Foreign Affairs: Putin Rusiyanı imperiya mifinə saldı...

...Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsi təkcə döyüş meydanında deyil, həm də tarixi təmsilçiliklər sahəsində gedir.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, Foreign Affairs jurnalı yazır ki, Putin münaqişəni müxtəlif sivilizasiyalar arasında qarşıdurma kimi təqdim etməyə çalışır, lakin Rusiyanın tarixi daha mürəkkəbdir.

2022-ci ilin oktyabr ayında “Valday” klubunun iclasında çıxış edən Putin “sivilizasiya müxtəlifliyinə” ehtiyac olduğunu bildirib.

Onun versiyasına görə, Qərb millətlər arasındakı fərqləri silməyə və onlara öz inkişaf modelini tətbiq etməyə çalışır. Putin Rusiyanı öz yolu ilə getmək və Qərb hegemonluğuna müqavimət göstərmək hüququna malik müstəqil bir sivilizasiya kimi təqdim edir.

...Bu ideya, 19-cu əsrdə Rusiyada yaranan bir cərəyan olan "Avrasiyaçılıq"a əsaslanır. Onun tərəfdarları ölkənin Avropanı təqlid etmək istəyini səhv hesab edir və Rusiyanın eyni zamanda Avropa, eləcə də Asiya dünyalarının təsiri altında formalaşdığını iddia edirdilər.

Bu gün Kreml ölkənin xüsusi yolunu əsaslandırmaq üçün bu konsepsiyadan istifadə etməyə davam edir.

Tarixçilər, həqiqətən də, Rusiya ilə Avrasiya çölünün böyük imperiyaları - Osmanlı, Səfəvi və Çin imperiyaları arasında bir çox oxşarlıqlar tapırlar.

Söhbət suverenlik, ərazi genişlənməsi, hərbiləşdirilmiş bürokratiya və çoxmillətli cəmiyyətlərin idarə olunması ilə bağlı ideyalardan gedir.

...Belə bir izahat Rusiya tarixini həddindən artıq sadələşdirir. Əsrlər boyu Rusiya eyni zamanda Avropaya yaxınlaşıb və onun təsirini rədd edib, - deyə müəlliflər əminlik ifadə edirlər.

Məsələn, I Pyotr ölkəni Qərb modelinə uyğun olaraq yenidən qurmağa çalışaraq, Avropa hərbi təcrübələrini, memarlığını və mədəni normalarını tətbiq etdi.

Cavab olaraq, mühafizəkar dairələr Avropa təsirinə qarşı çıxdılar. Bundan əlavə, qəddarlıq və ekspansionizm yalnız Asiya imperiyalarının mirası hesab edilə bilməz.

Avropa dövlətləri də nəhəng müstəmləkə mülkləri yaratmış və onları genişləndirmək üçün zorakılıqdan istifadə etmişlər. Buna görə də, Rusiya siyasətini yalnız çöllərin təsiri ilə izah etmək cəhdi, Avropanın qanun və qaydanın, Asiyanın isə müharibə və avtoritarizmin daşıyıcısı olduğu barədə çox əlverişli bir mənzərə yaradır.

Çar İvan Qroznının nümunəsi xüsusilə diqqətəlayiqdir. Onun yaratdığı opriçnina, çarın kütləvi repressiyalar həyata keçirməsinə və rəqiblərinə qarşı sərt tədbirlər görməsinə imkan verən xüsusi bir siyasi sistemə çevrildi.

Eyni zamanda, digər imperiyalar arasında oxşar miqyaslı daxili terror tapmaq çətindir. Rusiya həmçinin Avropadan miqyası, etnik tərkibi və imperiya irsi ilə fərqlənir. Əslində, əvvəlki sistemin bir çox xüsusiyyətlərini qoruyaraq nəhəng bir imperiyanı müasir milli dövlətə çevirdi.

Onun özünüdərkinə Sovet İttifaqının varisi statusu, eləcə də Avropa ilə əsrlər boyu davam edən mürəkkəb münasibətləri təsir göstərir.

Buna görə də ən gözlənilməz nəticə Rusiyanın Türkiyə və ya İranla deyil, ABŞ ilə müqayisə edilməsidir.

Hər iki ölkənin böyük ərazisi, əhəmiyyətli resursları, çoxmillətli əhalisi və ərazi genişlənməsi tarixi var.

Nəticə etibarilə, tarix Rusiya dövlətçiliyinin xüsusiyyətlərini izah edə bilər, lakin Kremlin siyasətini əsaslandıra bilməz. Müəlliflər Putini rus çarının, xanının və ya sultanının müasir təcəssümü kimi təqdim etmək cəhdlərini rədd edərək vurğulayırlar: “Bu axmaq davranış yalnız ona məxsusdur”.

Əli Babayev