Fili niyə yemirik?

Afrika fili 6 tona qədər çəkisi ilə quruda yaşayan ən iri heyvanlardan biridir. Belə nəhəng heyvanın minlərlə kiloqram ətlə təmin edə biləcəyi düşünülsə də, fil əti dünyada geniş yayılmış qida məhsullarından biri deyil. 

Bəs səbəb nədir?

“Yeni Sabah” xəbər verir ki, fillərin qida kimi geniş yayılmamasının arxasında təkcə ətinin dadı və ya sərtliyi deyil, onların biologiyası, çoxalma sürəti, nəhəng bədənlərini saxlamaq üçün tələb olunan enerji və insanlarla münasibətləri dayanır. Sezar pizza

Bir fil gündə nə qədər qida yeyir?

Filin nəhəng bədənini saxlamaq üçün çox böyük miqdarda qida qəbul etməsi lazımdır. Yetkin fil gün ərzində təxminən 100-150 kiloqram, bəzi iri fərdlər isə daha çox bitki mənşəli qida yeyə bilər. Onların menyusuna otlar, yarpaqlar, budaqlar, qabıqlar, meyvələr və müxtəlif bitkilər daxildir.

Lakin burada maraqlı məqam var, fil çox böyük olsa da, bütün qəbul etdiyi qidanı yüksək səmərəliliklə mənimsəmir. Filin həzm sistemi gövşəyən heyvanlardakı qədər səmərəli deyil. Buna görə də günün böyük hissəsini qidalanmağa sərf edir. Bu isə fil saxlamağı son dərəcə qeyri-səmərəli edir. Bir neçə ton ağırlığında heyvanı illərlə bəsləmək əvəzinə, daha az resursla böyüyən və daha sürətlə çoxalan heyvanlardan qida əldə etmək insan üçün daha sərfəlidir.

Ən böyük problem isə çoxalmasıdır

Fillərin qida kimi geniş yayılmamasının əsas səbəblərindən biri onların çox yavaş çoxalmasıdır. Dişi filin hamiləlik müddəti təxminən 22 aydır. Bu, məməlilər arasında ən uzun hamiləlik dövrlərindən biridir. Dişi fil adətən bir bala dünyaya gətirir və balanın uzun müddət ana qayğısına ehtiyacı olur.

Bu səbəbdən fil sürüləri ov nəticəsində itirdikləri fərdlərin sayını digər kənd təsərrüfatı heyvanları kimi sürətlə bərpa edə bilmirlər.

Məsələn, qoyun, keçi və mal-qara insan tərəfindən nəsillər boyu seçilərək daha sürətli böyüməyə və çoxalmağa uyğunlaşdırılıb. Fillər isə bu baxımdan tamamilə fərqli bioloji xüsusiyyətlərə malikdir.

Bəs fil əti niyə yeyilmir?

Əslində yeyilir. Fil əti tamamilə yeyilməyən qida deyil. Afrikanın bəzi bölgələrində və digər yerlərdə fil əti tarixən və ya müəyyən hallarda qida kimi istifadə olunub. Lakin bu, fil ətinin dünya miqyasında adi qida məhsuluna çevrildiyi anlamına gəlmir. Çünki çox sərtdir və dadı yaxşı deyil. 

Fil əti niyə sərtdir?

Fil əti barədə yayılan məlumatlarda onun xüsusilə yaşlı heyvanlarda sərt və lifli ola biləcəyi qeyd edilir. Bunun səbəblərindən biri heyvanın yaşı və əzələ toxumasının quruluşudur.  Burada başqa bir problem də ortaya çıxır vəhşi heyvanın ətinin mənşəyi və sağlamlıq vəziyyəti nəzarət altında yetişdirilən mal-qara və ya qoyun qədər asan izlənilmir.

Vəhşi heyvan əti sağlamlıq üçün risklidir

 Vəhşi heyvanların ətində parazitlər, bakteriyalar və digər xəstəlik törədiciləri ola bilər. Ətin düzgün emal edilməməsi və kifayət qədər bişirilməməsi insan üçün sağlamlıq riski yarada bilər. Bu risk yalnız fillərə aid deyil. Ümumiyyətlə, vəhşi heyvan ətinin qida kimi istifadəsində heyvanın haradan gəldiyi, necə kəsildiyi, ətin necə saxlandığı və bişirildiyi mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Niyə insanlar mamont ovladı, amma fil saxlamadı?

Maraqlı suallardan biri də budur. İnsanlar tarixdən əvvəlki dövrlərdə mamontlar və digər iri heyvanları ovlayırdılar. Böyük heyvan bir dəfə ovlandıqda çoxlu miqdarda ət verirdi. Bu, xüsusilə ovçu-toplayıcı cəmiyyətlər üçün böyük qida mənbəyi idi. Lakin ovlamaqla heyvanı saxlamaq və çoxaltmaq eyni şey deyil.

İnsanlar zaman keçdikcə daha asan idarə olunan, daha sürətlə çoxalan və insan məskənlərinin yaxınlığında saxlana bilən heyvanlara üstünlük verməyə başladılar. Qoyun, keçi, donuz və mal-qara kimi heyvanların əhliləşdirilməsi buna nümunədir. Fil isə bu sistem üçün əlverişli heyvan deyildi. Onu böyütmək üçün böyük ərazi və çoxlu qida tələb olunur, çoxalması olduqca yavaşdır və bir filin yetişkinlik yaşına çatması uzun illər çəkir.

Üstəlik, fil yüksək sosial və intellektual qabiliyyətlərə malik heyvandır. Sürü halında yaşayır, mürəkkəb sosial əlaqələr qurur və uzunmüddətli yaddaşa sahibdir. Bu xüsusiyyətlər də onu ənənəvi kənd təsərrüfatı heyvanlarından fərqləndirir.

Əsmətxanım Rzazadə