Icma.az
close
up
RU
Menu

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Gəncənin daş yaddaşı: Tarixin səssiz şahidləri FOTO

Gəncənin daş yaddaşı: Tarixin səssiz şahidləri FOTO

Bizim media portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Azərbaycanın qədim şəhərlərindən biri olan Gəncə tarixən zəngin maddi-mədəni irsi ilə seçilən, əsrlərin sınağından çıxaraq bu günümüzədək gəlib çatan nadir abidələri ilə özünəməxsus yer tutub. Bu qədim diyarın ərazisində yerləşən tarixi nümunələr – qədim yaşayış məskənləri, qala divarları, türbələr, körpülər və xüsusilə daş heykəllər xalqımızın keçmişinə açılan canlı bir pəncərədir.
Bizim.Media xəbər verir ki, daş abidələr, xüsusilə qəbirüstü fiqurlar, yalnız bir xatirə nişanı deyil, həm də əcdadlarımızın dünyagörüşünü, inanclarını və həyat tərzini əks etdirən qiymətli tarixi mənbələrdir.
Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində – Naxçıvan, Qarabağ, Lənkəran və Aran zonasında geniş yayılan bu abidələr Gəncədə də xüsusi zənginlik təşkil edir.
Bu gün Gəncədə fəaliyyət göstərən Urban Mərkəzin bağında açıq səma altında nümayiş olunan daş abidələr sanki “canlı muzey” təsiri bağışlayır. Burada sərgilənən daş qoçlar, qoyunlar, at və dəvə fiqurları qədim insanların həyat tərzini və məşğuliyyətlərini əyani şəkildə təqdim edir. Bu heykəllərdən aydın olur ki, bölgə əhalisi tarixən heyvandarlıqla məşğul olmuş, at isə qədim türk xalqları üçün güc və qəhrəmanlıq rəmzi kimi xüsusi məna daşımışdır.
Qoç və qoyun isə həm bolluq, həm də əsas ərzaq mənbəyi kimi bu mədəniyyətdə mühüm yer tutub. Dəvə fiqurlu daş abidələr isə Gəncənin qədim karvan yolları üzərində yerləşdiyini, bu ərazilərin ticarət və mədəniyyətlərarası əlaqələrin mühüm mərkəzi olduğunu sübut edir. Beləliklə, daş heykəllər təkcə estetik deyil, həm də tarixi-coğrafi məlumat daşıyıcısı rolunu oynayır.

Arxeoloji materiallar göstərir ki, bu tip daş heykəllərin ilkin nümunələri erkən orta əsrlərə, bəzi hallarda isə daha qədim dövrlərə gedib çıxır. Lakin onların üzərində müşahidə olunan ərəb qrafikalı kitabələr əsasən IX–XIV əsrlərə aid edilir. Bu fakt abidələrin uzun müddət istifadədə olduğunu və müxtəlif tarixi mərhələlərdə yenidən işlənərək funksional məzmun qazandığını göstərir. Kitabələrdə əsasən dini məzmunlu ifadələr, Qurandan ayələr, mərhumun adı və sosial statusu qeyd olunur.
Gəncə ərazisində mövcud olan daş abidələr yalnız islam dövrünün deyil, həm də daha qədim dini-mədəni mərhələlərin izlərini qoruyub saxlayır. Xüsusilə Qafqaz Albaniyası dövrünə aid bəzi abidələr üzərində xaç motivlərinin mövcudluğu regionda xristianlığın yayılmasını təsdiq edən mühüm faktorlardandır. Bu baxımdan daş abidələr sinxretik mədəniyyətin – yəni müxtəlif dini və etnik təsirlərin vəhdətinin – real nümunəsi kimi çıxış edir.
Bizim.Media-nın yerli bürosuna danışan tarixçi Samirə Qasımova orta əsrlərdə islamın yayılması ilə birlikdə zoomorf qəbirüstü abidələrin hazırlanması tədricən azaldığını, onların yerini daha çox epiqrafik başdaşları və memarlıq formaları aldığını deyir. Tarixçinin sözlərinə görə, bununla belə, bir sıra regionlarda, o cümlədən Gəncədə bu ənənə müəyyən transformasiyaya uğrayaraq davam edib.

Bu isə yerli əhalinin qədim inancları ilə yeni dini sistem arasında müəyyən davamlılığın mövcudluğunu göstərir:

“Bu daşlar vasitəsilə biz yalnız sənətkarlıq ənənələrini deyil, həm də qədim və orta əsrlərdə baş verən ictimai, siyasi və sosial prosesləri öyrənə bilirik. Bu abidələr xalqın yaddaşı, tariximizin daşlaşmış salnaməsidir”.
Azərbaycan ərazisində qoç, qoyun və at fiqurlu qəbirüstü abidələrin qoyulması qədim türk tayfalarının dəfn adətləri ilə bağlıdır. Lakin zaman keçdikcə bölgədə əvvəl xristianlıq, daha sonra isə islam dini yayıldıqdan sonra bu cür fiqurların istifadəsi azalmağa başlamışdır. Buna baxmayaraq, daş abidələr bu gün də hər iki dini-mədəni mərhələnin izlərini özündə qoruyub saxlayır.

Məsələn, bəzi abidələr qədim Alban xristian irsinə məxsus olub üzərində xaç motivləri ilə seçilir. Digərləri isə islam dövrünə aid olub ərəb qrafikası ilə yazılmış kitabələrlə zəngindir. Bu kitabələrdə dini kəlamlar, mərhumun adı və bəzən onun həyatı haqqında məlumatlar yer alır. Tədqiqatçılar hesab edir ki, bu yazılar bir çox hallarda daha qədim heykəllərin üzərinə sonradan əlavə olunmuşdur.
Hazırda Gəncədə nümayiş etdirilən 20-dən artıq daş abidə təkcə bir şəhərin deyil, bütövlükdə Azərbaycan xalqının qədim tarixini, mədəniyyətini və mənəvi dünyasını əks etdirir. Bu abidələr minilliklərdən süzülüb gələn bir həqiqəti təsdiqləyir: bu torpaqlarda yaşayan xalqlar zəngin mədəni irs yaratmış və onu nəsildən-nəslə ötürməyi bacarmışdır.
Gəncənin daş abidələri bu gün də səssiz şəkildə keçmişdən danışır. Onları dinləməyi bacaranlar üçün isə bu daşlar sadəcə abidə deyil – tarixdir, yaddaşdır, kimliyimizdir.








Məqsəd Rəhimov, Bizim.Media, Qərb Bürosu

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:154
embedMənbə:https://bizim.media
archiveBu xəbər 27 Mart 2026 16:40 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see268

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see261

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see257

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see255

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see250

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see244

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see241

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see236

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see224

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see215

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see211

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see205

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see203

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see200

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see200

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see198

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see197

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see194

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see191

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see186
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri