Foreign Affairs: Çin Çinə qarşı..?

...On üç illik hakimiyyətdən sonra Çin lideri Si Cinpin Çinin sürətli yüksəlişi nəticəsində yaranan ziddiyyətlərlə üzləşir. Sürətli iqtisadi artım ölkəyə güc və dünya səviyyəli texnologiya gətirdi, eyni zamanda daxili problemləri daha da artırdı: korrupsiya, sosial bərabərsizlik və xarici bazarlardan asılılıq.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Foreign Affairs yazır.

Si Cinpin iqtisadi liberallaşmadan bütün sahələrdə partiya nəzarətinə və səlahiyyətlərinə keçdi.

O, hakimiyyəti öz əlində cəmləşdirərək, partiyanın ordu, təhlükəsizlik qüvvələri və iqtisadiyyat üzərində nəzarətini gücləndirdi.

Lakin həddindən artıq mərkəzləşdirmə sistemin özünü düzəltmə qabiliyyətini məhdudlaşdırır və liderlik dəyişikliklərinə qarşı həssaslıq yaradır.

Daşınmaz əmlak problemi xüsusilə kəskindir. 1990-cı illərin sonlarında aparılan islahatlar özəl investorlara və yerli hakimiyyət orqanlarına torpaq və mənzillərdə spekulyasiya etməyə imkan verdi ki, bu da qiymətlərin böyük artımına və borc yükünə səbəb oldu.

Si Cinpin-in tikinti şirkətlərinin borclanmasına qoyduğu məhdudiyyətlər bazarı viran qoydu, tikinti nisbətlərini 70 faiz azaldıb və istehlakçı tələbini boğaraq iqtisadi yavaşlamaya səbəb oldu.

İqtisadi risklərdən başqa, sosial gərginliklər davam edir. Liberal dəyərlər və bazar asılılığı Kommunist Partiyasının ideoloji sabitliyini təhdid edir, yerli məmurlar və əhali arasında artan narazılıq isə hakimiyyətin sabitliyini təhdid edir.

Çinin xarici siyasəti daxili gərginliyi də artırır.

Cənubi Çin dənizindəki güc proyeksiyası və ABŞ ilə texnoloji rəqabət ölkənin statusunu gücləndirsə də, qarşıdurma və iqtisadi zəiflik riskləri də yaradır.

İqtisadi və texnoloji irəliləyişlərə baxmayaraq, Si Cinpinin rəhbərliyi altında Çin uzunmüddətli davamlı inkişafa nail olmaq qabiliyyətini məhdudlaşdıra biləcək dərin ziddiyyətlər və struktur problemlərlə üzləşir.

Əli Babayev