübəni Türkiyənin xarici siyasətinin təməl daşına çevirib.

Qəzet qeyd edir ki, o, kamera qarşısında çox görünməsə də, danışıqlar masasında proseslərə yön verən fiqura çevrilib.

NATO diplomatlarından biri onu belə ifadə edib: “Fidan otağa daxil olanda yüksək səslə danışmaz. Amma otaqdakıların hamısı onu dinləyir.”

Fidanın xarici siyasət yanaşması klassik "reaksioner diplomatiya", yəni proseslərə sadəcə münasibət bildirən diplomatiya anlayışını alt-üst edir. Onunla birlikdə Ankara artıq proseslərin arxasınca getməyən, əksinə, o proseslərin gedişatını əvvəlcədən dizayn edən gücə çevrilib. Bu yanaşma müxtəlif adlarla səslənsə də, Ankara diplomatik çevrələrində bu doktrina belə izah edilir “Böhrandan masaya, müharibədən sülhə...”

Doktrinanın təməl prinsipləri aşağıdakı kimidir:

360 dərəcə diplomatik baxış – yalnız Qərbə deyil, Şərqə, Afrikaya və Mərkəzi Asiyaya da yönələn çoxşaxəli siyasət.

Təhlükəsizlik və diplomatiyanın inteqrasiyası – PKK və İŞİD kimi aktorlarla yalnız hərbi yox, siyasi vasitələrlə də mübarizə.

Proaktiv diplomatik təşəbbüslər – Suriya, Qəzza, Sudan, Ukrayna və digər münaqişələrdə vasitəçilik.

Fidanın İraqda və Suriyada həyata keçirdiyi strategiyalar onun kəşfiyyat təcrübəsinin diplomatiyaya necə çevrildiyini aydın göstərir. Bağdad və Ərbil ilə üçlü mexanizmin qurulması, strateji təhlükəsizlik sazişi Türkiyənin İraq ərazisində həyata keçirdiyi əməliyyatların hüquqi və diplomatik əsasını gücləndirib.

Suriyada isə Əsəd sonrası dövrdə Fidan liderliyindəki Türkiyə diplomatiyası yeni idarəçiliyə dəstək verən, mühacirlərin təhlükəsiz qayıdışını təmin edən və bölgədə yeni enerji infrastrukturunun qurulmasına öncüllük edən gücə çevrilib. Fidanın “Suriya artıq geriyə baxmamalı, gələcəyə fokuslanmalıdır” fikri, yalnız Ankara deyil, Doha və Bakı daxil olmaqla regionda geniş rezonans doğurub.

Fidanın liderliyi ilə qurulan Qəzza Təmas Qrupu çərçivəsində Türkiyə Qəzza böhranında həm insani yardım, həm də siyasi proseslərdə aparıcı rol oynayıb. Madrid, Doha və Antalya görüşlərində Fidanın iştirakı nəticəsində İspaniya, Norveç və İrlandiya Fələstin dövlətini tanıyıb. Fransa və Finlandiyada da siyasi mövqelər dəyişməyə başlayıb.

Hakan Fidanın diplomatiyası yalnız Şərqə deyil, Qərbə də yönəlib. ABŞ-da F-35 proqramına qayıdış və CAATSA sanksiyalarının ləğvi üçün aparılan danışıqlar nəticəsində Trampdan “mümkündür” mesajı alınıb.

Almaniya, Macarıstan, İtaliya və İngiltərə ilə müdafiə sənayesi və enerji əməkdaşlığı isə Avropa ilə balanslı münasibətlərin nümunəsidir. Fidanın HÜRJET, Eurofighter Typhoon və enerji təhlükəsizliyi üzrə təşəbbüsləri NATO çərçivəsində Türkiyənin çəkisini artırmaqdadır.

Rusya-Ukrayna müharibəsində vasitəçilik, Somali-Efiopiya danışıqları, Sudan-BƏƏ gərginliyi və Asiyada (Əfqanıstan, Pakistan, Filippin) yürüdülən təşəbbüslər Fidanın diplomatik mühəndisliyinin məhsuludur. Bu gün İstanbul və Antalya artıq yalnız turizm yox, barış diplomatiyasının da mərkəzləridir.

2025-ci ilin mayında 2 min nəfərlik Rusya-Ukrayna əsir mübadiləsi Türkiyənin tarixində diplomatik uğur olaraq yazılıb. Bu əməliyyata birbaşa Hakan Fidan və MİT rəhbəri İbrahim Kalın rəhbərlik etdi.

Fidan haqqında danışanlar onu bir çox metaforla təsvir edirlər. Yunan mediası onu “sakit, lakin təhlükəli şirin təbəssümlə” xarakterizə edir. Diplomatik çevrələrdə “əl sıxdıqda gülümsəyər, amma hiss etmədən barmaqlarınızı itirə bilərsiniz” tipli zarafatlar dolaşır. İsrail mətbuatı isə onu “Türkiyənin növbəti prezidenti ola biləcək strateji risk” kimi dəyərləndirir.

Həqiqət isə budur ki, Fidan siyasi deyil, sistem fiqurudur. Klassik diplomatlardan fərqli olaraq, o, xarici siyasətə “dərin dövlət”in praqmatik və analitik kodları ilə yanaşır. O, nə şoumen diplomatdır, nə də populist siyasətçi. O, sistematik planlarla, sənədlərlə, səssiz danışıqlarla və geniş kəşfiyyat analizləri ilə işləyir.

Fidan doktrinası ilə Türkiyə artıq nə Qərbə bağlı, nə də yalnız Şərqə yönəlmiş bir ölkədir. O, öz mərkəzində duran, bütün istiqamətlərə təsir edən aktor halına gəlib. Hakan Fidan isə bu yeni Türk xarici siyasətinin ruhudur.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:210
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 05 Avqust 2025 15:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see355

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see301

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see274

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see257

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see249

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see244

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see239

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see225

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see219

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see219

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see219

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see196

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see196

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see189

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see188

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see180

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see178

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see178

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see177

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri