Gəlin qardaş qardaşa danışaq... OKAN MÜDƏRRİSOĞLU YAZIR

Türkiyənin "Sabah" qəzetinin köşə yazarı Okan Müdərrisoğlunun maraqlı məqaləsi dərc olunub. Həmin yazını SİA-nın oxucularına təqdim edirik:

Gəlin qardaş-qardaşa, sentimentallıq olmadan danışaq və bəzi fikirləri bölüşək. Amma gəlin bu iki liderin sözlərini və həmin tarixi sənədi imzalayanların dəyərini heç vaxt unutmayaq!

"Azərbaycanın sevinci bizim sevincimiz, kədəri bizim kədərimizdir" (Türkiyə Respublikasının qurucu lideri Atatürk)
"Biz bir millət, iki dövlətik!" (Azərbaycanın Ümummilli Lideri Heydər Əliyev)

Və Şuşa Bəyannaməsi! 15 iyun 2021-ci ildə Qarabağın simvol şəhəri olan Şuşada Prezident Tayyib Ərdoğan və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən imzalanan və iki ölkə arasındakı münasibətləri "müttəfiqlik səviyyəsinə" qaldıran strateji sənəd...

Bu münasibətlə... 18 oktyabr 1991-ci il, Azərbaycanın Müstəqillik Günü mübarək, daha 35 il olsun. İndi isə, mətləbə keçək...

Azərbaycanın müstəqilliyini bərpa etməsinə çox sevindik. O illərdə Türkiyə bu günkü qədər güclü deyildi. Türk Respublikalarına daha çox ritorika ilə yanaşa bilirdik. Bəzən bizi "böyük qardaş kimi davrandığımıza" görə tənqid edirdilər. Amma biz Azərbaycanın öz ayaqları üzərində durmasını istəyirdik. Əfsanəvi lider Heydər Əliyevin (1995-ci ildə) rəhbərliyi dövründə baş verən dövlət çevrilişi cəhdinə qarşı çıxdıq. Zamanla biz dərs çıxardıq, siz də. Beləliklə, biz göz səviyyəsində danışmağa başladıq.

***

2009-cu ilin oktyabrında Türkiyə Ermənistanla normallaşma istiqamətində addım atdı. Ankara düşünürdü ki, Qafqazda təhlükəsizlik və sabitliyin qurulmasına yönəlmiş bu məşhur protokolla həm də Bakının hüquq və maraqlarını təmin edəcək. Lakin siz iddia edirdiniz ki, sizinlə kifayət qədər inandırıcı danışıqlar və məsləhətləşmələr aparılmayıb. İki qardaş arasındakı münasibətlər dərin bir pozulma yaşadı. Türkiyə Qarabağ məsələsinin də bu protokol diplomatiyası ilə həll edilə biləcəyini düşünsə də, Azərbaycan "Ermənistan işğal olunmuş Dağlıq Qarabağdan çəkilməsə!" sərhədlərin açılması planına qəti şəkildə etiraz etdi. Bundan sonra... travmatik, ağrılı və mənəvi cəhətdən dağıdıcı təsirləri olan qərarlar qəbul etdiniz.

2009-cu ilin may ayında (Baş nazir) Tayyib Ərdoğan Azərbaycan Milli Məclisində çıxış etdi. O dedi: "Qarabağın işğalı bitməyincə, Türkiyə-Ermənistan sərhədini açmaq mümkün deyil!". İllər keçdi. İki ölkə arasında münasibətlər hər cəhətdən canlandı. 27 sentyabr 2020-ci ildə başlayan və 10 noyabr 2020-ci ildə başa çatan "44 günlük müharibə" ilə Qarabağ öz vətəni Azərbaycanla yenidən birləşdi. Biz də ən azı sizin qədər sevindik. 8 noyabr 2020-ci ildə Qarabağın ürəyi olan Şuşa işğaldan azad edildi və "Qələbə Günü" elan edildi. Qələbə mütləq sizin, dəstək isə bizim idi... Qarabağ qələbənizin eyforiyasını özümüzə sığışdırarkən, düşünürəm ki, uğurunuzun sahibi kimi təqdim olunurduq. Bu süni konstruksiyanın bilinçaltınızda izlər qoyduğunu anladığımıza təəccübləndik və kədərləndik!

***

Bu gün iki qardaş ölkəmiz arasındakı münasibətlər yeni bir sınaqla üzləşir. Bu reallıqla üzləşməyimizə səbəb olduğunuz üçün təşəkkür edirik. "Bir millət" yaxşıdır, amma "iki dövlət" də var! "Bir millətin romantikliyi" iki dövlətin rasionallığına keçsə belə, əsas məsələ fərqlidir. Hazırda baxanda...

Türkiyə mediasındakı şərhlər, sosial media paylaşımları, hətta Prezident Sarayındakı baş müşavirlərin açıqlamaları belə düşündüyünüz kimi Prezident Ərdoğanın təsdiqinə tabe deyil. Yazılanlar və deyilənlər rəsmi dövlət baxışı kimi oxunursa, öküzün altında buzov axtaracaqsınız.

Hicab qadağası bizim üçün həssas bir məsələdir. Siz də bunu öz daxili məsələniz kimi görürsünüz. Yaxşı. Heç kim sizin daxili işinizə qarışmır. Türkiyə sadəcə sizə öz təcrübəsini xatırladır. Bundan istifadə edib-etməməyiniz sizə bağlıdır!

İsraillə münasibətləriniz də kritik bir mərhələdədir. Qatil Netanyahu BMT-də çıxış edərkən nümayəndənizin zalda qalması bizi xüsusilə narazı saldı. Amma bir gün iki dövlətli həll prosesi başlayacaq. Bəlkə də sizin töhfənizlə Türkiyə-İsrail münasibətlərində yeni bir dövrün qapıları açılacaq!