“G20 masası”nın Cənubi Qafqaz siyasəti

Mayami sammitində Bakı üçün yeni geosiyasi imkanlar formalaşır

ABŞ rəhbərliyinin Azərbaycanı 2026-cı il dekabrın 14–15-də Mayamidə keçiriləcək G20-nin 21-ci liderlər sammitinə rəsmi qonaq kimi dəvət etməsi Bakının beynəlxalq müstəvidə artan rolunun göstəricisidir. Qlobal ümumi daxili məhsulun, təxminən, 85 faizini, habelə dünya əhalisinin, təqribən, üçdə ikisini əhatə edən bu böyük platformanın gündəliyinə cəlb olunmaq xarici siyasət kursunun mühüm strateji nailiyyətləri sırasında yer alır.

Qeyd edilən ali toplantıya ünvanlanan dəvət, sadəcə, diplomatik protokol jesti xarakteri daşımır, eyni zamanda, beynəlxalq təhlükəsizlik və qlobal iqtisadiyyat sistemində dövlətimizin artan sistemli rolunun mütləq sübutu mənasını verir. Ali masada əyləşmək hüququ əldə etmək üçün onilliklər ərzində formalaşdırılmış güclü iqtisadi əsaslar, davamlı siyasi sabitlik və uzaqgörən geostrateji addımlar tələb olunur. Məhz qeyd olunan səbəbdən Vaşinqton tərəfindən atılan addım olduqca uzaqgörən qərar hesab edilir.

Mayami sammitində iştirak edəcək dəvətli ölkələr siyahısına nəzər salanda zirvə görüşünün geosiyasi əhəmiyyəti daha da aydınlaşır. Təsdiqlənmiş qonaq dövlətlər sırasında Qazaxıstan, Özbəkistan, BƏƏ, Qətər, Sinqapur, İspaniya, Niderland, Norveç, Finlandiya, İrlandiya, Polşa və Vyetnam yer alır. Siyahıdakı dövlətlərin coğrafi və iqtisadi müxtəlifliyi qlobal logistika arteriyalarının, beynəlxalq təchizat zəncirlərinin və yeni enerji marşrutlarının mərkəzi qovşaqlarını təmsil edən tərəflərin prosesə qoşulmasını şərtləndirir. Azərbaycanın məhz adıçəkilən strateji ölkələrlə yanaşı, qlobal qərarların qəbul edildiyi məkanda təmsil olunması Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiya regionlarının geoiqtisadi potensialının dünya miqyasında nümayişinə əlverişli şərait yaradacaq. Vaşinqton administrasiyası məlum seçimi edərkən qlobal proseslərə real töhfə verə biləcək praqmatik hökumətləri əməkdaşlığa cəlb edir.

Dünya iqtisadiyyatının ən mühüm sahəsi sayılan enerji təhlükəsizliyi sferasında rəsmi Bakının daşıdığı missiya beynəlxalq miqyasda mütləq zərurət kimi qəbul edilir. Avropanın enerji xəritəsinin yenidən tərtib olunduğu müasir mərhələdə Cənub Qaz Dəhlizi və onun genişləndirilməsi layihələri qitənin şaxələndirmə siyasətinin əsas dayağını təşkil edir. Əlavə olaraq Xəzər dənizindən Avropaya doğru uzanan yaşıl enerji xətlərinin reallaşdırılması qlobal iqlim dəyişmələri ilə mübarizəyə əhəmiyyətli töhfə verir. G20 kimi qlobal iqtisadi idarəetmə prosesində enerji resurslarının tranziti və yaşıl transformasiya məsələlərinin əsas müzakirə mövzularından olması Azərbaycan nümayəndə heyətinin prosesə mühüm təkliflərlə qatılmasını labüd edir.

ABŞ ilə ölkəmiz arasındakı ikitərəfli münasibətlərin inkişaf xətti qlobal çağırışlar fonunda güclü strateji əməkdaşlıq ruhu nümayiş etdirir. Vaşinqton administrasiyasının rəsmi Bakını sədrlik etdiyi zirvə toplantısına fəxri qonaq kimi dəvət etməsi Ağ Evin Cənubi Qafqazdakı güc balansına və regional təhlükəsizlik arxitekturasına verdiyi önəmi göstərir. Azərbaycan regional münaqişələrin aradan qaldırılmasında, sülh gündəliyinin sistemli şəkildə irəli aparılmasında və bütün kommunikasiyaların açılmasında qətiyyətli mövqe sərgiləyir. Təhlükəsizlik və sabitlik mühitinin formalaşması beynəlxalq sərmayələrin regiona cəlbi və qlobal ticarət axınlarının kəsintisizliyi baxımından supergüclər üçün prinsipial əhəmiyyət kəsb edir. Cənubi Qafqazın geosiyasi xəritəsini yenidən yazan respublikamız xarici siyasətində fərqli nailiyyətlər əldə edir.

Çoxtərəfli diplomatiyanın ən mürəkkəb qolları arasında tarazlığın qorunub saxlanılması yalnız intellektual siyasi iradə sayəsində formalaşır. Dövlət başçısının memarı olduğu çoxvektorlu, praqmatik və milli maraqlara cavab verən xarici siyasət xətti ölkəmizi beynəlxalq arenada ən etibarlı tərəfdaş statusuna yüksəldib. Qlobal güclərlə qarşılıqlı hörmət və bərabərhüquqlu əməkdaşlıq quran Azərbaycan regional mövqeyini davamlı şəkildə möhkəmləndirir. Mayami sammiti qlobal qərarların qəbul edildiyi məkanda milli maraqlarımızın bilavasitə səsləndirilməsi baxımından müstəsna imkanlar pəncərəsi açır. Vaşinqton platformasında nümayiş etdiriləcək qətiyyətli duruş xarici tərəfdaşlara ünvanlanmış olduqca mühüm mesaj xarakteri daşıyacaq. Heç vaxt heç kəsdən asılı olmayan, daxili resurslarına güvənən və regionda sülhün qarantı sayılan dövlətimiz 2026-cı ilin sonlarında dünyada layiqli yerini qoruyacaq.

Tarixə nəzər salanda aydın görünür ki, beynəlxalq tədbirlərin ev sahibləri qonaq siyahısını müəyyən edərkən çox incə geosiyasi hesablamalar aparırlar. Amerika tərəfinin məlum siyahıya Mərkəzi Asiyadan Qazaxıstan və Özbəkistanı, Cənubi Qafqazdan isə yalnız Azərbaycanı daxil etməsi strateji xəttin konturlarını cızır. Qeyd olunan üç ölkə Avrasiyanın quru əlaqələrini, ticarət marşrutlarını və enerji resurslarının tədarükünü təmin edən vacib zəncirin mərkəzi halqalarını təşkil edirlər. ABŞ rəhbərliyi qitələrarası tranzit əlaqələrinin asayişini təmin edən qüvvələrlə dialoqu genişləndirməyə çalışır. Məhz qeyd olunan səbəbdən Mayami danışıqları Avrasiyanın gələcək onilliklərdəki iqtisadi xəritəsini formalaşdırmaq üçün ideal fürsət yaradır.

Əlavə olaraq vurğulanmalıdır ki, sammitin qonaq siyahısındakı dövlətlərin hamısı xüsusi çəkiyə malik ölkələr sayılır. İspaniya və Niderland Avropa İttifaqının aparıcı iqtisadi motorları, Finlandiya və Norveç qabaqcıl texnologiya və yüksək həyat standartları mərkəzləri hesab olunur. Ərəb coğrafiyasından Qətər və BƏƏ qlobal maliyyə resurslarının toplanma məkanları kimi fəaliyyət göstərir. Belə rəngarəng, olduqca spesifik və elit masada əyləşmək milli diplomatiyanın uzaqgörən nailiyyəti kimi qiymətləndirilir.

Maliyyə institutları ilə əməkdaşlığın keyfiyyətcə fərqli səviyyəyə qaldırılması Mayami sammitinin ölkəmizə vəd etdiyi digər spesifik üstünlüklər arasındadır. Dünya Bankı, Beynəlxalq Valyuta Fondu və digər transmilli kredit qurumlarının rəhbərlərinin aktiv şəkildə qatıldığı ali tədbirdə ikitərəfli formatda həyata keçiriləcək müzakirələr xarici investisiyaların ölkəyə cəlbi prosesini daha da asanlaşdırır. İnfrastrukturun inkişafı, xüsusən də logistik dəhlizlərin rəqəmsallaşdırılması üçün tələb olunan kapitalın əldə edilməsi G20 kimi geniş platformalarda qurulan vasitəsiz təmaslar hesabına həyata keçirilir.

Mayami sammitinə rəsmi dəvət olunmaq postmünaqişə dövründə formalaşdırılmış regional reallıqların beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tam qəbulu mənasını ehtiva edir. Ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam bərpa edən dövlət artıq diqqətini genişmiqyaslı quruculuq prosesinə, beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərinin sinxronlaşdırılmasına və qlobal iqtisadi mərkəzlərlə inteqrasiyaya yönəldir. Dünyanın ən aparıcı iqtisadiyyatlarının qərarverici mexanizmində yaxından iştirak etmək rəsmi Bakının beynəlxalq statusunu mütləq zirvəyə daşıyır, gələcək onilliklərdə milli inkişafın təhlükəsizlik və iqtisadi təminatlarını sistemli şəkildə möhkəmləndirir. İştirakçı dövlətlərlə bağlanacaq potensial müqavilələr və əldə olunacaq razılaşmalar ölkəmizin sənaye, texnologiya, rəqəmsal idarəetmə və innovasiyalar sahəsindəki sıçrayışına təkan verəcək.

2026-cı ilin dekabrında Florida ştatında baş tutacaq ali səviyyəli sammit beynəlxalq münasibətlər sistemində fərqli iqtisadi və siyasi konfiqurasiyanı rəsmiləşdirəcək. Qlobal gündəmin təyinatında birbaşa qərarlara təsir imkanı qazanan dövlətimiz beynəlxalq sistemin asılı aktoru mövqeyində dayanmır, əksinə, mütləq istiqamət verən fəal qüvvə olduğunu qətiyyətlə nümayiş etdirir. G20 masasına uzanan diplomatik cığır milli siyasətin ardıcıl, uzaqgörən və spesifik hədəflərə köklənmiş fəaliyyətinin qanunauyğun nəticəsi hesab olunur.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ