Icma.az
close
up
RU
Fidan diplomatiyası: Yüksək səslə danışmır, amma hamı onu dinləyir

Fidan diplomatiyası: Yüksək səslə danışmır, amma hamı onu dinləyir

Modern.az saytından verilən məlumata əsasən, Icma.az məlumatı açıqlayır.

Türkiyənin xarici siyasətində son bir ildə müşahidə olunan dərin dəyişikliklərin arxasında uzun illər kəşfiyyat sahəsində formalaşmış, indi isə diplomatiyanın səssiz liderinə çevrilmiş bir şəxs dayanır. Söhbət Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidandan gedir.

Modern.az-ın məlumatına görə, "Türkiyə" qəzetində dərc edilən məqalədə deyilir ki, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın "sirr küpüm" adlandırdığı diplomat-kəşfiyyatçı artıq sadəcə bir dövlət məmuru deyil, o yeni bir doktrinanın - Fidan doktrinasının müəllifidir.

13 il Türkiyənin Milli Kəşfiyyat Təşkilatının rəhbəri olaraq dünyanın ən mürəkkəb coğrafiyalarında informasiyanı silaha, təhlili diplomatik gücə çevirən Fidan indi bu təcrübəni Türkiyənin xarici siyasətinin təməl daşına çevirib.

Qəzet qeyd edir ki, o, kamera qarşısında çox görünməsə də, danışıqlar masasında proseslərə yön verən fiqura çevrilib.

NATO diplomatlarından biri onu belə ifadə edib: “Fidan otağa daxil olanda yüksək səslə danışmaz. Amma otaqdakıların hamısı onu dinləyir.”

Fidanın xarici siyasət yanaşması klassik "reaksioner diplomatiya", yəni proseslərə sadəcə münasibət bildirən diplomatiya anlayışını alt-üst edir. Onunla birlikdə Ankara artıq proseslərin arxasınca getməyən, əksinə, o proseslərin gedişatını əvvəlcədən dizayn edən gücə çevrilib. Bu yanaşma müxtəlif adlarla səslənsə də, Ankara diplomatik çevrələrində bu doktrina belə izah edilir “Böhrandan masaya, müharibədən sülhə...”

Doktrinanın təməl prinsipləri aşağıdakı kimidir:

360 dərəcə diplomatik baxış – yalnız Qərbə deyil, Şərqə, Afrikaya və Mərkəzi Asiyaya da yönələn çoxşaxəli siyasət.

Təhlükəsizlik və diplomatiyanın inteqrasiyası – PKK və İŞİD kimi aktorlarla yalnız hərbi yox, siyasi vasitələrlə də mübarizə.

Proaktiv diplomatik təşəbbüslər – Suriya, Qəzza, Sudan, Ukrayna və digər münaqişələrdə vasitəçilik.

Fidanın İraqda və Suriyada həyata keçirdiyi strategiyalar onun kəşfiyyat təcrübəsinin diplomatiyaya necə çevrildiyini aydın göstərir. Bağdad və Ərbil ilə üçlü mexanizmin qurulması, strateji təhlükəsizlik sazişi Türkiyənin İraq ərazisində həyata keçirdiyi əməliyyatların hüquqi və diplomatik əsasını gücləndirib.

Suriyada isə Əsəd sonrası dövrdə Fidan liderliyindəki Türkiyə diplomatiyası yeni idarəçiliyə dəstək verən, mühacirlərin təhlükəsiz qayıdışını təmin edən və bölgədə yeni enerji infrastrukturunun qurulmasına öncüllük edən gücə çevrilib. Fidanın “Suriya artıq geriyə baxmamalı, gələcəyə fokuslanmalıdır” fikri, yalnız Ankara deyil, Doha və Bakı daxil olmaqla regionda geniş rezonans doğurub.

Fidanın liderliyi ilə qurulan Qəzza Təmas Qrupu çərçivəsində Türkiyə Qəzza böhranında həm insani yardım, həm də siyasi proseslərdə aparıcı rol oynayıb. Madrid, Doha və Antalya görüşlərində Fidanın iştirakı nəticəsində İspaniya, Norveç və İrlandiya Fələstin dövlətini tanıyıb. Fransa və Finlandiyada da siyasi mövqelər dəyişməyə başlayıb.

Hakan Fidanın diplomatiyası yalnız Şərqə deyil, Qərbə də yönəlib. ABŞ-da F-35 proqramına qayıdış və CAATSA sanksiyalarının ləğvi üçün aparılan danışıqlar nəticəsində Trampdan “mümkündür” mesajı alınıb.

Almaniya, Macarıstan, İtaliya və İngiltərə ilə müdafiə sənayesi və enerji əməkdaşlığı isə Avropa ilə balanslı münasibətlərin nümunəsidir. Fidanın HÜRJET, Eurofighter Typhoon və enerji təhlükəsizliyi üzrə təşəbbüsləri NATO çərçivəsində Türkiyənin çəkisini artırmaqdadır.

Rusya-Ukrayna müharibəsində vasitəçilik, Somali-Efiopiya danışıqları, Sudan-BƏƏ gərginliyi və Asiyada (Əfqanıstan, Pakistan, Filippin) yürüdülən təşəbbüslər Fidanın diplomatik mühəndisliyinin məhsuludur. Bu gün İstanbul və Antalya artıq yalnız turizm yox, barış diplomatiyasının da mərkəzləridir.

2025-ci ilin mayında 2 min nəfərlik Rusya-Ukrayna əsir mübadiləsi Türkiyənin tarixində diplomatik uğur olaraq yazılıb. Bu əməliyyata birbaşa Hakan Fidan və MİT rəhbəri İbrahim Kalın rəhbərlik etdi.

Fidan haqqında danışanlar onu bir çox metaforla təsvir edirlər. Yunan mediası onu “sakit, lakin təhlükəli şirin təbəssümlə” xarakterizə edir. Diplomatik çevrələrdə “əl sıxdıqda gülümsəyər, amma hiss etmədən barmaqlarınızı itirə bilərsiniz” tipli zarafatlar dolaşır. İsrail mətbuatı isə onu “Türkiyənin növbəti prezidenti ola biləcək strateji risk” kimi dəyərləndirir.

Həqiqət isə budur ki, Fidan siyasi deyil, sistem fiqurudur. Klassik diplomatlardan fərqli olaraq, o, xarici siyasətə “dərin dövlət”in praqmatik və analitik kodları ilə yanaşır. O, nə şoumen diplomatdır, nə də populist siyasətçi. O, sistematik planlarla, sənədlərlə, səssiz danışıqlarla və geniş kəşfiyyat analizləri ilə işləyir.

Fidan doktrinası ilə Türkiyə artıq nə Qərbə bağlı, nə də yalnız Şərqə yönəlmiş bir ölkədir. O, öz mərkəzində duran, bütün istiqamətlərə təsir edən aktor halına gəlib. Hakan Fidan isə bu yeni Türk xarici siyasətinin ruhudur.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:200
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 05 Avqust 2025 15:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see319

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see310

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see263

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see257

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see256

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see241

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see235

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see232

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see214

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see214

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see210

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see210

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see208

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see207

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see204

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see201

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see201

Xaçmazda ev yandı, 90 yaşlı sahibəsi həlak oldu

16 Noyabr 2026 20:15see200

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see182

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see180
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri