Güclü zəmanət, ağır seçim: Ukraynanı sülhə aparan yol haradan keçir?

ABŞ və Avropanın Ukrayna ilə bağlı ortaya qoyduğu yeni təhlükəsizlik və bərpa paketi, ilk baxışda Kiyev üçün indiyədək təklif olunmuş ən ciddi və genişmiqyaslı dəstək çərçivəsi təsiri bağışlayır.

800 min nəfərlik güclü ordunun saxlanılması, Avropanın rəhbərlik etdiyi çoxmillətli qüvvənin Ukraynaya yerləşdirilməsi, ABŞ-nin liderliyində atəşkəsə nəzarət mexanizmləri və “5-ci maddə tipli” təhlükəsizlik zəmanətləri faktiki olaraq Ukraynanı NATO üzvü olmadan NATO təhlükəsizlik orbitinə daxil etməyi hədəfləyir. Bununla yanaşı, Avropa İttifaqına üzvlük perspektivinin açıq şəkildə dəstəklənməsi və Rusiyanın dondurulmuş aktivləri hesabına bərpa və yenidənqurma planları Qərbin Ukraynanı uzunmüddətli strateji tərəfdaş kimi saxlamaq istədiyini göstərir. Bu yanaşma həm Kiyevə müharibədən sonra “tək qalmayacaqsan” mesajı verir, həm də Avropanın öz təhlükəsizliyini Ukrayna üzərindən qorumaq niyyətini açıq şəkildə ortaya qoyur.

Ancaq bu paket nə qədər güclü görünürsə görünsün, onun mərkəzində son dərəcə ağrılı və həssas bir məsələ dayanır: ərazi güzəştləri. Rəsmi ritorikada qərarın Ukraynanın suveren seçimi olduğu deyilsə də, ABŞ arqumentləri və Avropa liderlərinin açıqlamaları göstərir ki, sülh müqaviləsinin reallığı məhz bu güzəştlər üzərində qurulub. Polşanın Baş naziri Donald Tuskun açıq şəkildə bunu dilə gətirməsi Qərbin öz daxilində artıq bu ssenari ilə barışdığını göstərir. Kiyev üçün bu, çox çətin seçimdir: ya müharibəni davam etdirərək ərazi bütövlüyü uğrunda mübarizəni sürdürmək, ya da güclü təhlükəsizlik zəmanətləri və iqtisadi dirçəliş qarşılığında faktiki itkiləri qəbul etmək. Üstəlik, ABŞ-nin bu zəmanətlərin “əbədi olmayacağı” mesajı Ukraynanın gələcəkdə yenidən risklə üz-üzə qala biləcəyini də istisna etmir.

Digər tərəfdən, bu model Rusiyaya da açıq mesaj verir. Təklif edilən razılaşma Moskva üçün iki əsas qazanc vəd edir: ərazi üzərində nəzarətin tanınması və qlobal iqtisadiyyata qayıdış imkanı. ABŞ-nin “məsələni bağlayan” bir paket hazırlamaq istəyi göstərir ki, Vaşinqton uzunmüddətli müharibədən daha çox, idarə olunan və nəzarət edilə bilən kompromis axtarışındadır. Bu isə sülhün mahiyyətini dəyişir: məqsəd tam ədalətli nizam qurmaq yox, daha böyük eskalasiyanın qarşısını almaqdır.

Nəticədə Ukrayna üçün təklif olunan yol sülhə aparan asan yol deyil, ağır seçimlər və uzunmüddətli risklərlə dolu bir marşrutdur. Bu marşrutun harada bitəcəyi isə təkcə Kiyevin qərarlarından deyil, Qərbin verdiyi sözlərə nə qədər sadiq qalacağından və Rusiyanın bu razılaşmanı nə dərəcədə real qəbul edəcəyindən asılı olacaq.

Alim Nəsirov