Fransa və digər ölkələr İsveçin ağır iqtisadi dərslərindən nə öyrənə bilər?

Bakı, 23 oktyabr, AZƏRTAC

İsveçin sabiq maliyyə naziri Yoran Persson 1990-cı illərin əvvəllərindəki maliyyə böhranı dövründə “Wall Street” investorlarını ölkəsinin istiqrazlarını almaqda davam etməyə razı salmaq məqsədilə Nyu-Yorka səfər etdikdə, o, tarakanlarla dolu ucuz bir oteldə qalmışdı. Bu, İsveç Maliyyə Nazirliyinin “israfçılığa tamamilə son qoymaq” prinsipli sərt siyasətini əks etdirirdi. Daha sonra Baş nazir olmuş Persson bunu 1997-ci ildə nəşr etdirdiyi “Borclu olan azaddır” adlı kitabında yazır.

AZƏRTAC xəbər verir ki, “Reuters” agentliyinin yazdığına görə, nazirlərin səfərlərinə qənaət etmək, sərt iqtisadi qənaət siyasətinin illərlə aparılan geniş kampaniyasının yalnız kiçik bir hissəsi idi. Məhz bu siyasət İsveçə bir çox Avropa ölkələrində çatışmayan maliyyə müstəqilliyini qazandırdı. Bunun nəticəsində İsveç bu il müdafiə, enerji və vergi azaldılması üçün on milyardlarla vəsait ayıraraq son onilliklərin ən böyük dövlət xərcləri paketini həyata keçirə bilib.

Digər ölkələr, xüsusilə büdcə böhranının dərin girdabında olan Fransa üçün dərslər sadə, lakin yerinə yetirilməsi çətindir: birincisi, siyasətçilər hərəkətə keçməyə hazır olana kimi vəziyyət çox pis həddə çata bilər; ikincisi, seçicilərin, həmkarlar ittifaqlarının və müxalifət partiyalarının dəstəyi uzunmüddətli uğur üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Nəhayət, güclü qlobal iqtisadiyyat və əlverişli zaman həqiqətən də mühüm rol oynayır.

Onilliklər boyu imkanlarından artıq xərcləmələr nəticəsində İsveçin dövlət borcu 1994-cü ilə qədər təxminən iki dəfə artaraq 1990-cı ildəki 44 faizlə müqayisədə ÜDM-in 80 faizinə çatmışdı. Büdcə kəsiri ən pis halda 12 faizə yüksəlmiş, investorların etimadı sarsılmış, “Riksbank” isə faiz dərəcələrini qısa müddətlik 500 faizə qaldırmışdı.

Hökumət sosial təminat, müdafiə və təhsil xərclərini ÜDM-in 8 faizi həcmində ixtisar etmişdi. İqtisadiyyat üç il ardıcıl olaraq 1 faizdən çox kiçilmiş, işsizlik kəskin artmış, bankların kredit itkisi böyümüşdü. Bu, 1930-cu illərin Böyük Depressiyasından bəri İsveçin ən ağır tənəzzül dövrü idi.

Hökumət xərclərə məhdudiyyət qoyaraq bütün iqtisadi dövr üçün büdcəyə profisit daxil etmişdi. Şəxsi yığımların stimullaşdırılması və kapital bazarlarının inkişafı üçün pensiya sistemində islahatlar aparılmışdı, həmkarlar ittifaqları və işəgötürənlər əməkhaqqı artımının məhdudlaşdırılması barədə razılığa gəlmişdilər.

Zəifləyən milli valyuta ixracı stimullaşdırdığı üçün bu islahatlar tədricən nəticə verməyə başladı, belə ki, 1994-cü ildə iqtisadi artım 4,1 faiz təşkil etmiş, on il ərzində dövlət borcu ÜDM-in 50 faizindən aşağı düşmüşdü.

“Bir-birini əvəz edən hökumətlər bu kursa sadiqliyini qorunub saxlayırdı”, – deyə “Reuters” agentliyinə İsveçin maliyyə naziri Elizabet Svantesson bildirib. “Bir konsensus mövcuddur ki, bu da İsveçin üstünlüyüdür”.

“Eurostat”ın məlumatına görə, pensiya yaşı ilə bağlı məsələnin hələ də aktual qaldığı Fransada pensiya xərcləri ÜDM-in 13 faizindən çoxdur. Halbuki, bu göstərici İsveçdə 10,7 faiz təşkil edir. Əgər səhiyyə və digər sosial təminat xərcləri də nəzərə alınarsa, fərq daha da artır.

Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdən fərqli olaraq, İsveç 2008–2009-cu illərin maliyyə böhranından və COVID pandemiyasından ciddi borc artımı olmadan çıxıb.

Lakin İsveçin yolunu təkrarlamaq artan borcla üzləşmiş Fransa və digər avrozona ölkələri üçün çətin olacaq.

Nəticə etibarilə, bəzi ekspertlərin fikrincə, Fransa hələ İsveçin 1990-cı illərdə, eləcə də 20 il sonra avrozonanın suveren borc böhranı dövründə İrlandiya, Portuqaliya, İtaliya və Yunanıstanın keçdiyi tənəzzül həddinə çatmayıb.

Bütün iqtisadi çətinliklərə baxmayaraq, Fransa hələ də 3,35 faiz dərəcə ilə kifayət qədər münasib şərtlərlə borc almaq imkanına malikdir ki, bu da ona vəziyyəti çətinliklə də olsa idarə etməyə imkan verir.

“Vəziyyət xeyli pisləşməlidir ki, Fransa fiskal problemlərini digər Avropa ölkələri kimi həll etməyə məcbur qalsın”, – deyə “Capital Economics” şirkətinin Avropa üzrə iqtisadçısı Adrian Prettecon bildirib.