Fransa yeni etiraz dalğasına hazırlaşır: hökumət sərt tədbirlər vəd edir

Reuters agentliyinin məlumatına görə, Fransada yaşayış xərclərinin artması, dövlət xidmətlərinin vəziyyəti və Prezident Emmanuel Makron hökumətinin siyasətindən narazılıq ölkə üzrə yeni etiraz dalğasına səbəb olub. Sosial-iqtisadi problemlər fonunda başlayan nümayişlər getdikcə genişlənərək ciddi ictimai-siyasi gərginlik yaradıb.

Etirazlar sentyabrın sonlarında, Makronun azlıq hökumətinin 2027-ci il dövlət büdcəsi ilə bağlı müzakirələrə başlamasından sonra geniş vüsət alıb. Ölkənin dövlət borcunun ümumi daxili məhsulun təxminən 120 faizinə yaxınlaşması və borclanma xərclərinin artması hökumətin maliyyə imkanlarını məhdudlaşdırıb. Rəsmi Paris dövlət xərclərini azaltmaq zərurəti ilə üzləşsə də, bu istiqamətdə atılan addımlar cəmiyyətdə narazılığı daha da dərinləşdirib.

Hökumətin təhsil sistemində islahatlar aparmaq və yanacağın qiymətinin azaldılması istiqamətində verdiyi vədlər də etirazların qarşısını ala bilməyib. Gənclər arasında narazılığın artması aksiyalara yeni sosial təbəqələrin qoşulmasına şərait yaradıb. Etirazlara qatılmağı planlaşdıran 15 yaşlı Paris sakini Aaron Berthye de Qrandri bildirib ki, gənclərə daim ölkənin gələcəyi olduqları deyilsə də, onların lazımi resurslardan məhrum edilməsi Fransanın gələcəyini sual altına qoyur.

Sentyabrın sonlarında başlayan narazılıq oktyabr ayında daha da kəskinləşib. İki həftə əvvəl keçirilən aksiyalar zamanı iğtişaşlar və talanlar baş verib, təhlükəsizlik qüvvələri gözlənilməz vəziyyətlə üzləşib. Fransanın müxtəlif şəhərlərində mağazalara, ictimai binalara və sahibkarlıq obyektlərinə ciddi ziyan dəyib.

Ticarət sektorunun itkiləri də diqqətəlayiq həddə çatıb. Ticarət Palatasının hesablamalarına əsasən, iğtişaşlar nəticəsində pərakəndə ticarət obyektlərinin zərəri bir milyard avronu ötüb. Sığortalanmamış zərərlər və itirilmiş gəlirlər də nəzərə alındıqda ümumi iqtisadi itkilərin bu rəqəmin iki mislinə çatdığı bildirilir. Parisin əsas ticarət küçələrində bəzi mağazaların vitrinləri hələ də qoruyucu lövhələrlə örtülüb. Əvvəlki iğtişaşlar zamanı “Hermes”, “Louis Vuitton” və “Burberry” kimi tanınmış lüks brendlərin mağazaları da hücumlara məruz qalıb.

Oktyabrın sonlarında ölkədəki gərginlik yeni siyasi müzakirələrə də yol açıb. Baş verən hadisələr fonunda sağçı-millətçi siyasətçi Marin Le Penin siyasi mövqelərinin möhkəmləndiyi bildirilir. O, gələn ilin aprelində keçiriləcək prezident seçkiləri ərəfəsində rəy sorğularında öndədir. Bununla yanaşı, Makronun mümkün varisləri hesab olunan mərkəzçi siyasi qüvvələr arasında fikir ayrılıqları davam edir. Siyasi düşərgədəki parçalanma qarşıdakı seçkilər ərəfəsində siyasi qeyri-müəyyənliyi artırır.

Fransa hökuməti iğtişaşların təkrarlanmasının qarşısını almaq məqsədilə təhlükəsizlik tədbirlərini sərtləşdirməyə başlayıb. Daxili işlər naziri Loran Nünez mümkün qanun pozuntularına qarşı son dərəcə sərt tədbirlər görüləcəyini bəyan edib. O, ictimai asayiş baxımından qarşıdakı günün çox yüksək risk daşıdığını vurğulayıb.

Hökumət eyni zamanda iğtişaşların törətdiyi zərərə görə məsuliyyətin sərtləşdirilməsini nəzərdə tutan mübahisəli qanun layihəsini irəli aparır. Sənədə əsasən, iğtişaş iştirakçıları şəxsən törətdikləri və ya mənsub olduqları hesab edilən qrupların vurduğu zərərə görə 10 min avroyadək kompensasiya ödəməli ola bilərlər. Lakin insan hüquqları təşkilatları və bəzi hüquqşünaslar bu təşəbbüsün dinc etiraz hüququnu məhdudlaşdırmaq riski daşıdığını bildirirlər.

Bu arada Fransadakı etirazlar Avropanın digər ölkələrində də gənclərin fəallaşmasına təkan verib. Almaniyanın 30-dan çox şəhərində oktyabrın 31-də nümayişlərin keçirilməsi planlaşdırılır. Beləliklə, sosial-iqtisadi narazılıq ayrı-ayrı ölkələrin daxili problemi olmaq çərçivəsindən çıxaraq ümumavropa ictimai-siyasi gündəminin mühüm mövzularından birinə çevrilir.

Fransada isə oktyabrın 31-də, Hellouin bayramı günü ölkə üzrə növbəti kütləvi nümayişlərin keçirilməsi gözlənilir. İctimai asayişi qorumaq məqsədilə 70 min polis əməkdaşı səfərbər ediləcək. Hüquq-mühafizə orqanları etirazçıların Hellouin maskalarından istifadə edərək şəxsiyyətlərini gizlətməsi ehtimalını da nəzərə alır. Daxili işlər naziri xatırladıb ki, ictimai təhlükəsizliyə təhdid yarandığı hallarda polis üzün örtülməsini qadağan edə bilər. ABŞ-ın Fransadakı səfirliyi də vətəndaşlarına nümayişlərin və kütləvi toplaşmaların keçiriləcəyi ərazilərdən uzaq durmaq barədə xəbərdarlıq edib.

Fransanın üzləşdiyi problemlərin miqyası iqtisadi göstəricilərdə də özünü göstərir. Reuters-in məlumatına görə, ölkə iqtisadiyyatı 2026-cı ilin üçüncü rübündə gözlənilmədən geriləyib. Dövlət borcunun artması, iqtisadi fəallığın zəifləməsi və sosial narazılıq hökumətin manevr imkanlarını daha da məhdudlaşdırır.

Beləliklə, Fransa hazırda iqtisadi durğunluq, dövlət borcunun artması, sosial narazılıq və siyasi parçalanmanın yaratdığı çoxşaxəli böhranla üz-üzədir. Qarşıdakı etirazların gedişi yalnız ictimai asayişin vəziyyətinə deyil, həm də hökumətin sosial-iqtisadi siyasətinə və ölkədə siyasi qüvvələr arasındakı münasibətlərə təsir göstərə bilər. Paris üçün əsas məsələ küçələrdə təhlükəsizliyi təmin etməklə yanaşı, cəmiyyətdə narazılığın kökündə dayanan problemlərə də həll yolu tapmaqdır.

S.ELAY

XQ